fríggjadagur 4. juli 2008síða 13

Nr. 127 - 4. juli 2008 13 viðmerkingar Helena Dam á Neystabø hevur viðgingið, at hon visti alt týðandi í málinum um smyrlafinnurnar. Hon visti, at dokking sambært fakfyrisitingini fór at vera neyðug í ár, hon visti uppá oyra kostnaðin, og Helena visti, at viðkomandi játtan fór ikki at halda uttan tillagingar. Alt hetta visti landsstýris­ maðurin undan triðju við­ gerð av løgtingsfíggjarlóg fyri 2008. Rættast var, um hon latið seg í sekk og øsku og biðið um umber­ ing; men eins og fyrr í karrieruni, er taktikkurin einfaldur: lat okkurt eymt mál bíða til aftaná fíggjar­ lógin er samtykt, so ber til at fáa økta játtan uttan at hetta verður partur av løgtingsins samlaðu raðfesting. Rættstundis umhugsan CHE­samongan hevur valdið í landsstýri, á løg­ tingi og í fíggjarnevndini. Kortini tók tað samgonguni tríggjar mánaðir at semjast um fíggjarlógaruppskotið, ið bert hevði góðar 20 milliónir í raðfestingum – alt hitt vóru framskrivingar av ymsum slagi. Helena Dam á Neystabø hevur nú fingið eykajáttan svarandi til ein fullan trið­ ing av raðfestingunum uttanum tær røttu manna­ gongdirnar sambært stýris­ skipanarlógini. Samstundis sita tær fittu stýriskvinnur­ nar sita sum bitið í lort – ‘hví skulu vit halda lóg og karmar?’ – hugsa tær. Vit í fíggjarnevndini, ið duga at hava oyrini úti, vistu sjálvsagt, at skilið var ringt. Í minnilutaáliti mínum varð víst á, at fleiri metingar máttu metast at vera skeivar, at landsstýrið ikki brúkti sína vitan rætt. Men at vit partvíst vita um ónýttu vitanina hjá lands­ stýrinum, tað umskyldar ikki landsstýrið. Av hesum skeivu meting­ um og skeivt ásettu játtan­ um megnaði samgongan tó at rætta onkra í síðstu løtu. Rætti mátin er ígjøgnum landsstýrismannin í fíggjar­ málum at biðja um hægri játtan undir fíggjarlógar­ viðgerðini. Men til ber nú eisini at brúka tann heldur minni yndisliga mátan hjá Tór­ bjørn Jacobsen at gera vart við tørvin við tann levind og gang fyri opnari mikro­ fon; Tobbi megnaði soleið­ is at forða fyri, at verjuskip­ ini brendu síðstu oljuna undan næstu tingsetu. Helena boðaði fyrst í viðgerðini frá, at uppskotið til strandferðslujáttan bygdi á, at dokking ikki skuldi vera í 2008, men bíða til 2009. At hon hevði ítøkiligar upplýsingar við sær og lágmælt nevndi veruliga tørvin á dokking í 2008 á fíggjarnevndarfundi (har Kári P. Højgaard møtti fyri Sjálvstýrisflokkin) ger bara støðuna verri. Hon gjørdi tað harvið ósambært­ ligt við stýrisskipanina at játta Smyrli pengar gjøgn­ um fíggjarnevndarskjal. Heldur enn at siga, at hon hevur kunnað fíggjarnevnd­ ini, mugu vit staðfesta, at hon forsømdi at fáa játtan­ ina við á regluligan hátt – sum so mangar aðrar út­ reiðslur, ið kundu havt verið grundaðar í kendum tørvi. Allir landsstýrismenn gremja seg um síni mál­ søki og nevna fyri hundrað­ tals milliónir í rakstri og íløgum, sum kundu verði tiknar við á fíggjarlógina. Hetta merkir ikki, at teir sum okkara sonevndi løg­ málaráðharri hava ‘gjørt avtalu við fíggjarnevndina’ um seinni eykajáttan – tann teoriin hjá Neystabø er fullkomiliga burturvið og fær ikki eingang stuðul frá tí umskiftiliga nevndar­ formanninum. Eftir stendur, at Neysta­ bø forsømdi at brúka røttu mannagongd at økja játtan sína, og hon forsømdi eisini ta buldrutu manna­ gongdina, ið Tobbi