fríggjadagur 27. juni 2008síða 13

Nr. 122 - 27. juni 2008 13 viðmerkingar Bæði landsstýrið og fólka­ tingsmaðurin hjá Tjóð­ veldisflokkinum snork­ svóvu, tá lobbyarbeiðið um sonevnda hvalaveiðumálið skuldi gerast. Undirritaði purraði bæði fólkatings­ mannin og landsstýris­ mannin í uttanlandsmálum út uttan úrslit. Nú er løg­ maður vaknaður, og spurn­ ingurin er, um Sjúrður Skaale ætlar at sova víðari Málið um eitt stórhvalareser­ vat sunnast á jarðarhálvuni, sum landsstýrið og danska stjórnin eru komin í klemmu av, er nú kastibløka millum ymsar partar í politiska umhvørvinum. Fólkatingsmaðurin hjá Tjóðveldisflokkinum, Sjúrður Skaale, fær málið í lygnhálsin í bløðunum í gjár. Tí nakrar linjur, ið vónandi kunnu vera við til at lýsa rætta samanheingin. Spurningurin um hvalareservatið Í stuttum snýr málið seg um, at nøkur limalond í Altjóða Hvalaveiðunevndini (IWC) vilja fremja eitt uppskot um at banna stórhvalaveiði á einum sjóøki í Suðuratlants­ havi. Altso vilja nøkur skipa eitt stórhvalareservat. Danska stjórnin er, sum flestu vita, samd við landsstýr­ unum í Føroyum og Grønlandi um, at burðardygg hvalaveiða eigur at verða loyvd. Hesa prinsippstøðu hevur danska stjórnin framvegis, tó at hon stjórnin er vorðin noydd at broyta sína almennu støðu til spurningin um nevnda hvalareservat. Meirilutin í Fólkatinginum upploysist Higartil hevur ein meiriluti í Fólkatinginum bakkað stjórn­ ina – og bæði landsstýrini – upp um sjónarmiðið, at burðardygg hvalaveiða skal loyvast. Seinnapartin týsdagin 10. juni kemur tó til sjóndar ein broyting á hesum øki. Hetta er dagin fyri, at umhvørvisnevnd­ in í Fólkatinginum skal við­ gera og taka støðu til spurn­ ingin um stórhvalareservatið. Á Christiansborg nevnda dag er nógv virksemi í korri­ dorunum. Fyrst frættist, at meirilutin er intaktur, hóast Socialistisk Folkeparti (SF) streingir á fyri at ávirka polit­ ikarar og flokkar øvugta vegin. Seint seinnapartin og út á kvøldið koma onnur politisk tekin. Nú frættist, at ikki bert SF men eisini donsku javnað­ armenninir hava broytt støðu. Rossahandil um kúlubøkur Síðani kemur eisini fram, at annar ella báðir teir grøn­ lendsku fólkatingslimirnir eru farnir í andstøðupartin í spurninginum um hvala­ reservatið. Fleiri politikarar undrast á, at júst grønlendingar taka undir við spurninginum um at friða stórhval. Í krókunum hoyrist, at ein rossahandil um stuðul í IWC til loyvi at veiða kúlubøkur fær annan grønlendingin at flyta seg í málinum. Rossahandlar fáast tó sjáldan váttaðir. Lobby á Christiansborg Hetta týskvøldið 10. juni sær altso út til, at danska stjórn­ in, sum er ein minniluta­ stjórnin, er í vanda fyri at fáa ein meiriluta í Fólkatinginum ímóti sær. Tað tolir ongin donsk stjórn. Tí byrjar nú eitt ávíst lobby­ virksemi á Christiansborg. Undirritaði er við í hesum virksemi saman við stjórnar­ flokkunum. Endamálið er at vinna stjórnini meirilutan aftu­ r, so uppskotið um hvala­ reservat ikki skal vinna frama á fundinum í umhvørvis­ nevndini dagin eftir. Útpurring til tjóðveldismenn Sama kvøld setur undirritaði seg í samband við Sjúrð Skaale. Tað tykist, sum hann ikki veruliga fatar, hvat fer fram í korridorunum á Christ­ iansborg hetta kvøldið. Vit báðir Sjúrður práta saman umvegis telefon, og undirritaði heitir á Sjúrð um at ávirka grønlendsku fólka­ tingslimirnar, sum jú eru við í Norðuratlantsbólkinum. Eisini fær Sjúrður Skaale áheitan um at tala við samstarv­ sflokkarnar hjá Norðuratlants­ bólkinum, sum jú eisini hava broytt meining í hesum máli. Ikki hond frá síðu Nakað seinni kemur Sjúrður Skaale á skrivstovuna hjá undirritaða. Vit avráða m.a. at ringja til landsstýrismannin í uttan­ landsmálum. Spurningurin er, hvat landsstýrið ger fyri at lobbya fyri føroyska sjónar­ miðinum um stórhvalaveiði. Svarið er negativt. Uttanlandslandsstýrismaður in rættir ikki hond frá síðu. Rópa hart men gera onki Úrslitið er greitt dagin eftir, mikudagin 11. juni, í umhvørv­ isnevndini hjá Fólkatinginum. Andstøðuflokkar, partur av Norðuratlantsbólkinum og samstarvsfelagar hjá Norður­ atlantsbólkinum kroysta á hesum fundi stjórnina at taka undir við uppskotinum um hvalareservat í Suðuratlants­ havinum. Við øðrum orðum: Teir, sum her heima geyla harðast um, at stjórnin hevur broytt støðu, gjørdu eitt stað millum lítið og onki fyri at ávirka málið rætta vegin í Fólka­ tinginum. Hetta er tað, vit plaga at rópa dupultmoralur. Hattin av fyri løgmanni Á tíðindafundi í sambandi við ríkisfundin mikudagin 25. juni greiddi Anders Fogh Rasmussen, forsætisaráð­ harri, frá samanheinginum, ið eg havi lýst frammanfyri ­ nevniliga, at Norðuratlants­ bólkurin eigur ein part av heiðurinum fyri, at málið gekk, sum tað gekk. Her vísti løgmaður seg sum ein mann. Hann tók ein part av ábyrgdini av, at hann onki hevði gjørt fyri steðga, at danskir javnaðarmenn broyttu støðu til málið um stórhvalareservat. Nú reservatið aftan á sein­ asta IWC­fundin kortini ikki vísti seg at koma ígjøgnum í Altjóða Hvalaveiðunevndini, ætlar løgmaður at fara undir lobbyvirksemið mótvegis danska javnaðarflokkinum. Betri seint enn ongantíð. Sjúrður pellar Fólkatingsmaðurin hjá Tjóðv­ eldisflokkinum hevur ikki sama mansevni sum løgmaður. Heldur enn at standa við, at hann sjálvur og landsstýrið snorksvóvu, tá arbeiðast skuldi, roynir maðurin av órøttum at flyta fokus við at skriva, at undirritaði hevur skyldina av, at Norðuratlants­ bólkurin sveik, tá á stóð. Slíkt eru menn. Avmarkaðan týdning Tað, eg havi sagt, og fram­ vegis standi við, er hetta: mál­ ið um stórhvalareservatið á sunnari jarðarhálvu, sum nú kortini ikki er samtykt í Al­ tjóða Hvalaveiðunevndini, hevur avmarkaðan týdning fyri Føroyar, og tíðin fer helst at vísa, at føroysku áhugamálini verða fullvæl vard, hóast ein meiriluti í Fólkatinginum tekur undir við uppskotinum um reservat. Undirritaði hevur staðfest, at ein nýggj parlamentarisk støða er í Fólkatinginum, og so má arbeiðast út frá tí veruleikanum. Apuna eigur Sjúrður Skaale Spurningurin er nú, um Sjúrð­ ur Skaale og hansara felagar munnu vera vaknaðir, ella um teir ætla at sova víðari í Fólkatinginum. Kanska velur Sjúrður at leggja seg aftur. Í øllum førum eigur hann at taka politisku apuna við sær. Sjúrður Skaale eigur apuna løgtings- og fólkatingsmaður Edmund JoEnsEn Helena Dam á Neystabø fekk tapliga 180 milliónir játtaðar til strandferðslu. Hon