mikudagur 18. juni 2008síða 13

Nr. 115 - 18. juni 2008 13 F orargaðir danskarar spyrja meg um hvalaveiðu. Eg eri ein skomm fyri tjóðina, tí eg drepi hval ... tað er ikki pent at hýsa slíkum barbarum undir teirri felags trónuni. Alt skal tykjast so vakurt fyri umheiminum, tað er bara spell, at føroyingar ikki duga at halda seg frá hvalunum ella um ikki annað so reisa nøkur sláturhús framvið strondini, har alt kundi verið beint burtur, og eingin sá blóðið og teir villu innføddu. Tvøstið kundi komið út í smáum, fínum pakkum beinleiðis í frystaran. Tað hevði sæð betur út. Hvalaveiðan er javnan “dagsins evni”. Ein verður kløkkur av at skula hoyra, hvat fólk, sum ikki hava kannað málið yvirhøvur, siga, og hvussu tey brádliga vita alt um føroyskt grindadráp. Tey tosa um hvalaveiðu – at veiða hval. Tað er ikki talan um veiðu. Tað eitur grindadráp. Føroyingar fara ikki út á tað stóra havið og jagstra hvalirnar inn móti landi. Teir fáu grindahvalirnir, vit tosa um, leita sær sjálvir inn í firðirnar, og ikki fyrr enn her verða teir riknir inn at strondini – nú á døgum sam­ bært eini kvotuskipan. Viðhvørt fara hvalirnir heilt upp á turt av sær sjálvum; eingin veit hví. Í USA hava vælmeint umhvørvis­ fólk roynt at reka strandaðan hval út aftur á opið hav. Tey hava hild­ ið lív í teimum við at veita vatn útá teir inni við sjóarmálan og roynt at sleipa teir út við ketum og ómetaliga stórum kranum. Tað lukkast ikki hvørja ferð, og hvalir­ nir doyggja. Tað hevði verið hum­ anari at givið teimum banahøggið alt fyri eitt. Tað hevur verið syrgt fyri landsumfatandi fjølmiðla­ tænastu. Kenslurnar hjá fólki kóka yvir, tað verður tikið fram­ um alt annað so sum píning, harðskap og morð móti menni­ skjum, misbrúktum børnum, illgerðunum hjá sinnissjúkum religiøsum fanatikarum. Soleiðis kóka kenslurnar yvir í dupult­ moralsins heilaga navni. Føroyingar duga ivaleyst best í øllum heiminum at handfara grindadrápið. Teir hava fleiri hundr­ aðára royndir. Eftirlitið við drápin­ um hevur verið so neyvt, at hvør tann einasti hvalur er taldur og skrá­ settur síðan 1500­talið. Tað fær eingin veiðumaður í verðini gjørt, sama hvat veiðuhátt hann nýtir. Paul Watson er ein lygnari, tá ið hann billar umheiminum inn, at hvalirnir pínist illa, áðrenn hann doyr. Tað ber nú einaferð ikki til at fanga hvalin við hjóli og flugu og leggja hann á eitt skeribretti og handfara hann a´la franskan beuf. Tað er sjálvsagt, at havið verður reyðlitt at blóði, tað eru jú stór dýr. Hvalurin verður dripin skjótt og væl. Hann doyr innan 25 sekund. Longdin á tí serliga grindaknívinum er neyvt skapaður til. Tann ekki, sum Watson hevur fyri hvalinum, ið sambært honum spjálkar av pínu, er ógrundaður. Hanin rennur eisini runt við ongum høvdi, og reyðsprøkan spraklar víðari á pannuni. Tað sigur seg sjálvt, at refleksini hjá hvalinum virka ógvislig. Paul Watson hevur einki gott í kvittanum. Tað er reinur fjøl­ miðlaleikur. Hann hevur keypt sær skip í Norra gjøgnum ein millumkeypara, og norðenn vóru ógvuliga harmir, tá ið teir frættu, hvat skipið skuldi brúkast til. Slíkir aktivistar øsa “løtt offur”, her kenslurnar fyri teimum tittu dýrunum verða misbrúktar í staðin fyri at upplýsa við skyn­ semi. Á alnetinum kann almenn­ ingurin atkvøða fyri og ímóti grindadrápi. Tey løttu “ofrini” seta kross við “átti at verið bannað”. Tey halda við myndini av nógvum blóði í huga, at før­ oyingar eiga at liva við ongum tvøsti. Tað er neyvan eitt tað einasta av hesum fólkum, ið vita, at Føroyar fyri fáum áratíggjum síðan vóru nummar tvey í heim­ inum við tí føðsluríkasta kost­ inum. Ja, tað er nettupp kostur og føðsla, vit tosa um her. Fremm­ and fólk vilja ráða yvir okkara kostvanum. Tey spyrja, hvat vit vilja við hvalatvøsti í 21. øld, tá