týsdagur 10. juli 2001síða 5

8 Nr. 129 - 10. juli 2001 Nr. 129 - 10. juli 2001 9 gult8 cyan8 magenta8 svart8 gult9 cyan9 magenta9 svart9 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Marjun Dalsgaard marjun@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo John Johannessen john@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Í dag fara vit allarhelst undir eitt nýtt tíðarskeið í Føroya søgu. Eftir tí, sum er komið fram, fer fyrsta oljusamtakið at royndarbora eftir olju. Gongur eftir ætlan fáa vit um nakrar mánaðir at vita, um olja er í føroysku undirgrundini. At tað er olja, ivast oljuserfrøðingar ikki í. Spurningurin er meiri, um hon er í størri nøgdum, og um tað loysir seg at fáa hana upp. Verður rakt við olju í stórum nøgdum er tað einki annað enn ein kollvelting, sum ein tann fremsti tals- maðurin í føroyskum oljuhøpi, Johan Mortensen, umboðsmaðurin hjá oljufelagnum Anadarko, segði í samrøðu við Fregnir fríggjadagin. Ein komandi oljuvinna kann broyta føroyska samfelagið so nógv, at tað er ein kollvelting í sjálvum sær. Men ein kollvelting kann bæði hava hepnar og skaðiligar avleiðingar. Hon kann eisini kollrenna land og fólk. Møguliga sær Johan Mortensen í so nógv tær hepnu avleiðingar. Men, sum hann sigur, er ein komandi oljuvinna ein ómetalig stór avbjóðing fyri føroy- ingar og Føroyar – ikki minst fyri føroyskar myndugleikar. Higartil hava føroyskir myndugleikar staðið seg væl. Onkur sigur í so væl, tí oljufeløgini hava róst teimum so nógv. Men tað er at fegnast um, at vit hava eitt professionelt aðalstýri. Venda vit aftur til avbjóðingarnar, sammetir umboðsmaðurin hjá Anadarko eina oljuvinnu við hendingar sum tá Rybergshandil virkaði í Føroyum og tá vit fingu fríhandil. Spurningurin er, um her er nakað sammetingargrundarlag. Avbjóðingin er nógv størri, og avleiðingarnar kunn verða nógv álvar- samari – báðar vegir, um stýringin ikki er góð. Taka vit avleiðingarnar sum eina avbjóðing, hava hvørki fjølmiðlar, myndugleikar ella meinings- smiðir viðgjørt avleiðingar nóg væl. Eitt nú avleiðingarnar fyri húsaprísir, prísin at leiga, og tað árin, sum ein komandi oljuvinna hevur á samfelagið og lokalsamfelagið. Hesin tátturin er ikk nógv væl fyrireikaður afturímóti føroyskari vinnu, sum er væl fyrireikað. Ikki bara lokalt, tí hon hevur sanniliga lagt á tann bógvin, at eisini kann og virkar uttanlands. Takkað verið m.a. Menningarstovuni. Er olja, mugu vit av álvara fyrireika okkum til broytingar høvuðsvinnuni og aðrari vinnu við, tí í kappingini um løntakararnar vinnur tann væl rindandi oljuvinnan helst. Men enn er tíð til slíka umhugsan. Mangan er kastað Sosialinum fyri, at olja er so nógv umrødd í blaðnum, men vit hava verið sannførd um, at hetta hevur verið eitt stórt og spennandi mál – ja, sum kann gerast ein kollvelting – og vit fara framhaldandi at fylgja við og veita lesarum okkara holl og alítandi tíðindi um hetta evnið. DAGSINS MEINING Sosialurin Kollvelting – ella kollrenning? VIÐMERKINGAR Eyðbjørn Jakobsen Havn, tann 5. juli 2001 Vit báir hava helst mangt annað at takast við enn at fara undir at tveita runu- bløk eftir hvørjum øðrum, men tá tú skírir grein mína orðaskvaldur, ósakliga