leygardagur 21. juli 2001síða 6

10 Nr. 138 - 21. juli 2001 Nr. 138 - 21. juli 2001 11 Høgni Hoydal heldur tað vera skeivt, at politikarar fáa aðrar teytir, enn onnur í samfelagnum. Tí heldur hann, at landsstýrið sum skjótast skal taka stig til at broyta landsstýris- pensjónirnar LANDSSTÝRISPENSJÓN John Johannessen Landsstýrið eigur sum skjótast at seta eina óhefta nevd at endurskoða lands- stýrispensjónirnar. Og harafturat mugu vit fáa staðfest í eina føroyska grundlóg, at ein óheft nevnd skal taka sær av lønarviðurskiftunum hjá politikarum. Hetta heldur Høgni Hoy- dal, landsstýrismaður, sum tá valskeiðið er av, hevur vunnið sær rætt til eina landsstýrispensjón á 13.230 krónur um mán- aðin. – Eftirlønin má broytast, áðrenn skipanin fær gildi. Vit mugu fáa eina óhefta nevnd at endurskoða hana. Tí tað kann jú ikki bera til, at politikarar fáa aðrar treytir enn aðrir lønmót- takarar í samfelagnum. Sum tit vísa í blaðnum, skulu politikarar jú vinna sær eftirlønina á vanligan hátt ár eftir ár, sigur Høgni Hoydal. Kendi ikki uppskotið Høgni Hoydal legði sjálvur uppskotið um landsstýris- pensjónirnar fyri tingið vegna løgmann, tí løg- maður var burturstaddur. Men kortini visti Høgni Hoydal tá ikki, at uppskotið var háttað, júst sum tað seinni hevur víst seg. – Einasta grundgevingin, ið varð førd fram, tá løg- maður kom við hesum var, at landsstýrismenn og løg- tingsmenn skuldu javn- stillast, soleiðis at ansini- teturin eisini taldi við, með- an tú vart í landsstýrinum. Og harafturat skuldu bíði- pengarnir detta burtur, greiðir Høgni Hoydal frá. Høgni Hoydal: Pensjónin má broytast Jóannes Eidesgaard heldur tað vera rími- ligt, at politikarar fáa góða pensjón. Tí politikarar eru ein fakbólkur fyri seg. Tó er hann fyri tank- anum um at seta eina nevnd at endurskoða landsstýrispensjónina LANDSSTÝRISPENSJÓN John Johannessen Tað er ein fak at vera polit- ikari, og hesin fakbólkur skal hava rætt til góða eftir- løn. Hetta heldur Jóannes Eidesgaard, fyrrverandi landsstýrismaður, sum eftir nýggju eftirlønarskipanini fyri landsstýrismenn higar- til hevur vunnið sær rætt til eina landsstýrispensjón á 15.435 krónur, tá hann verður 67. – Eg bleiv politikari tá eg var 39 ár, og tá slepti eg endanum at vera lærari. Og tann møguleikan, eg hevði at vinna mær fram í lærara- starvinum, hann slepti eg eisini. – Í staðin tók eg fatur í ein annan enda, sum er at vera politikari. Men hetta er ein ógvuliga leysur endi. Tí fjóðra hvørt ár skalt tú út at vurderast, um tú ert góð- ur nokk ella ikki, sigur Jóannes Eidesgaard. Men Jóannes Eidesgaard hevur kortini einki ímóti, at ein óheft nevnd kemur inn at meta um, hvørt lutfallið í landsstýrispensjónini er rætt ella ikki. Sáttmáli fyri øll Seinastu vikuna hevur fleiri ferðir verið víst á, at Jógv- an Durhuus, Rúna Sivert- sen, Helena Dam á Neysta- bø og Jóannes Eidesgaard í seinast løtu fingu broytt uppskotið um landsstýris- pensjónir soleiðis, at fyrr- verandi landsstýrisfólk heilt aftur til 1951 fáa pensjón. Men Jóannes Eidesgaard heldur ikki, at tey gjørdu nakað skeivt, sum annars fleiri halda. – Vit eru hongd út sum teir stóru syndararnir í hes- um her. Men tað, sum vit gjørdu, var at bjarga málið innan fyri moralsku lingj- urnar. Tí vit søgdu, at hevur tú verið landsstýrismaður ella ert tú landsstýrismaður, so ert tú í sama fakbólki, og eitt fakfelag hevði aldri gjørt ein sáttmála fyri nakr- ar limir og ikki fyri aðrar, ger Jóannes Eidesgaard