fríggjadagur 9. mai 2008síða 13

Nr. 88 - 9. mai 2008 13 viðmerkingar Føroyingar eru norður­ lendsk tjóð og norður­ lendski samleikin millum føroyingar er sterkur. Hóast vit av formligum orsøkum enn ikki hava fullan limaskap í norður­ lendska politiska sam­ starvinum, so taka vit fult og heilt lut í mentanar­ samstarvinum. Alla staðir, har vit møta í norðurlend­ skum samstarvi, tað verði seg politiskt ella mentanar­ ligt, kenna vit okkum vælkomin. Í øllum norðurlenskum høpi møta vit stórum tokka og ektaðum og livandi áhuga fyri landi, mentan og list okkara. Føroyingar hava fingið norðurlendskar virðislønir fyri listarlig avrik innan fleiri lista­ greinir. Hetta merkir, at vit ikki bert taka ímóti men, at vit hava eins nógv at geva okkara norðurlendsku brøðratjóðum og alheiminum. Tað vakra og byggilistar­ liga meistarverkið í Gunda­ dali er tí ikki bert ein stórfingin bróðurlig gáva frá Norðurlandaráðnum og Norðurlendska Ráðharra­ ráðnum til Føroya fólk og til hinar norðurlendsku tjóðirnar. Norðurlandahúsið er eisini eitt livandi prógv um vinalag millum brøðra­ tjóðir og eitt prógv um tann stóra týdning, sum mentan og list hava fyri okkum menniskju. Tað er tí ikki av tilvild, at mentanar­ samstarvið er ein horna­ steinurin í samstarvinum millum norðurlendsku tjóðirnar. Tað er torført við orðum at lýsa tann stóra týdning, ið Norðurlandahúsið hesi 25 árini hevur havt fyri okkum føroyingar. Húsið er vorðið savningarstaðið hjá okkum. Her hava fólk fingið listarligar upp­ livingar fyri lívið, her hava verið altjóða ráðstevnur og fundir, sum hava flutt mørk og sett Føroyar á heims­ kortið. Her hava verið tiltøk og samkomur, sum hava savnað fólk úr øllum landinum. Í húsinum hava verið ógloymandi løtur, har okkara egnu listafólk innan vakrar og tignarligar karm­ ar hava fingið høvi at vísa landsmonnum, hvat tey duga og megna. Í húsinum hava Norðurlond givið okkum tað besta, ið tey kunnu bjóða. Húsið er tí ein fongur og ein stoltleiki fyri alt Føroya fólk. Norðurlandahúsið er eisini við at gerast eitt aktiv og ein sterkur pallur hjá føroyingum í sambandi við tær avbjóðingar og teir møguleikar, sum altjóða­ gerðin gevur okkum. Í hesum høpi hevur víðkanin av húsinum serstakan týdning, og vit eru Norður­ landa Ráðharraráðnum sera takksom fyri tað álit og stórtøkni, sum her er víst okkum – sama vælvild og sami tokki sum fyri tjúgufimm árum síðan. Vegna landsstýrið takki eg Norðurlandahúsinum fyri farnu tjúgufimm árini og ynski húsinum, stýri­ num, starvsfólkum, brúk­ arum og øllum Norður­ londum hjartaliga til lukku við ynskinum um, at húsið eisini í framtíðini skal megna at virka til gleði og gangs fyri allar norðurlendsku tjóðirnar og annars øll, sum leita hendan vegin at kunna seg við okkum í Útnorðri. Kvøðan frá løgmanni, nú Norðurlandahúsið verður 25 ár: Livandi prógv um vinalag løgmaður Jóannes eidesgaard Góði løgmaður Tú tykist ikki sørt firtin í viðmerking tíni til lesara­ bræv mítt. Tað var als ikki ætlanin at stoyta teg, eg vildi bara minna teg á eitt lyfti tit góvu áðrenn valið, og beint eftir valið viðvíkj­ andi útlendskari arbeiðsmegi. Okkum varð lovað, at tað skuldi gerast undir skip­ aðum viðurskiftum. Tað kann vera, at tit tóku feil, tá ið tit lovaðu hetta. Kanska vistu tit ikki, hvat tit lovaðu. Ella kann tað vera, at tit lovaðu hetta, so fakfeløgini tagdu upp undir valið. Eg veit tað ikki – men lyftir vóru givin – sum ikki vísa seg at halda, tí varð ein viðmerking skrivað týsdagin, og tí haldi eg, at tú skalt fáa hetta svar. Skipaði viðurskifti