og beinleiðis ósanna, dugi eg ikki rættiliga at fylgja tær; Vígdis og Ingeborg duga helst at svara fyri seg um tær hava hug til tess. Har skal eg ikki leggja nakað afturat í løtuni. Grein mín var skrivað sum eitt slags aftursvar til sjenskt uppsettu greinina á forsíðu Sosialsins, og sum sambært sama var íblást av Ingeborg og Vígdis. At tjakast um formenn og nevndarlimir og hvør skal, má, ikki skal osfr. úttala seg vegna felagið fari eg at lata liggja. Við ta, at limirnir velja nevnd og formann, hevur eitthvørt felag júst tað nevnd og tann formann tað hevur uppiborið! Um samráðingarupplegg okkara veit tú "frá álítandi keldu" at einki var niður- skrivað! Býttislig illgiting, heldur tú ikki tað sjálvur? Ella vánalig kelda. Hetta er helst sama "álítandi" kelda sum bein- leiðis av fundi hjá FA og HAK í Kollafirði (meðan verkfallið var) visti at siga frá, at tá ið Klaksvíkingar og Havnarmenn hevði skrivað undir sáttmálan, fekk Carl tvær vínfløskur (um tað var frá arbeiðs- gevarum ella semings- stovni, var ikki heilt greitt) og nevndin (- um Klaks- víkingar vóru við ella ikki, visti "keldan" heldur ikki rættiliga) fór tá at ballast á Hafnia saman við semings- monnunum. At enda: er tað veruliga so, at FA ynskir lønarmun? Í slíkum førum verða tað altíð - tað hevur víst seg aðrastaðni og fer eisini at vísa seg her - feløgini í høvuðstaðar- og miðstaðar- økjunum sum fáa mest burturúr meðan útjaðara- økini verða við skerdan lut. Yvir og farin - hav eitt gott summar. Lítil viðmerking til Harry Benjaminsen Óli Jacobsen Búskaparfrøðingurin Kári Petersen er rættuliga farin í herna móti almennum skipanum hjá fiskimonn- um. Hetta hevur hann sjálvsagt fullan rætt til. Sjálvur havi eg ikki ætlað at fara út í almennan orðadrátt, men heilt upp- lagdar manipulatiónir skal hann ikki sleppa við, sum t.d. tá hann skrivar í bløð- unum leygardagin: Óli Jacobsen umber í mikudagsbløðunum (und- anfarna) landsstýrið við, at tað bert gjørdi skattalætta- skipanir (tað er reiðara- studningsskipanir), sum líkjast teimum sum eru í okkara grannalondum. Veruleikin er hesin: Kári helt seg hava funnið eina rættuliga undirbygging í síni søk við pástandinum um, at fiskimannaskatturin í veruleikanum er talan um kamufleraðan reiðarastud- ning. Um hetta segði hann í bløðunum fyrr í undan- farnu viku: Skattalættin verður á pappírinum givin til fiski- menn, men tá skattalættin var framdur fyri fýra árum síðani var grundgevingin ein heilt onnur...nevniliga at fiskimenn fingu meira í hýru aðrastaðni, og av tí at føroyskir reiðarar vóru so illa fyri, og ikki høvdu ráð til at geva fiskimonnum meira hýru, so varð neyð- ugt at geva fiskimonnum ein skattalætta, so føroyskir reiðarar kundu sleppa bíligari. Sostatt er skatta- lættin til fiskimenn einki annað enn ein studningur frá landskassanum til før- oyskar reiðarar. Grundgevingin fríur fantasiur. Um hetta veruliga var so, hevði Kári eisini gott at halda um. Men í greinini mikudagin kundi doku- menterast, at tað sum Kári leggur táverandi landsstýri í munnin er reinur fan- tasiur. Umrødda grundgev- ing hevur ikki verið tikin uppá tungu. Tískil er trumfurin hjá Kára einki uttan fupp! At prógva hetta var