greitt. Eftirlønir hjá landsstýrismonnum. Løgmenn: Starvstíð: Eftirløn um mð.: Anfinn Kallsberg 8 ár 25.916 kr. Atli Dam 16 ár 25.916 kr. Edmund Joensen 3 ár 6m 11.662 kr. Marita Petersen 3 ár 8m 11.662 kr. Jógvan Sundstein 4 ár 3m 15.550 kr. Pauli Ellefsen 4 ár 15.550 kr. Landsstýrismenn: Starvstíð: Eftirløn um mð.: Tórbjørn Jacobsen ?? m 0 kr Óli Holm ?? m 0 kr Helena Dam á Neystabø 3 ár 9.923 kr. Høgni Hoydal 4 ár 13.230 kr. Karsten Hansen 4 ár 13.230 kr. John Petersen 4 ár 9m 13.230 kr. Jørgen Niclasen 3 ár 5m 9.923 kr. Finnbogi Arge 2 ár 3m 6.615 kr. Eyðun Elttør 4 ár 13.230 kr. Sámal P. í Grund 4 ár 4m 13.230 kr. Bjarni Djurholm 1 ár 8m 3.308 kr. Tórbjørn Jacobsen 8 m 0 kr Eilif Samuelsen 7 ár 6m 19.846 kr. Ivan Johannesen 5 ár 3m 15.435 kr. Jóannes Eidesgaard 5 ár 5m 15.435 kr. Andreas Petersen 1 ár 9m 3.308 kr. Axel H. Nolsøe 10m 0 kr. Kristian Magnussen 1 ár 6m 3.308 kr. Óli Jacobsen 1 ár 3m 3.308 kr. Finnbogi Ísakson 5 ár 10m 15.435 kr. Signar Hansen 5 ár 4m 15.435 kr. Bergur Jacobsen 1 ár 6m 3.308 kr. Thomas Arabo 3 ár 8m 9.923 kr. Olaf Olsen 3 ár 7m 9.923 kr. Jógvan I. Olsen 1 ár 7m 3.308 kr. Jóngerð Purkhús 5 ár 7m 15.435 kr. Tordur Niclasen 5m 0 kr. Karl Heri Joensen 5m 0 kr. Jógvan Durhuus 4 ár 13.230 kr. Vilhelm Johannesen 4 ár 13.230 kr. Lasse Klein 4 ár 13.230 kr. Karolina Petersen 10m 0 kr. Niels Pauli Danielsen 3 ár 9.923 kr. Páll Vang 4 ár 13.230 kr. Torbjørn Poulsen 4 ár 13.230 kr. Jákup Lindenskov 11 ár 22.051 kr. Heðin M. Klein 2 ár 6.615 kr. Hergeir Nielsen 2 ár 6.615 kr. Demmus Hentze 6 ár 17.640 kr. Dánjal Pauli Danielsen 6 ár 17.640 kr. Peter F. Christiansen 4 ár 13.230 kr. Eli Nolsøe 4 ár (deyður) Sámal Petersen 2 ár (deyður) Ásbjørn Joensen 2 ár (deyður) Bert heil ár telja við í útrokningini av eftirløn. Aftaná 8 ára starvstíð er landsstýrismaður komin uppá fulla eftirløn. Starvstíð aftaná 8. árið gevur onga hækking í eftirlønini. Høgni Hoydal vil hava landsstýrispensjónina endurskoðaða sum skjótast Jóannes Eidesgaard: Politikarar skulu hava góða pensjón Jóannes Eidesgaard heldur, at politikarar eru fakbólkur, ið hevur rætt til góða pensjón 122 milliónir ella nærum kostnaðin av at byggja Brimil. Hetta er tað, ið tað eftir nýggju eftir- lønarskipanini kostar at rinda núlivandi landsstýrismonnum og einkjum eftir landsstýrismenn pensjón restina av æviskeiðinum. Koma tingfólk eisini uppí, kostar skipanin 513 milliónir LANDSSTÝRIS- PENSJÓN John Johannessen Nýggja eftirlønarskipanin til landsstýrisfólk er als ikki so bílig, sum tey, ið hava samtykt hana vilja vera við. Tvørturímóti er hon so dýr, at hon kostar tað sama, sum tað kostar at byggja ein nýggjan Brimil. Hetta sýnir eitt rokni- stykki, sum Sosialurin hevur gjørt, og sum síðani er eftirkannað og góðkent av serkønum. Sosialurin hevur roknað seg fram til, at hvørt av teimum 48 livandi lands- stýrisfólkunum, sum hava sitið í landsstýrinum frá 1970 til nú, í miðal skal hava 1,6 millión í pensjón. Kostnaðurin hjá tær og øðrum skattgjaldarum fyri hetta verður sostatt 76,2 milliónir krónur. Men afturat hesum koma 45,7 milliónir til einkjur eftir landsstýrismenn og løgmenn. Tískil gerst samanlagdi kostnaðurin fyri skattgjald- aran 122 milliónir krónur, sum er á leið tað sama, sum tað kostaði at byggja Brimil. Pensjón í 10 ár Sum støðan er í dag, er ein vanligur landsstýrismaður mannfólk um fimmti ára aldur. Hagfrøðin sigur, at restlivitíðin hjá einum fimmti ára gomlum mannfólki er 27 ár. Tað vil siga, at 50 