mikudagur 23. apríl 2008síða 12

12 Nr. 77 - 23. apríl 2008 Sosialurin Fíggjarlógaruppskotið – ymisk signal SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Redaktiónsleiðari: Kári Mikkelsen karim@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Birgir Waag Høgnesen birgir@sosialurin.fo Joan Abrahamsen joan@sosialurin.fo Henrietta Hammer henrietta@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Rólant Waag Dam rolant@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Dorit Hansen dorit@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Eydna Skaale eydnaskaale@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Niels Petersen niels@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Alvin Ellebye Andersen alvin@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e­post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e­post: aki@sosialurin.fo e­post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 og boða frá, leygardag tó frá kl. 11.00­13.00 Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.­frí. 8­16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag­fríggjadag klokkan 1330 Fíggjarlógaruppskotið fyri 2008 er lagt fyri løgtingið. Talan er um eina sermerkta fíggjarlóg, ið bert kemur at vera galdandi í gott og væl eitt hálvt ár. Tað er tí avmarkað, hvat ið kann avlesast um landsstýrisins politikk út frá uppskotinum. Hinvegin eru nakrar útmeldingar í viðmerkingunum, í tølum og í tí tíðindaskrivi, sum fylgdi við uppskotinum. Hesar útmeldingar eru merktar av ymiskum signalum, ið umboða støðuna hjá viðkomandi landsstýrismanni eins og hjá allari samgonguni. Staðfestast kann, at uppskotið í høvðusheitunum ikki brýtur so nógv frá tí politikki, sum undanfarna samgonga rak fram til val varð útskrivað. Hesum er einki løgið í, tí nýggja samgongan hevur valla funnið síni egnu bein enn. Hinvegin eru signal, ið eru verd at leggja til merkis. Fyri tað fyrsta verður fráboðað, at fíggjarlógaruppskotið fyri 2008 raðfestir tey bleytu virðini, úbúgving og sosial átøk. Sagt verður at raðfestingarnar vísa profilin hjá nýggju samgonguni, og at givin lyfti, verða hildin. Uttan at fara í dýpdina við einstøku greinunum kunnu vit staðfesta, at heilt yvirskipað samsvarar henda umsøgn við tølini fyri útbúgving, mentan, gransking og fyri almannamál. Samstundis verður lovað, at hesar raðfestingar vera ”upp aftur greiðari i fíggjarlógaruppskotinum fyri 2009.” Hetta er eitt sera sterkt og bindandi lyfti. Vit kunnu bert vóna, at fíggjarmálaráðharrin, her ikki hevur tikið munnin ov fullan. Hinar útmeldingarnar eru av øðrum slagi og snúgva seg um fíggjarstýringina og altjóða búskaparútlitini. Fráboðað verður stórt fokus á fíggjarstýringini. Landsstýrismaðurin leggur stóran dent á, at neyv fíggjarstýring skal fáast í lag alt fyri eitt, og at samgongan góðtekur ikki meirnýtslu í mun til givnar játtanir. Hetta nemur við eyma spurningin um samsvar millum tørv og játtan. Kommunurnar fáa gula kortið, og málið er at fáa langtíðarjavnvág í einum sjálvberandi og óheftum føroyskum búskapi. Her er eins og undir fullveldissamgonguni talan um ein fíggjar- og búskaparpolitikk, sum skal skapa fortreytirnar fyri føroyskum fullveldi. Triðja útmeldingini snýr seg um føroyska búskapin og altjóða útlitini. Minni virksemi verður í føroyska búskapinum í ár, og stóri privati eftirspurningurin í Føroyum fer at minka. Hartil verður víst á vandarnar í altjóða búskapinum. Sagt verður, at enn er ógreitt, hvussu altjóða búskapurin fer at hátta seg. Tað eru serliga ávís viðurskifti, sum hótta búskaparliga vøksturin: vaksandi oljuprísir, vaksandi rávøruprísir, spenta støðan á fíggjarmarknaðunum, rentugongdin og gongdin í dollarakursinum. Tað er rætt at vísa á illveðurssignalini, men tað hastar samstundis við eini ætlan B. Hvat gera vit, um illveðrið rakar Føroyar? Høvið verður at venda aftur til fíggjarlógaruppskotið. Í Degi og viku 15/4-2008 segði tú m.a., at ein av orsøkunum til at fiskiflotin nú hevði trupulleikar var, at fiskiskipini vóru yvir- kapitaliserað. Partvís samdur, men yvir- kapitaliseringin kundi bert gjøgnumførast, tí peninga- stovnarnir fíggjaðu hana. Smb. lógini um vinnulig- an fiskiskap kunnu veiði- loyvir ikki setast í veð. Hetta hevur sjálvandi lagt eina avmarking á fígg- ingarmøguleikarnar við sølu/keyp av bátum við veiðiloyvum. Í tínari tíð sum stjóri í Føroya Banka royndi tú sjálvur at leggja trýst á politiska myndugleikan um at loyva peningastovnunum at taka veð í veiðiloyvu- num, á sama hátt, sum tit saman við Havbúnaðarfelag- num at enda fingu loyvi til at veðseta aliloyvini. Reiðarafelagið gekk