mánadagur 23. juni 2008síða 14

14 Nr. 118 - 23. juni 2008 Sosialurin Svenska sambandið SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Redaktiónsleiðari: Kári Mikkelsen karim@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Tróndur Skaalum trondur@sosialurin.fo Høgni Thomsen hogni@sosialurin.fo Henrietta Hammer henrietta@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Rólant Waag Dam rolant@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Dorit Hansen dorit@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Eydna Skaale eydnaskaale@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Niels Petersen niels@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Alvin Ellebye Andersen alvin@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e­post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e­post: aki@sosialurin.fo e­post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 frá kl. 8.00­20.00 og boða frá, leygardag tó frá kl. 11.00­13.00 Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.­frí. 8­16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag­fríggjadag klokkan 1330 Føroyska flogfelagið fór í farnu viku undir reglu- ligt rutusamband millum Føroyar og Svøríki. Sambandið millum Svøríki og Føroyar hevur annars djúpar røtur. Alla fyrru øld sýndu svensk mentafólk Føroyum stóran ans og virkaðu íðin til tess at styrkja mentanarligu bondini millum londini bæði. Hetta virksemið leiddi til stóru almennu vitjanina í Føroyum í 1950, tá hópur av svenskum ríkisdagsmonnum og mentafólki vitjaðu í Tórshavn. Gestirnir komu við ikki minni enn trimum svenskum herskipum og høvdu nakrar ógloymandi dagar í Føroyum. Við sær høvdu svensku gestirnir stórfingna bókagávu til Føroya fólk. Í áttatiárunum vitjaði aftur stór svensk sendinevnd við mentamálaráðharra á odda at handa Føroyum elsta mentagrip okkara Kongsbókina við Seyðabrævinum – ein sonn vinagerð. Frammanundan var ikki sørt av vinnu- ligum sambandi millum londini, eitt nú við tað, at svensk fyritøku um aldamótið 1900 rak kolanámsvinnu í Suðuroy, eins og eldri føroyingar minnast, at tá garnafiskiskapurin eftir sild norðan- fyri var í hæddini í fimti og sektiárunum, var Svøríki týdningarmikil keypari og nógvur sam- handil var millum londini. Sviar keyptu sild og føroyingar keyptu bátamotorar, timbur og seinni bilar. Norðurlond hava sum kunnugt tætt politiskt samstarv í Norðurlanda ráðnum og Ráðharra- ráðnum. Hartil kemur, at Norðurlond alt meira í altjóða høpi mynda eina politiska eind við stórari ávirkan. Tey hava tætt samstarv og eru altjóða fyrimyndir, tá um fólkaræði og vælferð ræður. Í hesum høpi er Svøríki burturav tað land, sum hevur størstu ávirkan. Hetta kemst ikki bert av, at Svøríki er tað størsta landið í norðurlendska samstarvinum, men einahelst av, at landið hevur drúgva siðvenju fyri at taka lut í altjóða samstarvi av fullum huga og hevur sera stórt alætjóiða álit. Tað er tí ein stuðul fyri okkum í altjóðagerðini at hava gott samband við Svøríki. Føroyar hava tí allar góðar grundir til at knýta politisk, mentanarlig og vinnulig sambond við Svøríki. Okkurt kundi bent á, at politiskur og vinnuligur áhugi eisini er í Svøríki fyri sambandi við Føroyar. Seinastu árini hava týðandi svenskir ráðharrar vitjað dúgliga í Føroyum. Norðurlendski samstarvsráðharrin, sum tók ímóti á fyrstu ferðini hjá Atlantsflog í farnu viku, var ikki minni enn tríggjar ferðir í Føroyum í fjør, og hetta kann ikki annað enn benda á stóran svenskan politiskan áhuga fyri landi okkara. Tað er tí bæði skilagott og rímuligt, at Atlantsflog fer undir regluligt ferðasamband við Svøríki. Hetta samband er fortreytin fyri at vinnuligu, mentanarligu og politisku sambondini millum tjóðirnar kunnu verða ment, nakað sum í hvussu so er fyri okkum hevur sera stóran týdning í altjóðagerðini. - Allir politisku flokkarnir førdu hetta fram áðrenn seinasta løgtingsval - latið okkum síggja úrslitini. Læs í Dimmu greinina ”Eitt neyðaróp um at fáa viðgerð”- Hvussu nógv kenna ikki søguna aftur? Børn við serligum tørvi hava ongan kjans í Føroyum. Her verð- ur