ára gomul mannfólk í miðal liva til tey eru 77 ár. Ein landsstýrismaður fær pensjón frá degnum, hann fyllir 67. Tískil fær hann í miðal pensjón í tíggju ár, til hann doyr sum 77 ára gamal. Nógvir landsstýrismenn sita tvey og fleiri skeið í landsstýrinum, men vit hava í okkara roknistykki valt at ganga út frá, at landsstýrismenninir bert sita eitt skeið, tað vil siga fýra ár í landsstýrinum. Hevur tú verið lands- stýrismaður í fýra ár, hevur tú rætt til 36 prosent av fullu landsstýrismannaløn- ini, sum í løtuni er 36.750 krónur um mánaðin. Tískil fært tú 13.230 krónur í landsstýrispensjón um mánaðin, 158.760 krónur um árið og 1.6 millión fyri allan aldurdómin. Vilt tú hava fulla lands- stýrispensjón, mást tú stremba eftir at fáa lands- stýrissess tvær ferðir, so tú tilsamans situr átta ár í landsstýrinum. Tá fært tú 22.050 krónur um mánaðin í landsstýrispensjón restina av lívinum. Og livir tú í tíggju ár, fært tú tilsamans 2,7 milliónir krónur. Konan tekur við Hóast ein landsstýrismaður eftir hagtølunum doyr, tá hann er vorðin 77 ár, steðgar pensjónin kortini ikki tá. Hjúnarfelagar eftir deyðar landsstýrismenn hava nevniliga rætt til 75 prosent av eftirlønini. Av tí, at flestu lands- stýrisfólkini í Føroyum eru menn, eru hjúnarfelagarnir sum oftast kvinnur. Og í hagtølum er prógvað, at kvinnur liva longri enn menn. Í roknistykki okkara hava vit valt at ganga út frá, at konurnar hjá landsstýris- monnunum eru tvey og eitt hálvt ár yngri enn menninir, og vit halda okkum til hagfrøðiliga setningin um, at tær liva til tær eru 82 og eitt hálvt ár, tá tær fyrst eru vorðnar miðaldrandi. Út frá hesum koma vit til tað úrslit, at føroyski skattgjaldarin skal rinda 9.923 krónur um mánaðin til landsstýrismannaeinkjur í átta ár, frá tær eru gott 74 ár til tær doyggja sum gott 82 ára gamlar. Hetta merkir, at vit rinda góðar 119 túsund krónur um árið og slaka millión tilsamans í pensjón til hvørja lands- stýrismannaeinkju. Verður talið av einkjum efir landsstýrismenn mett at vera 48, eins og talið er av landsstýrismonnum, skulu vit tilsamans rinda 45,7 milliónir krónur í pensjón til landsstýris- mannaeinkjur. 513 milliónir Leggja vit samlaðu upp- hæddina fyri pensjónir til landsstýrismenn saman við samlaðu upphæddini fyri pensjónir til landsstýris- mannaeinkjur, koma vit fram til, at kostnaðurin av nýggju landsstýrismanna- pensjónunum er heilar 122 milliónir krónur, ella nøku- lunda tað sama, sum tað kostaði at byggja Brimil. Oman á tað heila hevur verið upp á tal at gera somu eftilønarskipan fyri ting- fólk. Hetta merkir, at skattgjaldarin skal gjalda teimum 128 tingfólkunum, sum eru á lívi, 1,9 milliónir í eftirløn í part. Tilsamans er hetta 244 milliónir krónur. Skulu hjúnafelagar hjá deyðum løgtingslimum eisini hava pensjón, er samlaða upphæddin fyri hjúnarfelagar 147 milliónir. Sostatt kostar sama eftir- lønarskipanin til løgtings- limir tilsamans 391 milli- ónir. Og verður kostnaðurin av pensjónunum til løgtingslimir lagdur saman við kostnaðinum av pensjónum til landsstýrisfólk, skal før- oyski skattgjaldarin rinda 513 millónir krónur í eftirlønum til politikarar. Hetta er ein upphædd, sum svarar til kostnaðin av trim- um undirsjóvartunlum ella nýggja Smyrli og Brimli tilsamans. Fyri at tað skal vera heilt víst, at roknistykkið kann brúkast, hevur Sosialurin lagt allar upplýsingarnar í roknistykkinum fyri fólk við serkunnleika á økinum. Hesi hava síðani eftirkann- að roknistykkið og góðkent