endamálið við umrøddu grein. Og hetta varð gjørt við at endurprenta tær grundgevingar, sum lands- stýrið veruliga hevði nýtt í málinum, og her var einki samsvar millum tað, sum Kári sigur hava verið grundgevingina hjá lands- stýrinum. Afturat hesum kann stað- festast, at føroyskir reiðarar rinda ikki minni part í hýru enn t.d. íslendskir og norskir. Er tað nakað er tað beint øvugt. Tí kann henda grundgevingin ikki nýtast. Miðvís manipulatión. Tað sum Kári ger nú er at snara hesa greiðu staðfest- ing til, at eg við míni grein skal hava funnið eina “um- bering” fyri landsstýrið í hesum máli. Og so turar hann fram við sínum teori- ium um reiðarastudning, sum um einki er hent. Hetta er ein grov mani- pulatión, og tað ber til at grundgeva eitthvørt sjónar- mið við hesi metodu. Nú passar tað Kára bert at nýta Ísland til saman- beringar. Og hann hevur allar møguligar undan- førslur fyri ikki at nýta Noreg, sum hevur eina skipan á økinum, sum er mestsum meinlík okkara. Lesarin skal í hvussu er kenna hansara arbeiðshátt, sum er at byrja við niðu- rstøðuni og síðan at pilka enntá óveruligar grundgev- ingar fram úr rúgvuni, sum hóska við niðurstøðuni. Og staðfest er, at royndin at nýta tær grundgevingar, sum vóru brúktar av lands- stýrinum í 1997 fyri skatta- skipanini eru fupp. Tað sum sagt hetta sum málið snýr seg um. Skatturin hjá fiskimonnum: Manipulatión hjá Kára Petersen VIÐMERKINGAR Helena Fríðheim So hendi tað aftur – at vælbjargað fólk, hesaferð í Smærugøtu, ikki vilja verða grannar til evnaveik fólk. Hetta tykist mær vera ein óheppin gongd her hjá okkum, tí hvørji verða krøvini nærstu ferð? Hetta hildu vit fyri fáum árum síðani bert kundi koma fyri í útlondum. Alt er alla- staðni, jú vit kunnu saktans samanberast við útheimin. Vit hoyra dagliga í fjøl- miðlunum um, hvussu ørðvísi fólk verða viðfarin. Hesin bólkur, sum er eksistensielt raktur, tað vil siga, at teirra fría val er skert, kann ikki velja síni hús ella íbúð sjálvi – og enn minni teirra grannar. Tey seta harafturímóti slettis ongar treytir til grannarnar. Hesi evnaveiku fólkini og familjur teirra hava verið ígjøgnum eina drúgva process av sorg og ótilstrekkiligheit á ymiskan hátt, so eg meini als ikki, at tað er rætt, at tey fáa hesa viðferð. Tað eru ikki hesi fólkini, sum gera verðina ljóta, um tey fáa tað um- sorgan, tey hava fyri neyðini. Fólk hava ymiskan førleika. Tað letur til, at tey vælbjargaðu fólkini, sum búgva í Smærugøtu, hava ein almennan samfelags- ligan veikleika. Hesin bólk- ur er ein av teimum nýggju sjónligu bólkunum her hjá okkum, sum tyngja ar- beiðið við at gera for- sorgartørvin meira menn- iskjasligan. Um ikki verður tikið hond um hetta kjakið á ein skynsaman hátt, kann hetta koma at hava eina óheppna ávirkan á hugburðin við- víkjandi evnaveikum langt fram í tíðina. Tað er bert at vóna, at fólkini í Smærugøtu, sum her handla í óvitinheit, verða upplýst um málið á rættan hátt, soleiðis at tey, tey evnaveiku fólkini, familjur teirra, starvsfólk og avvarðandi myndugleiki koma fram til eina virðiliga niðurstøðu. Í nýtjanhundrað og nítiní Tann øldin í gott var at liva Um Sandoyarferju byrjaði stríð Tó sáttmála mundu teir skrivað