Tað einasta fakfeløgini hava eftirlýst viðvíkjandi spurninginum um útlend­ ska arbeiðsmegi eru skip­ aði viðurskifti. Tað eru tit – tann politiski myndug­ leikin ­ sum kunna gera hetta. Fakfeløg gera síná­ millum sáttmálar við arbeiðsgevarar, vit hava ikki lóggávu myndugleika. Vit halda heldur ikki, at tað er ov nógv at krevja, at einstakir bólkar ikki hava framíhjárættindi til arbeiði. T.v.s. at teir føroyingar og teir útlendingar, ið vænt­ andi skulu arbeiða lið um lið, fáa somu rættindi. Fastlønarsáttmáli Tá ið víst verður á bræv frá formanninum í arbeiðs­ gevarafelagnum um, at tey binda seg til eina tilgongd viðvíkjandi fastlønarsátt­ mála – so vil eg bara viðmerkja, at handa tilsøgnin, er ikki annað enn eitt ætlanarskriv. Tilsøgnin er ikki bindandi á nakran hátt, og tað kann vísa seg at vera ein trupulleiki. Framíhjárætturin er ikki uppstaðin av sáttmálum. Framíhjárætturin er upp­ staðin av lóggávuarbeið­ num, sum politiski myndug­ leikin hevur framt. Tað eru tit, sum í lóg­ gávuarbeiðnum geva nøkr­ um fólkum ­ í hesum føri útlendskari arbeiðsmeg eini rættindi ­ og so restina av arbeiðsmegini – tvs føroy­ ingum ongi rættindi. (Eg haldi tað er rætt, at fólk eru tryggjaði nøkur rættindi ­ so sum at kunna forsyrgja sær sjálvum – tað skulu bara ikki vera framíhjá­ rættindi, sum ganga út yvir føroyska arbeiðsmegina.) Tú hevur rætt í, at frægast hevði verið, at fingið ein ordiligan fastlønarsáttmála – spurningurin hevur leingi verið frammi, og er um­ røddur undir sáttmálasam­ ráðingum. Fyri einum árið síðani (tá ið 3 ára sáttmáli var gjørdur) vóru so grund­ leggjandi ósemjur um, hvørjar meginreglur skulu liggja til grund fyri fast­ lønarsáttmálanum, at vónleyst var at fara víðari í spurninginum. Um viðurskiftini eru broytt hetta seinasta árið veit eg ikki – sambært almennum úttalilsum hjá landsins stórsta arbeiðs­ gevara, so kemur tað ikki upp á tal at gera fastlønar­ sáttmála. Fiskavirkisskipanin Í fiskavinnuni í Danmark er tað A­kassin, sum borgar fyri, at flakafólk eru fastlønt. Tá ið einki arbeiði er á fiskavirkjunum í dk, so verða arbeiðsfólkini send heim, og A­kassin rindar lønarískoyti, sum er 90% av vanligu lønini – t.v.s. vikulønin er tá um 3600 kr. Hevur ein persónur for­ vunnið 1000 kr í tí vikuni, so rindar A­kassin 2600 kr, hevur ein persónur for­ vunnið 2000 kr, so rindar A­kassin 1600 kr, hevur persónurin forvunnið 0 kr, so rindar A­kassin 3600 kr. A­kassin kann nýtast í 30 vikur í eitt 2 ára skeið, og fólk eru at rokna sum tøk, tá ið tey fáa lønarískoyti úr A­kassanum. Í Føroyum hava vit fiska­ virkisskipanina hjá ALS, sum í mesta lagi gevur 2300 kr um vikuna. Nógv fáa munandi minnið, tí útrokningargrundarlagið, tá ið tey fáa fyrstu ferð úr skipanini er ikki nóg gott. Fólkini í fiskavirkisskipan­ ini eru bundin at sínum arb­ eiðsgevara, og eru ikki tøk. Framíhjárættur Eg vóni harra løgmaður, at tú hevur eina back up ætl­ an, um samráðingarnar við arbeiðsgevararnar um fast­ lønarskipan ikki bera á mál, tí spurningin um fram­ íhjárættin hava tit skapt. Megna fakfeløgini ikki at fáa loysnirnar, so eru tað tit, ið mugu borðreiða við teimum, tí tað eru tit, sum skapa framíhjárættin ­ so einfalt er tað. Eg hevði vónað, at eg kundi skrivað, at loysnin um útlendsku arbeiðs­ megina lá í hondunum á arbeiðsgevarunum, men teir eru ikki bundnir á nakran hátt. Tit hava ikki treytað tykkum tað í lógini, ið nú liggur í løgtinginum, at sáttmálar skulu gerast, sum tryggja bæði føroyingum og útlendingum, áðrenn latið verður meir upp. Tí kenna