sagt frá einum dreingi (sum nú er vaksin), og sum allarhelst hevur ADHD/ DAMP. Hann hevur altíð verið óróligur og strævin, stendur tað. Ein kann ganga út frá, at hann eisini hevur fingið at vita tað óteljandi ferðir, at hann er strævin og ongantíð ger sum hann skal. Fær man tað at vita alla tíðina, so er ikki ringt at ímynda sær, hvussu tað fer við sjálvs- álitinum og -virðinum. Í vaksna lívinum førir henda lítla sjálvsvírðing í nógv- um førum eisini til mis- nýtslu av rúsandi evnum, tí tað er einasti vegur úr vón- loysinum - og dulmar kensluna eina løtu. Tað sum gongur út yvir mítt 'forstand' er, at einki enn verður gjørt í Føroy- um, fyri børn við serligum tørvi. Tað verði seg orð- blind (sum eg havi skrivað um fyrr) ADHD ella hvat tað nú er. Børn við ADHD - Attention Deficit Hyper- activity Disorder hava ikki bindindi til vanliga skúla- gongd, sum er at sita inni í eini vanligari skúlastovu. Tey mugu hava ”pausir” innímillum. Tey eru sjálvi gott greið yvir at tey eru strævin, tey hava tað eisini strævið sjálvi, tí alt koyrit í 80 km ferð inni í høvdi- num á teimum. Tey hava ikki brúk fyri alla tíðina at hoyra, hvussu strævin tey eru. Tey klára ikki ein vanligan skúladag og tí eksploderar ofta uppi í høvdinum á teimun og so blíva tey enn meira strævin og gera ónáðir. Tað er ógvuliga umráðand, at alt er ”forútsigiligt” hjá hesum børnum. Men struktururin má ikki blíva so ógvuslig- ur, at tað nervar barnið. Nógv koyra so hart á hesi børn, við 'planum' og tíðum og tað er heldur ikki gott fyri barnið, sum ofta umframt vanliga trupul- leikan eisini blívur 'ner- vøst' og forvirrað, við atliti til ætlanir við barninum.. Man má finna ein struktur sum barnið megnar. Alt annað blívur øgiliga skjótt 'forvirrisligt' í einum ADHD høvdi. Loysnin hjá hesum 37 ára gamla manni, kann ikki bara verða ein vard íbúð. Tað má takast hond um hann av serkønum innan hansara trupulleika, og tað er tað minsta, man kann krevja. Tí í míni verð eru hann og fleiri við honum svikin av almenna "system- inum". Eg haldi, at tað er uppá tíðina at politikkar- arnir síggja trupuleikan í eyguni, og gera nakað fyri henda samfelagsbólk, sum var nógv umtalaður áðrenn løgtingsvalið, men sum nú aftaná valið aftur dettur niðurímillum. Sjálvsagt er tað lættari at fyrihalda seg til sendistovu í Moskva og sendistovu í New York og onnur stórpolitisk mál, men vælsignaðu menn og kvinnur - brótið upp ermar og gerið tað liviligt í Før- oyum fyri okkum øll - so vit øll fáa eitt virðiligt lívsinnihald. Við vón um at eitthvørt munagott hendir. Raðfestið tey bleytu virðini frammaliga! jonamortensen@ yahoo.dk JóNA MoRtENSEN Familjan sigst vera grundar- lagið undir tí føroyska sam- felagnum, og tí skal familj- an tryggjast best møgulig kor. Tað ljóðar gott, men hvat er størsti trupulleikin hjá familjunum - og hvussu loysir man hendan trupulleikan? Tað verður sjáldan tosað um, at tað - at menn eru noyddir at sigla úti, ofta í fleiri mánaðir, meðan kvinnurnar eru heima og taka sær av børnunum - er ein hóttan ímóti trívnaði í familjunum. Kanska eru hesi lívskorini hjá sjómonn- unum eisini tann størsta hóttanin ímóti øllum øðr- um trívnaði í samfelag- num. At annað kanska ikki er møguligt í Føroyum, er ikki nøkur orsøk til at tabuisera spurningin. Tí tá ið Miðflokkurin sigur, at lívsvirðini skulu endurskoðast, og at pengar og materiel virði ikki er alt, eru vit noydd at kanna hvørjar trupulleikar familj- urnar veruliga stríðast við. Alt ov ofta verða dagstovn- arnir gjørdir til høvuðs- trupulleikan, meðan tað strukurella einsemið, sum familjunurnar noyðast at liva við, ikki verður um- røtt: tað at kvinnurnar og børnini í longri tíðarskeið skula liva atskild frá monn- unum - og páparnir skula sakna konurnar og børnini hjá sær. Loysnin er tí ikki, at kvinnurnar skula ganga meira heima, men at hugt eigur at verða eftir, hvussu mennirnir kunna verða meira saman við familj- unum sínum. Sjómannalívskor – ein hóttan ímóti trivnaði HELgI BREINER Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – he­ vur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli.