fríggjadagur 20. juni 2008síða 21

Vikuskifti 21 Nr. 117 • 20. juni 2008 F yri sløkum 8 ára síðani var ovasti stjórin hjá einum bretskum oljufelag á vitjan í Føroyum. Oljuprísurin tá var um 7 dollars og segði hesin stjórin við sannføring at eftir hansara meting fór prísurin ongantið yvir 10 dollars aftur ! Í 2004 avgjørdi OPEC at halda eina príslegu uppá 28-30 dollars, heimurin ógvaðist yvir henda høga prís. Sìðani er prísurin bara hæðkaður; ífjør fór hann fyri fyrstu ferð yvir 100 dollars, ringt at skilja tá tað í meðal ídag kostar 8 dollars at fáa eina tunnu av olju upp úr Norðursjónum. I kki eru menn samdir um núver- andi høgi prísurin burturav skyldast størri tørv enn tann globala oljuframleiðslan kann nøkta ella hvussu stóra ávirkan tann eirindarleysa spekulatiónin av íløgufeløgum, hedge fonds osfrs., í futures og líknandi sum noyðir prísin uppá á eitt óveruliga høgt støði. Lági dollarkursurin ger heldur ikki støðuna betri. L astin á einum tangaskipi verður ídag ofta “handlað” upp til einar 100 ferðir áðrenn hon kemur fram til endaliga keyparan. Indien og Kina eru millum stórstu oljunýtarirnir ídag, men har stuðlar stjórnirnar oljuprisin so at brukarin hevur ikki merkt nakra serliga øking í prisinum. OPEC sigur at ongin mangul er uppá olju og at G8 londini fáa meira í landskassarnar av oljuavgjøldum enn OPEC framleiðararnir fáa fyri oljuna. Bretland hevur 57 % í avgjøldum so nakað er um hetta. F øroya er uttan iva tað landið í heiminum sum er mest bundið av oljuinnflutningi bæði til okkara skipaflota, streymframleiðslu og hita. Í ár fara vit fyri at innflyta fyri væl yvir eina milliard í olju og oljuúrdráttum og fer hetta at økja munandi um hallið á gjaldsjavnaðinum. S kilafólk hava staðiliga ávarað um hæðkandi oljuprísin og okkum føroyingum líkt hevur man onki gjørt frá føroyskari almennari síðu fyri at royna at bøta um støðuna. Flestu lond hava eina almenna oljugoymslu liggjandi sum er helmingurin av hvat landið nýtir uppá ársbasis og sum so verður nýtt at taka til tá sveiggini koma. V it hava tvey privat feløg sum standa fyri meginpartinum av okkara oljuinnflutningi. Ikki ber til at siga hvussu nogv hesi feløg keypa á long terms avtalum og hvussu nógv verður keypt á spot marknaðinum til hægsta dagspris, men sjalvandi verða hesin feløg rikin á kommerciellum støði. T að er harafturímóti undrunar- vert at almenna Føroyar ikki luttaka aktivt í innkeypi av olju og undanfarna Landsstýri átti at hava tikið stig til hetta tá ógvusliga prísøkingin byrjaði og sjálvandi átti Strandferðslan og Vaktar og Bjarginartænastan at hava keypt olju niðurfyri. H ví roynir Landsstyri td ikki at tengja keyp av ráolju úr Ruslandi uppí okkara avtalu um svartkjaft við henda heimsins størsta framleiðara av olju. Grønland td., hevur fingið gott samband við Venezuela og keypir olju beinleiðis har til góðar prisir. E g vænti at í 2009 fara vit at siggja prisar umleið 200 dollar og heimsins størsta gassfelag Gazprom segði fyrr i vikuni at teir vænta at oljan skal heilt uppá 250 dollars tunnuna áðrenn marknaðurin aftur fer at stabilisera seg og nytslan minkar. Her er kanska tikið ríviliga til. M en úrslitið av einum prísi uml., 200 usd er ein vanlagna fyri heimsbúskapin og dugur fáur at meta um tann búskaparliga ruðuleikan og ógvusligu fylgjurnar fyri tey tilafturskomnu londini. S tór ferð er sett á grøna og alternativa orku men radikalar broytingar verða ikki gjørdar eftir einum degi. Allir matvørur fara at dýrka ógvusligt. Inflation og stagflation fara at vaksa. Altjóðagerðin fer at minka og vit fara at siggja eina regionalisering istaðin. Ferðing og ferðamannavinna fer at minka í stórum. Heimspolitisk koma vit at siggja at olju lond sum Iran, Venezuela, Rusland og Saudi Arabia fara a seta dagsskránna. Vit fara at siggja ótespuligan hjálandapolitik koma fyri seg aftur og kanska serliga fer Kina at gera vart við sí Afrika. Demokrati, manna og kvinnurættindi fara at verða sett nogv ár aftur í tíðina og vit fara uttan iva at síggja enn fleiri lokal kríggj taka seg upp. E g skal ikki her fara at speku- lera upp á fylgirnar fyri Føroyar við nevndu príslegu, tað mugu flestu sjálvi kunna meta um. H araftur ímóti mugu Landsstýri og vinnulív nú beinavegin at taka hendur saman og leggja eina kós hvussu vit sum frægast hóra undan við núverandi oljuprísi uppá 125-140 dollars. Ikki slepst undan at stuðla okkara høvuðsvinnu so ella so. Frakland td; stuðlar nú aktivt fiskivinnuni og i USA samdist stjórnin i farnu viku um at lata 100 billion dollars i skattalæðkan fyri at stabilisera forbrúkaramarknaðin. At trúgva at vit í Føroyum sleppa snikkaleysir við at sita hendur í favn og tosa um fríar marknaðarkreftir er ábyrgdarleyst. L íka ábyrgdarleyst og átaluvert er ørðvitistosi um at okkara búskapur er so sterkur at vit meira ella minni klára okkum uttan fiskivinnuna. Vit, Fólkið í Føroyum og Oljuprísurin Føroyar eru uttan iva tað landið í heiminum, sum er mest bundið av oljuinnflutningi – bæði til okkara skipaflota, streymframleiðslu og hita. Skilafólk hava staðiliga ávarað um hækkandi oljuprísin og sum okkum føroyingum líkt, hevur man onki gjørt frá føroyskari almennari síðu fyri at royna at bøta um støðuna, skrivar Johan Mortensen, vinnulívsmaður, í hesari kronikkini Kronikk Johan Mortensen vinnulívsmaður