brúkti. Samgongan, sum hevur valdið, forsømdi at leggja upp fyri síni vitan um, at Smyril kravdi at fara í dokk í ár. Samgongan langt úti Landsstýrismaðurin í samferðslumálum er ikki hvør sum helst. Hetta er eisini tann, ið pretenderar at vera føroyskur løgmála­ ráðharri og skal ráðgeva øllum landsstovnum um stýrisskipan landsins. Teir eldru fíggjarnevndarlimirnir plaga at siga, at eykajáttan um fíggjarnevndarskjal krevur eitt omanlop – og hvar er omanlopið? Lands­ stýrismaðurin verjir seg bara við at fíggjarnevndin skal hava vitað líka nógv sum hon. Men ein urð, ið øll kendu, er ikki nakað bráðkomið omanlop. Samgongan hevur verið sum tær tríggjar apurnar, ið ikki sóu nakað skeivt, ikki hoyrdu nakað skeivt, og ikki søgdu nakað skeivt. Landsstýrisfundurin for­ sømdi at hyggja at vitanina hjá hesum landsstýris­ manninum, fíggjarmála­ ráðharrin forsømdi sláa síni oyru út, og samgongu­ meirilutin forsømdi at siga sum var, at hetta nú ikki var mál, ið lógliga kundi avgreiðast uttanum løg­ tingið, men kravdi heldur at tingið varð kallað saman – ella raksturin tillagaður og játtanin hildin. Løgtingsmaðurin Johan Dahl vísti á ta røttu leiðina – at kalla tingið saman – Sjálvstýrisflokkurin sat fullmannaður tilreiðar at gera tað rætta, men summir samgongumenn tykjast hava trupult at finna heim. Frúgvin á Neystabø tímdi ikki sjálv at koma heim. Á fyrra fíggjarnevndar­ fundinum var samgongu­ meirilutin við Eyðgunn Samuelsen á odda samdur við okkum øðrum í, at treytirnar vóru ikki loknar – ongin fíggjarnevndar­ limur bað um at verða førdur í gerðabók fyri at hava tikið undir við skjali­ num. Síðani stungu kamm­ eratarnir høvdini saman, og nú slongdust tonglarnir í briminum – og ikki bara brutu teir stýrisskipanar­ lógina fyri sær, meirilutin breyt prinsippið um, at sama mál kann ikki við­ gerast fleiri ferðir í somu setu, og at meiriluti skal vera til staðar fyri stovn­ urin skal kunna taka støðu. Einasta støðufesti, ið fíggjarnevndarformaðurin hevur víst, er óbendig trongd at fara við fíggjar­ nevndini til Kulusuk í Eysturgrønlandi at kanna eykajáttanir til útjaðara­ sjúkrahús. Í dag boðaði eg tí løg­ tingsformanninum frá, at eg haldi fíggjarnevndina vera nóg langt úti – eg fari ongan veg at seta meg inn í viðurskiftini í øðrum londum, tá ið nevndin ikki vil seta seg inn í okkara egnu stýrisskipan; ta vik­ una, sum nevndin jollar sær, fari eg at lesa gerða­ bøkur og mál hjá fíggjar­ nevndini higartil. Síðani fari eg at heita á løgtings­ formannin um at brúka mínar ferðapengar til ábøtur á umstøðurnar hjá tingmonnum, so vit til dømis hava tráðleyst net til taks á nevndarfundum, og tilfar til taks, og so for­ maðurin sleppur undan at svara, at “tað sigur tú, men eg eri ikki juristur,” ella “tað dugi eg ikki at síggja,” tá ið kjakast verður um fíggjarmál landsins. Eftir stendur, at venjan er broytt, og tann góði ráðgevin má nú lýsa rætt­ arstøðuna soleiðis fyri landsstýrismonnum: “halt lágan profil undir raðfest­ ingunum, tak okkurt eymt mál burtur úr umbønini, men hav upplýsingarnar klárar og mutla okkurt um málið, tá ið tú ert á fundi í fíggjarnevndini – syng so fyri tíni sjúku mostir í fjølmiðlunum og bið ‘tey’ ringja til kammerat for­ mannin í fíggjarnevndini – so er játtanin økt”. »Men eg eri ikki juristur« løgtingsmaður Kári á rógvi Tíverri kann nú bert