fekk enntá tvær milli­ ónir meira enn umbiðið. Henda risajáttan er til ‘heila draslið’ – skip, bilar, olju, umvæling, Svínoyarleið, Suðuroyarleið, ja enntá stjóraløn og starvsfólkaút­ ferð. Men sum í sanginum um ta ‘Skjønnu Helen’ – ið var “oppdratt til rikdom og herlighet” – so skuldi alt vendast á høvdið í hesum máli. Nú skal serliga játtast til møttrikkar og búsningar á Smyrli, tí umsitingin hevur skundað sær spakuliga við einum breki, ið vísti seg longu í 2007. Skundskipan Vit hava rættiliga stranga stýrisskipan. Hon sigur greitt, at útreiðslur skulu játtast fyrst; síðani kann peningur brúkast. Hetta verður gjørt við landsins fíggjarætlan, ið kallast løgtingsfíggjarlóg. Men tvinnanda mátar eru at fáa játtan umframt fíggjar­ lógina. Annar er at sam­ tykkja eykajáttanarlóg á løgtingi; hin er at fáa góð­ kent fíggjarnevndarskjal. Hesin seinni møguleikin ber í sær, at landsstýrismaður í viðkomandi málsøki saman við landsstýrismanni í fíggjarmálum prógva málið hava skund og vera komið óvart á tey. Fíggjarnevndin viðger tá fyrst treytina um ‘skund og óvart’ – síðani kann nevndin viðgera málið og taka støðu til, hvørt hon vil játta ella ikki. Seinan skund Skjalið, ið vit fingu í málin­ um um Smyril var út av lagi vánaligt. Greitt var frá, at brekið langt síðani var stað­ fest, at framleiðarin av hes­ um stóru finnum hevði ábyrgdina, at eftirlitið við teimum hevði svikið – bæði hjá framleiðara og hjá okkara monnum – tí nøktandi trý­ stroyndir vórðu ikki gjørdar. Serliga áhugavert var, at brekið fyrst var funnið í 2007 og endaliga staðfest í februar 2008. Undir vanlig­ um umstøðum kann hending í februar júst vera dømi um nakað, ið kemur óvart á – tá er fíggjarárið jú byrjað. Er hendingin nóg stór og óvanlig, kann talan vera um at treytin í stýrisskipanini er hildin. Men júst í fíggjarárinum 2008 var høvi at fáa alt við. Landið varð rikið eftir tí serliga slagnum av fíggjar­ lóg, ið kallast bráfeingis játtanarlóg. Tann endaliga fíggjarlógin var løgd fram, viðgjørd og samtykt í tíðar­ skeiðnum frá 22. apríl til 30. mai 2008. Viku seinni vildi Helena flyta finnurnar. Sjálvur sat eg við greinini á fíggjarlógini, ið Helena varðar av. Á hesi grein var lagt upp fyri lønarhækkan, hækkandi oljuprísi og øðr­ um, ið væntandi var – men tikið var av upphæddini í mun til 2007 fyri útreiðslur­ nar av at senda Smyril í dokk; Smyril hevði verið í dokk í 2007 og væntaðist ikki í dokk aftur fyrr enn í 2009. Støðan er sostatt tann, at antin visti innlendis­ og samferðslumálaráðharrin, at peningur manglaði, ella átti hon at vita tað. Tá ið fíggjarnevndar­ skjalið endar við orðunum: “hetta mál hevur skund,” er hetta tað, tey nevna “non sequitur” – láturliga høpis­ leyst framhald av tekstinum omanfyri. Onki av tí, ið sagt er í fíggjarnevndarskjalinum kann logiskt føra til niður­ støðuna, at málið eftir stýris­ skipan okkara hevur skund og fíggjarnevndin tí hevur loyvi at viðgera tað. Vita og vilja Strandferðslan og lands­ stýrismaðurin í samferðslu­ málum hava skyldu at røkja skip og farleiðir innanfyri sína játtan. Strandferðslan hevur eina ta størstu játtan á fíggjarlógini; Strandferðslan hevur inntøkur fyri knappar