týsdagur 13. mai 2008síða 11

11 tíðindi Nr. 89 - 13. mai 2008 Ov lítil svøvnur kann vera deyðiligur Tríggjar teir fyrstu mánaðirnar í ár hevur danskur fiskiskapur samanlagt tjent 19% minni enn somu mánaðir í fjør Fiskivinna Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Í virði er talan um eina minking, bæði í ídnaðar-og matfiskiskapi, men samlaðu nøgdirnar í matfiskiskapi eru kortini øktar í hesum tíðarskeiði. Fiskeridirektoratet hevur júst almannakunngjørt tøl fyri fyrsta ársfjórðing fyri brottuvinningin í danskari fiskiveiði. Stór afturgongd Ídnaðarfiskiskapur hevur hesar fyrstu tríggjar mánað- irnar havt eina bruttutjening upp á 46 miljónir krónur, sum er ein minking upp á 55% í mun til somu mánaðir í fjør. Nøgdirnar í hesi veiði eru minkaðar 45%. Veiðan eftir brislingi hev- ur givið 35 miljónir krónur, sum er ein minking upp á 12%, og veiðan eftir hvít- ingi hevur givið 10 miljónir krónur, sum er heili 82% minni enn fyrsta fjórðingsár í fjør. Í veiðini eftir matfiski var bruttotjeningin 58 mil- jónir krónur lægri í ár enn í fyrsta ársfjórðingi í fjør. Hetta er ein minking upp á 11%. Í nøgd var talan kort- ini um ein vøkstur upp á 9%. At matfiskurin kortini gav minni, kemst av, at miðalprísurin hevur verið 18% lægri í ár enn í byrj- anini av 2007. Hægri toskaprísur Toskur, sum plagar at standa fyri umleið einum triðingi av samlaðu mat- fiskalandingunum hjá donskum fiskiførum, hevur havt eina góða byrjan í ár. Landaðu nøgdirnar eru 5% minni í ár, men á hinari síð- uni er miðalprísurin øktur við 6%. Prísurin á reyðsprøku hev- ur verið hin sami í ár sum í fjør, men landaðu nøgdirnar eru minkaðar við heili 25%. Miðalprísirnir á tungu, sild og jomfrúhummara hava verið lægri í ár, meðan onnur krabbadýr – íroknað hestarækjur - hava havt størsta prísvøksturin, nevni- liga 69%. Danskur fiskiskapur gevur minni Svevur tú ov lítið, tvífaldar tað vandan fyri eitt nú hjarta­ sjúkum, men gransk­ arar leggja dent á, at munur er á lítlum svøvni og ringum svøvni svøvnur Vilmund Jacobsen Trot á svøvni kann elva til nógvar ymiskar heilsutrupul- leikar. Fólk, sum sova minni enn seks tímar um samdøgn- ið, eru í tvífalt so stórum vanda fyri at fáa hjartasjúkur sum fólk, ið sova millum sjey og átta tímar um døgn- ið. Tað vísir ein nýggj kann- ing hjá granskarum við Uni- versity of Pittsburgh Scholl of Medicine. Granskararnir eru eisini komnir eftir, at fólk, sum sova lítið, eru í størri vanda fyri at fáa høgt kolesterol, økt blóðtrýst og sukur- sjúku. Bjørn Bjorvatn, sum starvast hjá Nasjonalt Kom- petansesenter for Søvnsyg- dommer, heldur, at ein av frágreiðingunum er, at lítil svøvur ofta førir til, at fólk gerast ov feit. - Vit hava eina líknandi kanning, sum áður hevur víst, at svøvntrot kann vera heilsuskaðiligt. Hann vísir á, at tað eru nógv viðurskifti, sum í hes- um sambandi kunnu ávirka heilsuna. - Fólk, sum sova lítið, ger- ast ofta feitari, tí svøvntrot økir gjarna um matarlystin – og yvirvekt er vandamikil fyri hjartað, sigur hann. Fleiri enn 1200 fólk mill- um 30 og 54 ár vóru við í nevndu kanning. Professarin í hjartasjúkum við Universitetið í Oslo, John Kjekshus, váttar, at samanhangur er millum svøvntrot og hjartasjúkur. - Fólk, sum sova lítið, hava eitt høgt strongdarstøði í kroppinum. Tí kann bjóð- trýstið økjast nógv, og tá ert tú í størri vanda fyri at fáa hjartatrupulleikar, sigur pro- fessarin, sum heldur, at svøvntrot serliga er vanda- mikið fyri fólk, sum framm- anundan eru fongd við hjartasjúkum. John Kjekshus leggur aftrat, at hjartatrupulleikar ofta koma av øðrum viður- skiftum, eitt nú arvi, royk- ing, ov lítlum rørslum og fiti. Trot á svøvni er ein for- styrkjandi liður sum ger, at vandin gerst størri. - Ikki minst fyri hesi fólk er tað týdningarmikið, at tey fáa nóg mikið av svøvni, sigur professarin. - Fólk, sum sova lítið, hava eitt høgt strongdarstøði í kroppinum. Tí kann bjóðtrýstið økjast nógv, og tá ert tú í størri vanda fyri at fáa hjartatrupulleikar, sigur professari, sum heldur, at svøvntrot serliga er vandamikið fyri fólk, sum frammanundan eru fongd við hjartasjúkum Danskur ídnaðarfiskiskapur hevur fyrstu tríggjar mánaðirnar í ár havt eina bruttutjening upp á 46 miljónir krónur, sum er ein minking upp á 55% í mun til somu mánaðir í fjør Keypa smærri bilar Í mong ár vóru amerikanararnir millum annað kendir fyri sínar stóru bilar, sum høvdu stóran motor og brendu nógv. Men tann høgi oljuprísurin hevur havt við sær, at benzinið er dýrkað nógv í USA eins og aðrastaðni, og tað fær nú amerikanararnar at keypa smærri bilar. Samstundis vísa tøl, at amerikanarar koyra minni nú enn fyrr. Ikki tí, sammett við okkara viðurskifti er benzin bíligt í USA. Har kostar ein litur 5,50 krónur. Amerikanararnir keypa smærri bilar nú, tí benzinið er so dýrt (Mynd: NRK) CIA var í Grønlandi Jyllands-Posturin hevur nú staðfest, at amerikanska fregnartænastan CIA brúkti grønlendskt loftrúm, tá eitt flogfar hjá tænastuni flutti ein fanga úr Evropa til USA. Blaðið hevur úr skjølum staðfest, at eitt flogfar við fanganum Khaled El-Masri fór úr Albania til Serbia, síðani til Kekkia, haðani til Keflavíkar í Íslandi og so ígjøgnum grønlendskt loftrúm til USA. Hetta var sambært Jyllands- Postinum seinnapartin tann 29. mai í 2004.