staðfestast, at útsagnir­ nar hjá Edmundi Joen­ sen, fólkatingsmanni, og sannleiki eru tvey fyri­ brigdi, ið ikki kunnu sameinast Harmist um at verða noyddur alment at svara Edmundi Joensen, fólka­ tingslimi, aftur. Fá munnu orka fyri politiskum orða­ drátti, har alt bert snýr seg um at vinna øðrum neisur. Tíverri tykist tað higartil vera høvuðsendamálið í røðini av sonevndum tíð­ indaskrivum frá fólkatings­ manninum, Edmundi Joen­ sen. Og ósannindi kunnu ikki sleppa at standa ósvarað. Eg vísti í almennari við­ merking herfyri á fimm beinleiðis ósannindi og villleiðingar, sum Edmund Joensen hevði sett fram um undirritaða og Uttanríkis­ ráðið. Edmund Joensen hevur ikki svarað hesum ella víst tí aftur. Ístaðin heldur hann fram við nýggjum íspunnum søgum og ósonnum álop­ um á føroyska landsstýrið. Hesaferð um hvalaveiði­ málið, har ein avtala mill­ um Føroyar, Grønland og Danmark varð brotin í danska Fólkatinginum. Edmund Joensen skrivar svart uppá hvítt, at lands­ stýrið “hevur snorksovið” og ikki gjørt sítt arbeiði í málinum, og førir enntá fram, at hann skal hava “purrað landsstýrið” og hin føroyska fólkatingslimin út í hesum máli. Hetta eru ósannindi úr enda í annan. Tað er sjálvandi próvfast, at Uttanríkisráðið og Fiski­ og tilfeingismálaráðið hava gjørt sítt arbeiði til lítar upp undir ársfundin hjá altjóða hvalaveiðinevndini í drúgvum samskifti við grønlendskar og danskar myndugleikar. Tá ið landsstýrið fær váttað, at ein meiriluti á fólkatingi ætlar at bróta semjuna við Føroyar og Grønland, verður alt gjørt bæði á embætismannastigi og á politiskum stigi til tess at støðga hesum og røkja føroysku áhugamál­ ini. Ja, føroysk embætis­ fólk arbeiða langt út á næturnar við málinum. Undirritaði setir seg sjálvandi eisini í samband við Sjúrð Skaale, fólka­ tingslim, sum hevur sett seg væl inn í málið. Í sama viðfangi tosi eg við Edmund Joensen. Í langari samrøðu við Edmund Joensen greiði eg honum frá málinum og avtalunum, ið gjørdar eru á stjórnarstigi, og leggi dent á, at vit mugu draga eina línu í føroysku politisku skipanini. Edmund Joensen sigur seg vera samdan. Vit avráða, at á fundinum í fólkatings­ nevndini fara føroysku fólka­ tingsumboðini at bera sjón­ armiðini hjá landsstýrinum fram. Eisini fáa føroysku fólkatingsumboðini allar neyðugar upplýsingar og kunning frá landsstýrinum. Tá fundurin í fólkatings­ nevndini er hildin, sigur Edmund Joensen í tíðinda­ skrivi seg kortini góðtaka, at føroysku og grønlendsku áhugamálini vórðu sett til viks, og hann verjir støð­ una, sum er íkomin. Nú veit eg av góðum grundum ikki, hvat Edmund Joensen hevur ført fram á sjálvum fund­ inum um málið í fólkatings­ nevndini, men tað kann hann sjálvur greiða almenninginum frá. Fái ikki gjørt nógv við, at Edmund Joensen – mær vitandi sum fyrsti føroyski fólkatingslimur nakrantíð – velur at ganga ímóti støð­ uni hjá føroyska landsstýri­ num í hesum máli. Men at hann síðani førir fram, at landsstýrið hevur sovið í tímanum, og at hann hevur “purrað landsstýrið út”, er út um alt mark grovt. Fyri føroysk áhugamal í hvalaveiðimálinum – sum full semja hevur verið um á løgtingi og í skiftandi landsstýrum – er framferð­ arhátturin sjálvandi ómeta­ liga skaðiligur. Og eg skilji framvegis ikki, hvørjum slík framferð skal gagna. Enn ein rangur vitnisburður Høgni Hoydal