at byggja í Føroyum bar ikki til Men vit royna Polen har er betur skil Niðurlag: Alt í Sandoynni vakurt er og gott Kemur ikki við í hendan tátt Í tveytúsund kjølurin strektur bleiv í Polen á skipaskiðju Men har sást alt ganga eftir reyv Tað leið ikki um eina fliðu Polakkarnir fingu ei liðugt tað far Seks mánaðir skrokkurin seinkaður varð Tá skrokkurin togaður bleiv her heim tá barst tað soleiðis íbandi At veðrið ei bleiv til gleði og gleim Men lagt bleiv í Danmark at landi Av onkrum bleiv hetta her soleiðis týtt At Nyrup slapp fram gandakynstur sítt Men loysið tit landsins kosnu menn Sum skip byggja í øðrum londum Tit vita her heima finnast nú enn skipsbyggjarar á Føroyastrondum í Føroyum fekk Teistin so mangan ein klikk Og tíðin hon helt við ein punkt og prikk Nú tíðin hon gongur og liðugt bleiv far og alt eftir vild seg lagar tá strandferðslan bjóðar nógv fólk hjá sær Teir ballast í fleiri dagar Av sonnum alt hetta her gekk so væl Um Skopunarfjørðin nú siglast skal Av Tjaldrinum hoyrdist tá øðiligt róp Og tað var hann Ellintur stóri Tit halda tit ganga her og sláa kóp Hann brølar sum kálvur í flóri Sín stóra neva í borði slær Alt mítt skal á pláss tað sigi eg tær Men Karsten hann svarar við lív og sál Hann vil ei av Ellinti lærast Tú veit væl eg umsiti fíggjarmál Og her skal hvør króna sparast Tú kann saktans verða so tvørur tú vil Og Teistin bleiv lagdur det er eitt skil Í tríggjar mánaðir lá Teistin við kai Og samráðst bleiv í Tinganesi Øll uppskot tey blivu svarað við nei og so bleiv runnið á v.c. Og so gekk tíðin við klandur og stríð Dett er ein verð vit liva í Á Reynatúgvu í bønum hjá sær so øgiligt Páll mann renna Hann gongur og jagstrar har eina ær Tá froysur hann út úr at flenna Hann ærina fekk við eitt øgiligt knoss Nú seti eg Ellint og Karsten á pláss Men Páll hann fer í tí sáligu stund og ringjur til hesar jassar Hann bjóðar teimum til Sands á fund Og »ja« søgdu hesir knassar Ja hetta her hendi ein summardag So var hesin fundurin fingin í lag So sessast teir allir við fundarbroð Og Páll sigur hoyri tit seru Nú skulu tit lýða á míni orð So treiskur vit sandingar eru Tit sleppa ei aftur av hesari oyggj Fyrrenn Teistin hann flytur bæði mann og moyggj Í tríati seks tímar sótu teir har Og har økst so orð av orði Teir nærkast at enda har meir og meir Og síðan fekst semja við borði Um Skopunarfjrøð er nú prýðiligt far Vit ynskja at harrin hann fylgir tær Niðurlag: Alt í Sanoynni vakurt er og gott Kemur ikki við í henda tátt Loysunnardagin 5/7 2001 Sólvit Simonsen Teistatáttur Vilja ikki hava fleiri brekað í grannalagið BÚMERKJAKAPPING Tíðindaskriv Sandavágs Kommuna hevur skipað fyri bú- merkjakapping og er nú greitt hvørjir vinnararnir eru. nr. 1. Kenneth Nygaard, Glyvrar nr. 2. Sólbjørn Kjærbæk, Sandavágur nr. 3. Jákup E. Hansen, Sandavágur Á samkomu 4. juli vóru virðislønirnar handaðar. Fyrsta virðisløn er 10.000 kr, onnur virðisløn er 5.000 og triða virðisløn er 3.000 kr. Sandavágur fingið búmerki Kenneth Nygaard á Glyvrum vann fyrstu virðisløn í búmerkjakappingini hjá Sandavágs kommunu og fekk 10.000 krónur. Aðru virðisløn vann Sólbjørn Kjærbæk í Sandavági. Hann fekk 5.000 krónur C M Y K 9 8