hálvthundrað milliónir; Strandferðslan kann hækkað prísir, broyta ferðaætlan, bíða við hesum ella hasum og annars venda kappan eftir vindinum. Um landsstýrismaðurin loyvir, at Smyril verður forsømdur innanfyri hesa risajáttan, kann talan verða um ákæru eftir lóg um ábyrgd landsstýrismanna. Stjórin tykist afturímóti dugnaligur og ágrýtin – og roynir sum frægast at verja stovn sín, nú Helena er farin í feriu og letur stjóran vera einsamallan á brúnni. Men eitt segði hann, ið er ódámligt. Hann segði við útvarpið okkurt um, at hann ‘ikki hevði skil fyri tí polit­ iska.’ At siga so er nakað sum at koyra bil og ‘vita nakað um allar hasar drøyju víkiskyldurnar.’ Allir góðir borgarar kenna stýrisskipan landsins, og ongin kann biðja lova sær at vera mill­ um landsins umsitingarleið­ ara og ikki vera førur fyri at lesa tann tøkniliga sæð ein­ falda manualin, ið eitur “fíggjarmál landsins” og eru fimm stuttar paragraffir í stýrisskipanarlógini. Millum mest upplagdu tulkingarnar av stýrisskipanarlógini er, at løgtingsins fíggjarnevnd ikki skal verða betur kunnað av at lurta eftir útvarpstíðindum enn av at lesa fíggjar­ nevndarskjalið. Ongin maskinmaður hevði viðgingið ikki at hava skil fyri dimensjónum og gevind­ um; ongin almennur stjóri eigur sjálvsikkur at siga seg ikki hava skil fyri stýris­ skipan landsins. Om igen Í fíggjarnevndini er so, at trý av sjey skulu til at staðfesta, at talan ikki er um skund­ mál, ið vit kunnu avgreiða uttanum løgtingið. Tá ið vit tríggir í andstøðu (eisini sambandsmaðurin) høvdu staðfest júst tað sama, at treytin ikki nær námind var lokin, so legði samgongu­ meirilutin seg í lívd av okkum og ‘hevði skund’ at vísa skjalinum burtur. Ongi tekin vóru um at sam­ gongan var sannførd – og enn minni samd. Fíggjar­ nevndarskjalið tykist antin vera stemplað fyri frið skyld ella at vera ein roynd snildis­ liga at økja játtanina uttanum samlaðu raðfestingina í løg­ tinginum. Enn hevur ongin samgongupolitikari úttalað seg fyri hesi játtan – hetta er nú vorðið eitt løgið mál mill­ um strandferðslustjóran og minnilutan í fíggjarnevndini. Sjálvstýrisflokkurin strongdi á at raðfesta Suð­ uroynna undir fíggjarlógar­ viðgerðini. Vit løgdu dent á at framskunda eftirskúla í Hvalba, vit eru fyri vakstrar­ ætlan, vóru vit at samtykkja økisdepilin fyri sinnisveik, fyri nýggjum námi í Prest­ fjalli, fyri bakkaverju í Sumba og Fámjin, og hava lagt stóran dent á at skúla­ depilin í Hovi eisini skal bjóða út annað enn miðnáms­ útbúgving, t.d. hægri útbúgv­ ing sum fjarlestur. Var sann­ førandi umbøn um økta játtan rættstundis fráboðað, so hevði ikki skortað vilji Sjálvstýris at raðfest Strand­ ferðslu hægri og kanska okkurt annað lægri. Tí dámar okkum sera illa at hesin bólturin aftur verður sendur innfyri til rangstadd­ an landsstýrismann. Hevur landið mist pengar ella mist høvi at umvæla Smyril, so verður ikki fíggjarnevndin ábyrgdað. Ongin konto á fíggjarlógini eitur “Smyrla­ finnur” líka so lítið sum “síðsti túrur hjá Másanum” ella “bilur og ein um Suður­ oyarfjørð” ella “økt sigling um Skopunarfjørð” eru konti á fíggjarlógini. Ábyrgd er landsstýrismanna. Skunda sær spakuliga løgtingsmaður Kári á rógvi