úrslitið. Leggjast skal tó til merkis, at roknistykki okk- ara ikki vísir á árliga kostnaðin av landsstýris- mannapensjónunum, men heldur hvat tað tilsamans kostar at rinda teimum landsstýrisfólkunum pen- sjón, sum nú eru á lívi. Stórur munur er á lutfallinum millum nýggju landsstýris- pensjónina og aðrar eftirlønir. Ein lærari skal starvast í 39 ár fyri at fáa fulla pensjón á 17 túsund krónur. Ein lands- stýrismaður skal starvast í átta ár fyri at fáa fulla pensjón á 22 túsund krónur. Harafturat ger nýggja skipanin mismun á landsstýrismonnum LANDSSTÝRIS- PENSJÓN John Johannessen Nýggja eftirlønarskipanin til landsstýrismenn er greitt besta eftirlønarskipanin í landinum. Eftir bert átta ár í starvi sum landsstýrismaður, ert tú komin upp á hægsta eftirlønarstig, meðan fólk í øðrum góðum størvum mugu arbeiða upp í 40 ár, áðrenn tey koma upp á hægsta eftirlønarstig, ið tá kortini er lægri enn tað hjá landsstýrismonnum. Lærari í 39 ár Sosialurin hevur hugt at eftirlønarskipanini hjá lærarum, sum er ein av teimum heilt frægu eftir- lønarskipanunum, og sama- nborið hana við nýggju eftirlønarskipanina fyri landsstýrisfólk. Fyrsti stóri munurin er, at lærarin ikki hevur rætt til fulla eftirløn, fyrr enn hann hevur starvast sum lærari í 39 ár. Og av tí, at skipanin er soleiðis, at ein lærari ikki byrjar at vinna sær pensjón, fyrr enn hann er 25 ára gamal, hevur hann ikki vunnið sær rætt til fulla pensjón fyrr enn hann 64 ár. Harafturímóti hava til dømis Høgni Hoydal og Jørgen Niclassen, sum ávikavist eru 35 og 31 ára gamlir, longu vunnið sær hálva landsstýrismanna- pensjón á góðar 13 túsund krónur um mánaðin, tá valskeiðið er av um eitt lítið ár. Og eru teir so hepnir, at teir sleppa at sita í landsstýrinum eitt skeið afturat, hava teir longu vunnið sær fulla eftirløn á 22 túsund krónur um mánaðin, áðrenn teir eru fyltir 40 ár. Lærarin, sum vit nevndu oman fyri, fær 17 túsund krónur í eftirløn um mán- aðin, um hann væl at merkja hevur starvast meginpartin av ævi síni sum læarari. Og tá verður eftirlønarskipanin hjá lærarum mett sum ein av teimum heilt góðu eftir- lønarskipanunum. Mismunur á landsstýrismonnum Tað finnast nøkur dømi um landsstýrismenn, ið hava sitið í landsstýrinum í átta ár, og tí fara at fáa fulla landsstýrismannapensjón eftir nýggju landsstýris- pensjónini. Men samstundis finnast eisini dømi um landsstýris- menn, ið hava sitið í lands- stýrinum enn fleiri ár, men sum kortini fáa somu pensjón, sum teir, ið hava sitið í áttað ár. Eitt gott dømið um hetta, eru teir báðir politikararnir, ið standa til at fáa landsins hægstu pensjónir. Teir eru Atli Dam og Anfinn Kalls- berg. Tá valskeiðið er av hevur Anfinn Kallsberg sitið í átta ár í landsstýrinum, harav fýra sum løgmaður. Tí hevur hann vunnið sær rætt til at fáa hægstu løgmanspensjónina, sum er 25.916 krónur um mán- aðin. Somuleiðis stendur Atli Dam til at fáa 25.916 krónur um mánaðin. Men munurin er, at Atli Dam, fyrrverandi løgmaður, hev- ur sitið 16 ár í landsstýr- inum. Sostatt loysir tað seg ikki at sita ov leingi í lands- stýrinum. Tí pensjónin veksur upp á toppin beinan vegin. Eftirlønin kostar ein Brimil Pensión fyri 531 milliónir Pensjónir til landsstýrismenn: 76.204.800 Pensjónir til landsstýriseinkjur: 45.722.880 Tilsamans: 122.000.000 Pensjónir til løgtingsmenn: 244.224.000 Pesnjónir til løgtingseinkjur: 146.534.400 Tilsamans: 391.000.000 Samlaður kostnaður: 531.000.000 Lutfallið er skeivt C M Y K 11 10