týsdagur 8. apríl 2008síða 34

34 [ Nr. 67 - 8. apríl 2008 ] Leiðin hjá Olympiska eldinum Olympiski eldurin skal gjøgnum nógv lond, áðrenn hann er frammi í Kina. Byrjað varð í Athen tann 24. mars, og síðani skal eldurin ferðast kring knøttin. Helst uttan at sløkna… Kinverjar í øðini Kinversk umboð fyri olympisku leikirnar fordøma royndunum at steðga olympiska kyndlinum at vinna vegin fram til Beijing. – Eitt fátal av fólki við tibetanskum sjálvstýri á dagsskránni royndu at forkoma kyndlinum. Vit fordøma harðliga hetta átakið, segði ein kinverskur umboðsmaður eftir hendingarnar í London og París seinastu tveir dagarnar. Altjóða IOC-forsetin, Jacques Rogge, sigur, at hann ber ótta fyri altjóða støðuni og tí, sum hendir í Tibet. OL Heri Simonsen heris@sosialurin.fo Olympisku leikirnir vóru á fyrsta sinni hildnir í grikska høvuðstaðnum, Athen, í 1896. Í Athen, og við teir næstu leikirnar í París í 1900 og Saint Louis USA í 1904 varð allur politikkur hildin burtur frá leikunum. Men tá leikirnir skuldu hald- ast í London í 1908, leyp tann fyrsta olympiska skrið- an. Írsku ítróttarfólkini mót- mæltu, at Bretland ikki vildi geva Írlandi sjálvstýri, og tey boykottaðu øll Olympisku Leikirnar í 1908. Eitt annað minni mót- mæli hendi eisini við setan- ina, tá flaggberarnir hjá øll- um londunum skuldu heilsa Edward 7. kongi Bretlands. Liðið hjá USA sýtti fyri at heilsa Bretlands kongi við at níga við flagginum. »Stars and Stripes skal ikki níga fyri nøkrum jørðiskum kongi!« vóru avgjørdu boð- ini hjá amerikanska liðleið- aranum. Amerikumenn hava hildið fast við hendan stolta siðin, og verður uttan iva ein endurtøka, tá olymp- isku leikirnir aftur verða í London í 2012. Politikkur, mótmæli og boykott hava javnan stungið hógvarnar undan hesi farnu 100 árini. Sum olympiski søgufrøð- ingurin, Tony Bijerk sigur so væl: - Olympisku leikirnir eru eitt lætt mál fyri boykott- um. Onnur speireka við, at boykott burdi næstan verið skrásett, sum ein olympisk ítróttargrein. Fasisman og OL Olympisku leikirnir í Stokk- hólmi í 1912, Antwerpen í 1920, Paris í 1924 og Amst- erdam í 1928 blivu ikki so illa fongdir av politikki, men í 1932 stakk fasisman hógvarnar undan. Í 1932 vóru olympisku leikirnir hildnir í Los Angeles í USA í 1932, og tað gav ein hvøkk tá ein av teimum italsku ítróttarfólkunum heilsaði fjøldini við tí fasistisku heilsanini hjá Benito Mus- solini á sigurspallinum. Hetta gjørdist bert eitt var- skó, um hvat fór at henda í 1936. Tá var Týskland vert- ur, og leikirnir skuldu hald- ast í høvuðsstaðnum, Berl- in. Týskland fekk vertsskap- ið tillutað áðrenn Adolf Hitler kom til valdið. Leik- irnir í 1936 vóru gjøgnum- súrgaðir av politikki, og nasistarnir druknaðu OL í 1936 við sínari propagandu. Røddir vóru frammi, sum heittu á fólk um at boykotta leikirnar, og summi jødisk ítróttarfólk valdu at boy- kotta leikirnar í Berlin. Olympiski forsetin í USA, Avery Brundage skar ígjøgnum, og syrgdi fyri, at USA ikki boykottaði leikir- nar í Berlin í 1936. Lagn- unnar speisemi gjørdist kortini, at mest kenda ítrótt- arfólkið við leikirnar í 1936 gjørdist hin litti Jesse Ow- ens, sum rann seg til 4 gull- merki. Hitler var í øðini, og rýmdi av leikvøllinum, áðrenn Jesse Owens skuldi hava gullmerki um hálsin. Kalda Kríggið Kalda kríggið legði sína køldu hond yvir leikirnar longu í 1952. Sovjetsam- veldið tók lut, men teir sýttu sínum ítróttarfólkum at liggja nátt í Helsinki í Finnlandi, har summarleik- irnir vóru hetta árið. Tey lendu um morgunin, tóku lut í sínari ítróttargrein, og so fóru tey yvir um aftur markið, so tey kundu liggja nátt ”røttu” megin markið. So tíðliga sum í 1908 vóru mótmæli ímóti Olympisku Leikunum í London Olympisk mótmæli gjøg Boðini eru greið. Tibet skal verða frælst, áðrenn nakrar olympiskir leikir verða hildnir Mynd: polfoto/PA