týsdagur 15. apríl 2008síða 12

12 Nr. 72 - 15. apríl 2008 Sosialurin Útjavning SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Redaktiónsleiðari: Kári Mikkelsen karim@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Birgir Waag Høgnesen birgir@sosialurin.fo Joan Abrahamsen joan@sosialurin.fo Henrietta Hammer henrietta@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Rólant Waag Dam rolant@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Dorit Hansen dorit@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Eydna Skaale eydnaskaale@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Niels Petersen niels@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Alvin Ellebye Andersen alvin@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e­post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e­post: aki@sosialurin.fo e­post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 og boða frá, leygardag tó frá kl. 11.00­13.00 Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.­frí. 8­16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag­fríggjadag klokkan 1330 Flestu av okkara grannalondum hava eina ella aðra skipan, har tað við lóg verður javnað búskaparliga millum kommunurnar. Einfalt talað merkir hetta, at tikið verður frá ríkum kommunum og latið kommunum við veikari inntøkustøði. Hesin spurningur hevur so av og á verið umrøddur í Føroyum, men higartil er einki ítøkiligt komið burturúr. Orsøkin man ivaleyst vera, at her er talan um ein politiskt sera eyman spurning, har sterk lokaláhugamál gera seg galdandi. Búskaparráðið ger vart við, at fortreytin fyri einum skilagóðum uppgávu- og arbeiðsbýti millum land og kommunur er, at kommunurnar gerast nógv færri í tali. Ráðið sigur, at skulu kommunurnar kunna átaka sær fleiri uppgávur, sum yvirhøvur eru vanligar fyri kommunur, er neyvan rúm fyri fleiri enn 4-7 kommunum. Búskaparráðið undirstrikar sostatt, at um føroyingar ynskja ein búskaparliga skynsaman kommunalan sektor, so er tað ein avgjørd fyritreyt, at kommunurnar gerast væl færri í tali, og at ein millumkommunal útjavning verður skipað. Hetta er greið tala, sum gevur okkum øllum nakað at hugsa um. Tilmælini eru meira principiel enn ítøkilig. Skipanin skal javna út munirnar í skattagrundar- lagnum. Við sama skattaprosenti ger útjavningin kommunurnar førar fyri at ráða yvir somu skattainntøku fyri hvønn íbúgva. Hinumegin verður gjørd ein útjavning, soleiðis at kommunur- nar á nærri ásettum økjum – so sum barnaansing, skúlaverk og eldrarøkt – gerast førar fyri at bjóða sínum borgarum somu tænastu. Tað er ikki ein fyritreyt, at kommunurnar hava sama skattaprosent, eins og tað heldur ikki er nøkur fyritreyt, at kommunurnar veita sínum borgarum somu tænastu. Men, sigur ráðið, skipanin gevur kommununum møguleika at brúka útvið sama skattaprosent, eins og skipanin gevur kommunum møguleikan at bjóða sínum borgarum á leið somu tænastu. Búskaparráðið nevnir eisini, at hóast tað eru borgararnir, sum tá ið samanum kemur gjalda eina millumkommunala útjavningarskipan, so ber hon einans við sær eina útjavning millum kommunurnar – ikki ímillum borgararnar. Hetta merkir, at eftir eina millumkommunala útjavning fer tað millum kommunur framvegis at vera stórur munur í inntøkuni eftir skatt í miðal fyri hvønn íbúgva. Nú hevur so Búskaparráðið tikið um notuleggin og nú slepst ikki undan at taka eitt álvarsamt orðaskifti og støðu til spurningin um eina kommunal útjavningarskipan. Eingin orsøk er tó til at leypa framav, men heldur at umrøða hetta mál væl og virðiliga í kommununum, teimum kommunalu felagskapunum og sjálvsagt á Føroya løgtingi. Frágreiðingin er komin í tøkum tíma og hevur uppiborið eina seriøsa viðgerð av frá øllum avvarandi pørtum. ”Tryggari grundarlag undir góðum sjúkrahúsverki”. Soleiðis eitur áhugaverdur kronikkur, sum landsstýris­ maðurin við heilsumálum, Hans Pauli Strøm, skrivaði fyri nøkrum døgum síðani. ”Tað er sera álvarsamt, at farið er so nógv út um játtanina á øllum sjúkrahús­ unum í 2007.”, er niðurstøð­ an, sum landsstýrismaðurin innleiðir kronikkin við. Men í sama andadrátti sigur hann, at tann politiski myndugleikin skal tryggja, ”at haldgott fíggjarligt grundarlag verður lagt fyri rakstrinum”. Í kronikkinum lesa vit eisini, at fortreytirnar fyri, at sjúkrahúsverkið verður rikið effektivt og rationelt, eru, ”at sjúkrahúsverkið hevur eina nøktandi játtan, tvs. at samsvar er millum játtan og kostnaðin av teim tænastum, ið verða kravdar av starvsfólkum og leiðslu á sjúkrahúsunum”. Hetta