ið nú “sivilisatiónin” hevur borið okkum pizza og svínahakkikjøt og reyðar pylsur. Frystiboksirnar í stórhandlunum eru á tremur við “siviliseraðum” mati av ógreinil­ igum uppruna, pumpað upp og fylt við vit­vita­ikki­hvørjum og pent pakkað inn í plast, so at tað ikki dálkar. Hvussu “fínt” er tað at eta Foie Gras við silvurbestikki og spílaðum lítlafingri, tá ið ein hugsar um, hvussu hesin dýrabari matur varð til? Gævi tey fingu tað í hálsin, sum tey neyðars upphavsdýrini fáa tað! At for­ bjóða føroyingum at eta tvøst hevði verið tað sama sum at vit tóku rísið frá kinesarum, fruktina frá sunnanfólki og grønmeti frá danskarum. Fáa natúrfólk brádlilga fremm­ and evnir í staðin fyri sín gerandis­ kost, verða tey sjúk. Bananir og grønkál eru ivaleyst góður matur – bara tey ikki eru sprænd við eitri – men tað hevur aldrin verið grøði hvørki í Grønlandi ella í Føroyum. Í sólini í suðurlondum eta fólk appilsinir og salatbløð. Varð tað tikið frá teimum, og tey vórðu tvingað til at eta ráa kópalivur í staðin, høvdu TEY verði sjúk, tey eru ikki lagað eftir tí forminum fyri føðslu. So einfalt er tað. Síðan “sivilisatiónin” kom hava tilburðirnir av álvarsligum sjúkum vundið upp á seg í Føroyum. Tað er ein endurtøka av Brigitte Bardot og tí yndiga triks­ bílatinum av nósanum! í eini desperatari roynd at koma í almannaeygur aftur, eftir at vænleikin var følnaður og ikki seldi í sjálvum sær, trein hon fram sum frelsunareingilin hjá nósanum og ávirkaði tilveru­ grundarlagið hjá einum natúr­ fólki. Uttan at hugsa um, at natúr­ fólk í áratúsundur byggja upp sín føðslutørv eftir tí, sum nettupp teirra natúr ber teimum av mati. Hvat vita Brigitte Bardot og onn­ ur víðagitin fólk sum til dømis poppmusikarar um matarhald hjá natúrfólki? Tey gera “eitt ella annað” umhvørvismál til sína stórsak til tess at vinna heimsins samhuga, so at verðin gloymir teirra grunnskygni. Fleiri teirra ána ikki, hvat tað er, tey “stuðla”, og tey eru teimum meiri at skaða enn gagni. Vit eru uppvaksin við grinda­ drápi, eins og vit sum børn hugdu at, meðan lombini vórðu flett, og fuglurin varð kiptur. Misskiltur eymleiki nyttar einki hjá teimum, ið eru uppvaksin í eini ómildari natúr. Í Danmark og øðrum lond­ um vita børnini nóg illa, hvaðani tær reyðu pylsurnar, hamburgar­ arnir og høsnarungalørini koma. Alt kemur frá deyðum djórum – og tey eru vónandi ikki sjálvdeyð – við einum sindri av hvørjum útí og einum litstroyggi, ið fær alt at síggja so pent út. Hvat lív hava hesi dýr livað, áðrenn tey vórðu dripin og tilgjørd til frystaran. Ikki so gott lív sum okkara fugl­ ur, seyður og hvalur. Skulu vit gevast við at drepa dýr, tí tey eru so søt og fitt? Ella tí tey eru int­ elligent? Svínið sigst vera eitt av heimsins gløggastu dýrum. Hvør nístir meira enn ein strongdur grísur – og hvussu ringt hevur ein alisúgv tað ikki av sínum legu­ sárum, tá ið hon ikki longur fær reist seg úr sínum bóli, tíansheld­ ur rørt seg – men hvussu so víkir og vendir aftur og aftur verður kvigin? Hví eta fólk djóratjógv uttan at gráta um tey dárandi dádýraeyguni. Ella fitt smálomb. Hvat við samvitskuni fyri teim­ um elskiligu, smáu høsnarung­ unum, ið eru kryplaðir av vakstr­ arhormonum í búrhøsnastøðini í sínum vesaliga – tíbetur fyri teir stutta lívi. Lastbilafylgir við kálv­ um, ið verða fluttir livandi, sam­ anstúgvaðir í beinleiðis stresstor­ turi úr Danmark til Hollands til tess at nøkta brúkararnar. Svína­ flutningur og ditto rossaflutning­ ur, har tey ikki halda tað vera neyðugt at geva teimum neyðars dýrunum ein vatndropa – tey skulu doyggja skjótt kortini, og tíð er pengar. Tala her um djórapínslu so tað munar. So skal ein finna seg í lesarabrøvum frá danskarum, ið sum turistar í nettupp Hollandi verða spurdir um, hvat tað er fyri eitt merkiligt land, teir eru í ríkis­ felagsskapi við, har tey drepa hval. Ja, hugsið tykkum, teir neyð­ ars turistarnir eru forskammaðir av hvalaveiðuni hjá føroyingum; “det er jo primitivt og hører ikke hjemme i nutiden ­ de kan bare købe den mad, de har brug for". Nei, føroyingar eru ikki bar­ barar. Okkara dýr liva frítt og uttan stress. Vit drepa ikki hval til stuttl­ eika og aldrin við vinnuligum endamáli. Grindin, ið kemur fram­ við firðum okkara, hevur í allar tíðir verið mett sum Guds gáva til okkara fólk sum eitt kærkomið og neyðugt ískoyti til tann mat, sum fjallið og havið annars góvu í einum avbyrgdum samfelag. Spik­ ið (meirómettaður fiti) var týdn­ ingarmesta vitaminkelda í øldir. Vit fingu teir spikbitar, ið sam­ svaraðu okkara aldri, fimm ár javnt við fimm spikbitar á ein rugbreyðbita. Siðurin við at býta úrdráttin frá grindadrápinum til hvørt einasta húskið í bygdini var tann mest einastandandi sosiala skipanin, ið var til. Tá ið eg var smágenta gingu grindamenninir hús úr húsi og vissaðu sær, hvussu mong hoyrdu til húskið, og vóru gestir har, vórðu teir taldir við. Tann viðferð, onnur bjóða sín­ um djórum – bara við vinnu­ ligum endamáli – er barbarisk djórapínsla. Tað er syrgiligt at síggja, hvussu hesi dýr liva, áðrenn tey verða dripin. Har er tað bara nøgdin, ið telur. Paul Watson ella aðrir útlendingar eiga ikki at stýra okkara mat­ vanum. Teir áttu heldur at hugsa um dálkingina av høvunum, ið oyðileggur bæði hvalatvøst og annað úr havinum. Heilt skjótt sleppa teir frá at stúra fyri hav­ sins ríkidømi. Hvalurin er so fullur av kviksilvuri og skitti frá tí siviliseraða ídnaðinum, at hann og hansara beggjatrællir fáa sín vilja, tá ið tvøstið ikki er etandi longur. Innan ta tíð man tað vera funnin onkur mannagongd til at beina burtur strandaðan hval. Tað eru dálkingin og aðrar manngjørd­ ar vanlukkur, ið oyðileggja yms­ an djórastovn og forða føðiketuni í at virka, sum hon eigur. Vit vita, at vit tí eru noydd at venja okk­ um við nýggjar orkukeldur, ið verða fluttar inn uttanífrá. Og áðrenn vit eftir fleiri ættarlið hava vant okkum við øðrvísi føðslu, vinda krabbamein og aðrar álvarsligar sjúkur upp á seg í Føroyum. Tíðargreinin: eitt íkast til føroyska orðaskiftið Sosialurin hevur tíðargrein í blaðnum týsdag og hósdag Hevur tú hug at gera títt íkast til føroyska kjakið í 2008? Send eina grein til eirikur@sosialurin.fo Kravið er, at greinin er á leið 6000 tekn og skrivað í essay stíli Orsaka, eg eri føroyingur! Tíðargreinin tíðargreinin Josefina Smith Greinina niðanfyri skrivaði Josefina Smith, sum býr í Korsør, fyri einum tveimum ár­ um síðan mest sum í sinnisrør­ slu um eitt álop afturat á “teir norðuratlantisku barbararnar”, ein kampanja á Ekstrablaðs­ stigi, har fólk kundu atkvøða um, hvørt grindadráp skuldi verða bannað ella ikki. Greinin hevur ligið sum kladda í teld­ uni, men nú kyknar sinnisrørsl­ an uppaftur, bæði tí, at danskir politikarar hava kúvent og djóra­ vælferð yvirhøvur, herímillum tað vamlisliga uppskotið hjá Danska Fólkaflokkinum, setir djór yvir vælferðina hjá fólki, sigur hon. Hugleiðingarnar eru kenslu­ løddar, men hetta er eisini eitt viðbrekið mál hjá føroyingum. Josefina heldur tað vera ov ván­ aligt, at vit føroyingar altíð av­ marka okkara verju móti okk­ ara barbar­image til eitt lítið pipp viðhvørt um, at grindahval­ urin er ikki eitt hótt slag. Tað býr so nógv meiri undir. Josefina Smith hevur búð í Danmark í meira enn 30 ár, arbeitt í ferðavinnuni í líka so mong ár og ferðast um alla verðina. Tað umframt upp­ vøksturin heima í Føroyum hevur givið henni eina serstaka fatan av aðrari mentan og siða­ arvi. Tað er hetta innlit, hon sóknast eftir bæði hjá Green­ peace, Paul McCartney og mongum øðrum.