ímóti tilráðing tíni við tí grundgeving, at um veiði- loyvini kundu veðsetast, vildi søluprísurin á skipum við veiðiloyvum økjast munandi, sum sjálvandi vildi økt um talið á skipa- sølunum fyri ein hægri prís, tí fíggingarmøguleikar frá m.a. tínum banka vildu tá verið nógv betri. Reiðarafelagið vildi tí ikki mæla myndugleikun- um til at broyta lógina um vinnuligan fiskiskap til at loyva veðseting av veiðuloyvum. Um tú hevði fingið tín vilja tá, vildi føroyski skipaflotin verið nógv meira skuldarbundin enn hann er í dag. Vit báðir hava fyri nøkrum árum síðani verið í hornatøkum um sama evni, og tú veitst væl, at tað eg sigi er rætt. Viðmerking til Jørn Astrup Hansen, formann í Búskaparráðnum PoUL HANSEN Heðin Mortensen, borgar- stjóri í Havn, er so dyggi- liga dumpaður sum javn- aðarmaður. Við ongum argumentum sum líkjast nøkrum hevur hann roynt at tala at eini útjavning millum kommunurnar. Tað sær næstan út sum um hann heldur talar fyri at skapa órættvísi í landinum. Bert slíkt tvætl, at so seta kommunurnar seg hendur í favn at bíða eftir kekkin- um, at útreiðslurnar skula eisini útjavnast og at kommunurnar sjálvar skula gera útjavningargrunn eru nøkur av hansara vánaligu argumentum. Hetta sein- asta tí at hann veit, at hann kanska við hjálp frá onkr- ari aðrari ríkari kommunu, helst fær forpurrað nakra líkinda útjavning. Her muga fleiri kanningar og útgreiningar gerast, sigur Heðin. Jújú, royn at draga út til ov seint er og ikki vendist aftur, hin gamli. Og so úttalar Heðin seg sum umboð fyri allar tær stóru kommunurnar og meginpartin av borgarun- um í landinum, sigur hann enntá. Meira slutur og vrøvl skal ein leita leingi eftir, tí so asosialt hugsa fólk ikki úti um landið og heldur ikki ein gang helvt- in av bygdafólkunum í Havn. Tey vilja sínum heimbygdum betri enn so. Men ikki Heðin, uppvaksin á Tvøroyri, men tað sær alt út til at verða gloymt. Tað, sum sigur nógv um mannin er, at samstundis sigur hann í samband við málið um eksterna fjøl- miðlaráðgeving, at hansara høvuðsuppgáva er at verja Havnina. Og júst tað gevur honum enn ein dumpikarak- ter. Boðskapurin tykist at verða: alt skal verða her, gloymið alt og øll rundan um meg, bara eg eri ríkur og havi nokk! Hesin hoyrir als ikki heima í Javnaðar- flokkinum, sigi eg tykkum. Formaður Javnaðarflok- sins á tingið segði, eftir at Búskaparráðið hevði lagt sítt uppskot fram, at flokk- urin tók undir við hesum. Enn ein dumpikarakter til Heðin Mortensen. Hevði verið gott um hinir flokk- arnir komu við teirra støðu til uppskotið. Hetta, sum her er skriv- að, kann tykjast harligt og ógvusligt, men í mun til veruleikan er hetta penuts. Veruleikin er verri enn so, hann er eitt samfelag við minni enn 50.000 túsund fólkum, har helvtin er um at vera mist fyri bakka! Helvtin av ein samfelag, sum gjøgnum ringar tíðir hevur hugsað um hjálp- semi, men sum nú, við stórum vøkstri, skapar órættvísi og mannamun, tí tey smáu og minni mentu ikki klára at kappast og ikki kunna bjóða og skapa fasilitetir eins og tey stóru og ríku, sum fáa borið alt upp í hendurnar í dag. Og tí er tað ivasamt, um uppskotið hjá Búskaparráð- num er nóg víðgongt. Hvat við stóru almennu leigu- inntøkunum í Havn í mun til úti um landið? Hvat við øllum tí almenna virksem- inum, sum smittar av á Havnina? Hvat við havna- og vørugjøldum frá inn- flutninginum til alt landið, sum allur fer um kajkantin í Havn? Og at tosa um útreiðslur í mun til inntøk- ur er láturligt, tí vit síggja hvussu Havnar kommuna oysir um seg uttan fyrilit í allar ættir. Har tykist mest- sum størsti trupulleikin at klára at brúka pengarnar. At so fíggjarmálaráðharrin hóttir við at tálma komm- ununum fíggjarliga er av einu og somu orsøk: oyðslið í Havn! Nú er upp á tíðina, at Løgtingið, og ikki mist Javnaðarflokkurin eftir at hava boða sína støðu, taka seg um reiggj, tí skeivleikin er so ovurhonds stórur mill- um kommunurnar eftir hondini, at ivasamt er um hetta kann rættast. Endin verður helst, at vit muga velja at hava eina kommunu í landinum, tí tá Havnar kommuna er farin uppum tey hálvt hundrað prosentini av fólkatalinum vendist ikki aftur. Teir eru, sum er, væl oman fyri tey fjøruti pro- sentini, so ikki skal nógv til afturat fyrrenn skaðin er fullkomin. Útjavning er annað avgerandi málið fyri framburi í hesum landi, at øll fáa ágóðan av okkara ríkidømi og inntøkum. Hitt málið er kommunusaman- legging, helst tvungin, tí sum nú sær út enda vit í enn einum fýra ára skeiði við andróðri og afturúr- sigling av meginpartinum av landinum, í øllum førum um útjavning ikki kemur. Heðin Mortensen er dumpaður NAPoLIoN MAgNUSSEN