arbeiðsgevararnir ikki stór­ vegis trýst á sær, nú sam­ ráðast skal um fastlønar­ sáttmála í fiskavinnuni. Tú tosar um longu tilgongdina í útlendinga­ málinum. Spell at tíðin hetta seinasta árið síðani grein 9a kom fram ikki var nýtt til at smíða fylgilógir og møguliga at hugsa øðrvísi á økinum. Við at gera tingini røtt frá byrjan kann sleppast undan fleiri av klassisku brotunum á lógir, sáttmálar og faklig rættindi. Tað eru ikki fakfeløgini, ið skulu lastast fyri, at arbeiðsmarknaðurin ikki er latin upp. Tað einasta vit hava biði um er, at tað verður undir skipaðum viðurskiftum. Endaviðmerkingar Annars hevur tú – harra løgmaður – hug at fýlast á mítt »gleps«, sum tú nevnir viðmerkingina – og tú biður um arbeiðsfrið. So leingi vit hava skrivi­ og talufrælsi, so ætli eg at nýta høvi at tala og tala at! Hetta serliga, tá ið tað viðkemur viðurskiftunum hjá løntakarunum, sum eru limir í Samtak. Sum ovasti politiski myndugleikin eigur tú at tola, at mál, ið tit arbeiða við, verða viðgjørd, og at tað verður kjakast um tey í almenna rúminum. Tann dagin, tú ikki tolir, at spurnartekin verða sett við málini, og tann dagin, tú ikki tolir, at vit kjakast um spurningarnar – tann dagin er hóskandi at gevast í politikki, um tú virkar í einum samfelagið, sum byggir á fólkaræðiligar meginreglur. Yvir til tygara – harra løgmaður Skipaði viðurskifti – tað er alt, harra løgmaður samskipari í Samtak sonJa J. Jógvansdóttir Í Fólkatinginum í dag atkvøddi undirritaði saman við donsku stjórnini og feldi eitt andstøðuuppskot, ið gekk ímóti einum stjórnaruppskoti um at leggja dent á sjálv­ støðugar próvtøkur á donskum universitet­ um. Talan er fyrst og fremst um eina atkvøðu fyri at tryggja borgarligu stjórnini stuðul í einum máli, sum andstøðan gjørdi til eina politiska styrkiroynd Samgonga og andstøða í Fólkatinginum brustu seinnapartin í dag sam­ an í einari politiskari styrkiroynd, sum sam­ gongan – og harvið stjórnin hjá Anders Fogh Rasmussen – vann. Undirritaði var við í hesi styrkiroynd og atkvøddi saman við stjórnini. Málið, ið stríð stóð um, var eitt andstøðu­ uppskot, ið var sett sum mótuppskot móti einum stjórnaruppskotið. Í stuttum snýr uppskotið hjá stjórnini seg um, at donsk universitet fram­ eftir skulu leggja størri dent á stjálvstøðugar próvtøkur heldur enn bólkapróvtøkur. Framman undan atkvøðugreiðsluni í Tinginum hevði and­ støðan uppsagt avtalur­ nar um "clearing" í hesum máli og greitt boðað frá, at ætlanin var at leggja stjórnina undir trýst og helst vinna meiriluta. Undir slíkum umstøð­ um er støðan hjá undir­ ritaða greið. Ein borgar­ lig stjórn við positivum og mennandi Føroya­ politikki, skal ikki koma í minniluta og harvið nervast, um mín atkvøða kann forða fyri tí. Tí atkvøddi eg saman við stjórnini í hesum máli. Úrslitið av atk­ vøðugreiðsluni var, at 84 atkvøddu ímóti og 81 atkvøddu fyri. Harvið fall andstøðuuppskotið. Eftir hetta varð stjórnar­ uppskotið samtykt. Hóast talan er um eitt sokallað innanríkis­ politiskt mál í Danmark, er málið kortini ikki meira innanríkispolitiskt enn so, at hvør einasti føroyingur á donskum universitetum verður fevndur av tí. Grundleggjandi havi eg ta hugsan, at vit í útbúgvingarskipanini eiga at leggja høvuðs­ dent á sjálvstøðug avrik og próvtøkur. Hinvegin eigur møguleiki fram­ vegis at verða fyri felags projektum og góðum samstarvi millum tey lesandi. Stjórnarupp­ skotið tryggjar hesi bæði, og tí eri eg fegin um, at stjórnaruppskotið nú er samtykt. Ein atkvøða fyri stjórnini løgtings- og fólkatingsmaður edmund Joensen