er veruliga kjarnin í tí annars sera drúgva kron­ ikki, nevniliga hetta: sam­ svar millum krøv frá sjúkra­ húsleiðslunum og peninga­ játtan frá løgtinginum. Sum kunnugt verða okkara sjúkrahús fíggjað við helvtarbýti millum landskassan og ríkiskassan, meðan statskassin rindar allan kostnaðin til servið­ gerðir á ríkishospitalinum. Hetta fíggjarøkið varð væl og virðiliga handhevj­ að og umsitið av lands­ stýrisins umsiting til 1. januar 1988, tá ríkiskass­ ans partar fóru í tann so nógv umrødda blokkin. Samsvarandi lógum varð blokkurin regluliga dag­ førdur (prístal v.m.) eina ferð um árið frá 1. januar 1988 til 31. december 2001, tá landsstýrið gav tí donsku stjórnini boð um, at dagføringin skuldi halda uppat og blokkurin í síni heild fyribils (5 ár) niður­ frystast. Í hesari niðurfryst­ ing eru m.a. 50 milliónir, sum serviðgerðir á Ríkis­ hospitalinum kostaðu í 2001. Í 2006 kostaðu ser­ viðgerðirnar 75 milliónir, ella 25 milliónir meira enn tað, ið landskassin ráddi yvir í ”djúpfrystaranum” til sama endamál. Ein onnur avleiðing av niðurfrystingini er, at okk­ ara sjúkrahús síðan 2002 hava havt millióna yvir­ trekk orsakað av tørvandi fígging. Tá landsstýrismað­ urin heldur seg til 2007, so kann tað vera villleiðandi. Orsøkin til áhaldandi hall uppstóð 1. januar 2002. Í árunum 1996­2001 (6 ár) varð ríkiskassans partur til rakstur av okkara sjúkra­ húsverki dagførdur, øktur við 11%. Í næstu 6 árini, 2002­ 2007, hevur ríkiskassans partur, 283.6 milliónir, verið djúpfrystur sum sagt eftir boðum úr landsstýri­ num. Um hetta ikki hevði verið gjørt, hevði ríkis­ kassans partur við hækking javnt við dagføringini tey 6 árini 97/01 nú verið øktur við umleið 30 milliónum um árið svarandi so nøku­ lunda til rakstrarhall sjúkra­ húsanna, sum vit lesa um í kronikkinum. Børn, kring í lítlutabell, duga at rokna út, at leiðslur­ nar á okkara sjúkrahúsum ikki høvdu farið út um játtanina, um javnvág var millum heilsurøktarkrøv, sum nútíðin setur, og lóg­ bundnu fíggingar, sum vóru í góðum hondum til 1. januar 2002. Spurningurin er tess­ vegna, um landsstýris­ maðurin við heilsumálum, Hans Pauli Strøm, tekur neyðug stig til at fáa ríkis­ kassans part av rakstrar­ kostnaði sjúkrahúsanna dagførdan samsvarandi galdandi lógum og á hend­ an hátt aftur fær ”tryggari grundarlag undir góðum sjúkrahúsverki”. ? Skattaborgararnir, starvs­ fólkið í heilsuverkinum og verandi og komandi sjúk­ lingar hava rímiligt krav um at fáa hetta at vita. Umframt Heilsuverkið umsitur Hans Pauli Strøm eisini Almannaverkið ella sagt við øðrum orðum: við hesum báðum bleytu­virði­ økjum um hendi umsitur Strøm næstan ta hálvu fíggjarlógina. Tað sigur ikki so lítið. Eins og blokkurin til Heilsuverkið fór eisini blokkurin til Almannaverk­ ið – 330 milliónir – í djúp­ frystaran tann 1. januar 2002. Um hesin blokkur kundi komið úr kuldanum og verið dagførdur (tó ikki afturvirkandi), við 11%, øktist hann við 36 milli­ ónum. Samanlagt hevði landsstýrismaðurin tá fing­ ið tiltrongdar 65 til 70 milliónir meira at rátt yvir til Heilsuverkið og Almannaverkið. Samanumtikið má stað­ festast, at eingin fígging í tí almenna húsarhaldinum er niðurfryst uttan fígg­ ingin til sjúkrarøkt, almenn­ ar pensiónir og serforsorg. Hetta má haldast at vera ósømiligt og óverdigt hjá framkomnum fólki. Á floksfundi hjá Sjálv­ stýrisflokkinum segði løg­ tingsmaðurin Kári á Rógvi, at hann vildi ”plaffa” onkr­ an niður, so tey bleytu virð­ ini kunnu verða vard, tá ið fíggjarlógin 2008 kom til viðgerðar í løgtinginum. Hvør kann ímynda sær løg­ tingsmannin sum ein annan Lucky Luke við eftirgjørd­ um 6 skota revolvara frá BR fyri 199.99 kr. skræða skræðu av vilstum sjeriffum og nøkrum Daltons? Hesi, sum undir skræðuni eru bæði fitt og skilagóð. Men, um Kári á Rógvi við ”plaff­ ing” megnar at taka teir her umrøddu blokkarnar úr kuldanum og harvið fáa fíggingina til Heilsu­og Almannaverkið aftur á rætt­ kjøl og í virðiliga legu við støði í galdandi lógum og reglum og á tann hátt verja tey bleytu virðini, ja, so eigur hann við hesi vælgerð og politiskum dugnaskapi at verða tilnevndur Ársins Diplomatur. PS. Upphæddirnar í greinini eru fingnar úr landskassans almennu ársroknskapum, og út frá teimum eru metingar gjørdar. Um okkurt av hesum er villleiðandi ella beinleiðis skeivt, verður tað vónandi rættað av fólki við neyðugari vitan um tað, sum her er skrivað. Ársins diplomatur? HERI MoHR Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – he­ vur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli.