týsdagur 15. juli 2008síða 16

16 Nr. 134 - 15. juli 2008 Tað verður nógv gjørt burtur úr Tróndi í Gøtu í hesum døgum. Eitt tiltak er útgáva av bók um Gøtuskeggjar, sum gøtumaðurin Sigfríður Joensen hevur skrivað. Her verður greitt frá samtíðini hjá Tróndi og um Trónd sjálvan. Eisini verður greitt frá tí, sum kann sigast um hansara ætt bæði í Føroyum og Íslandi Bókaútgáva Óli Jacobsen olij@sosialurin.fo Bókin varð løgd fram á samkomu í húsunum hjá Gøtu Forminnisfelag, Glyvra Hanusarhús, sunnu­ dagin kl. 17. Norðragøtu­ maðurin Óli í Tjørnustovu úr grannalagnum hjá Tróndi í Gøtu hevði eina framløgu, har hann millum annað segði: Eg vil takka fyri høvið at siga nakað í samband við framløguna av bókini um gøtuskeggjar. Hetta geri eg við serligari gleði. Eg og Sigfríður eru javngamlir og kennast tí væl, og eg ynskja Sigfríð og annars okkum øllum tillukku við hesi bók, sum væl og virðiliga lýsir hendan partin av gøtu­ og føroyasøgu. Eg fari ikki sum so at endurgeva stórvegis úr bókini. Tað haldi eg, at fólk eiga at hava til góðar. Hetta verður nakrar hugleiðingar, sum eru falnir mær inn, síðan eg fekk hesa uppgávu hósdagin. Hesar snúgva seg um, at Tróndar andi livir enn. Tróndarandi Eg havi gingið í Gøtu skúla saman við Sigfríð, megin­ partin av tíðini í sama flokki. Lærarar tá vóru Ják­ up Simonsen, Poul Enok Hansen og Helga Øregaard. Tey lærdu okkum ikki bert at lesa og skriva, men eisini tær dygdir, sum kravdust víðari í lívinum. Her vóru vit hvønn dag mint á Gøtu Trónd av innskriftini í nýggja skúla, sum vit kall­ aðu hann, ”Guð sjái hluta minn.” Hetta mann hava verið við til at skapa áhuga fyri hesum mæta manni. Sjálvur eri eg uppvaksin í túninum í gomlu Norðragøtu við einum hanagleivi yvir á Tróndargrund. Sjálvur havi eg arbeitt eitt sindur við Gøtu søgu í 20. øld. Sigast kann, at her hava búð rættuligir press­ arar. Vit kunnu bara hugsað um gamla lærara, Símun Paula í Konoy, sum hevur uppdrigið fleiri ættarlið av gøtufólki. Í hansara tíð gjørdist eitt blómandi ment­ anarligt og politiskt um­ hvørvi í sóknini. Eitt úrslit var, at fiskimenn í Gøtu í 1910 tóku stig til at stovna Føroya Fiskimannafelag, sum fleiri tíðarskeið hevur havt stóran týdning fyri menningina av okkara sam­ felag. Konoy var samstundis formaður í FF og Lærara­ felagnum. Umframt hevði hann mong onnur álitisstørv, eisini sum tingmaður. Í hesum húsi vit eru stødd, Glyvra Hanusar húsi, var í 1903 føddur Hans Jacob Havsteym, eitt tað fremsta politiska begávilsi, vit hava havt. Men hann gekk burtur bert 28 ára gamal í 1932 við Immanuel. Hann gav uttan iva íblástur til Jákup Frederik Øregaard, sum kom at umboða Eystur­ oynna og Gøtu á tingi 1940­1978. Øregaard kom at hava stóran týdning fyri sóknina. Eingin kreppa í Gøtu Hetta er ikki minst galdandi fyri vinnulívið. Meðan tos­ að verður um kreppu í fiski­ vinnuni aðra staðni í Før­ oyum, so er eingin kreppa í Gøtu. Skipini koyra enn hampiliga væl, og hetta er ikki minni galdandi fyri virkini á landi, meðan onn­ ur stór virki í landinum liggja tungt í sjónum. Uttan at fara at útgreina tað nærri her kann sigast, at orsøkin er, at her hava vit havt menn, sum hava dugað at taka rættar avgerðir til rætta tíð. Teir hava dugað at halda høvdið kalt, tá ið aðrir ikki hava evnað tað. Tróndarandin er so eisini galdandi fyri menningina av skipaflotanum í Gøtu. Tað byrjaði ikki væl við Tulip fyri 100 árum síðani. Hon hvarv við mann og mús sama ár, hon var keypt. Síðan hava verið nógv skip. Tvey hava kallast Tróndur í Gøtu. Hjá tí fyrra gekk hvørki betri ella verri enn hjá øðrum líknandi trol­ arum. Hjá tí seinna gekk sum kunnugt nógv betri. Víst hava verið bakkøst bæði á landi og sjógvi, men Gøta hevur havt menn, sum ikki hava fallið í fátt, og sum hava bart seg upp und­ an aftur. Oddfríður ein eftir­ komari hjá Tróndi Serliga stuttligt er at lesa um eftirkomarar hjá Tróndi. Hóast neyvan nakað kann skjalprógvast eru her áhuga­ verdar ábendingar. Sambært Sigfríð var Líggjas í Jørundstovu í Norðragøtu ein eftirkomari hjá Tróndi. Ein dóttir hans­ ara var Sára, sum giftist við Jóan Paula Gregersen. Eitt av teirra børnum teirra er Oddfríður. Haldi eisini, at júst Oddfríður og hansara synir eru góð ímynd av tí Tróndaranda, sum ger Gøtu til helst fremstu bygd í land­ inum. Teir gera tað kortini ikki sum høvdingar, eins og Tróndur kundi gera tað, men saman við bygdarfólk­ inum, sum følir seg at eiga lut í virkseminum. Olmussan sum gav úrslit Tað er eisini áhugavert at lesa um gomlu ættina á Lækjuni í Syðrugøtu. Her hava verið Tróndar og Trondesen í fleiri ættarlið við greiðum ábendingum til ættarfaðirin Trónd í Gøtu. Her verður millum annað greitt frá, at á Lækj­ uni búðu í 1870 bóndin Jógvan Trondesen og kona hansara Anna Sofía Øre. Tey eiga tá fimm børn. Eitt av hesum kallaðist Tróndur. Her býr eisini haldbóndin Tróndur Joensen. Tey ein­ astu, sum eru eftir av hesi ættini er tann hjá dótrini Maria Frederikka, hvørs ætt endaði á Viðareiði. Tá eg kom norð til Norðra­ gøtu hóskvøldið fór eg av tilvild og vana at hyggja at gravsteinum uttanfyri gomlu kirkju. Her liggja tveir niðurdotnir gravstein­ ar. Skriftin var ikki løtt at lesa, men í fyrsta umfari sást Trondesen navnið á honum. Fór so at kanna hetta eitt sindur og kom fram til eina áhugverda søgu júst um hesa ættina. Á øðrum steininum stend­ ur: HER HVILER EN TRO­ FAST OG KÆRLIG HUSTRU OG MODER JOHANNE SOFIE JOENSEN F. TRONDESEN F. 27.2. 1870 D. 24.9.1904 OG DØDFØDT PIGEBARN HVILENDE I SIN MODERS ARME ALTID I MODGANG SAGTMODIG DU VAR MODGANGENS DAG TAALMODIG DU BAR DERFOR HERREN I HIMLEN DIG LØNNE DU FRYDES BLANDT ENGLENE SKØNNE ELSKET OG ÆRET VÆRE HENDES MINDE Innskriftin gav varhugan av eini syrgiligari lagnu. Kvinnan var bert 34 ára gomul og var deyð í barsils­ song. Í bókini sæst, at hetta var dóttir Jógvan Trondesen Men hon var gift Joensen. Her máttu teir lokalu ser­ frøðingarnir spyrjast, og tað varð skjótt at greiða fekst á hesum. Maður Johannu Sofíu var Joen ella Jógvan hjá Gamla Heina í Syðrugøtu. Hann giftist upp aftur við Marin Sofíu hjá Duritu úr Norðra­ gøtu. Teirra fyrsti sonur Johan Heini man vera upp­ kallaður eftir Johannu Sofíu og abbanum Heina. Tey fingu eisini sonin Einar, sum fekk sær Tróndargjógv til eftirnavn. Tá hugsað verður um ”einglar góðir” hjá Tróndi er tað hugvekjandi, at grav­ skrivtin vísir til ”engle skønne”. Hin gravsteinurin hevur hesa innskrift: HER HVILER OLIVIA MARIA MAGDALENE SUSANNE JOENSEN F. 30. AUGUST 1897 D. 17. FEBRUAR 1901 OLIVIA MARIA MAGDALENE SUSANNE JOENSEN F. 30. OKTOBER 1902 D. 31. MARTS 1904 ELSKET OG SAVNET AF SINE FORÆLDRE HERREN GAV HERREN TOG HERRENS NAVN VÆRE LOVET Hetta eru tvær døtur hjá Jógvan og Johannu Sofía, sum eru deyðar undan henni. Sum tað sæst hava báðar sama navn, og er tann seinna tískil fult út uppkall­ að eftir teirri fyrru. Hetta merkir, at Jógvan árini 1904 missir konu og tvær døtur umframt, at tey hava mista eina dóttir í 1901. Men ein dóttir Anna Sofía f. 1900 livdi eftir. Hon var likamliga veik og pápin hevur helst óttast fyri, at hon fór at fáa somu lagnu sum sínar systrar. Jógvan lovaði tískil eina ljósakrúnu í olmussu til kirkjuna, um Onnu Sofíu varð lív lagað. Bønin varð hoyrd, tí hóast sín likamliga veikleika manglaði Onnu Sofíu bert nakrar fáar dagar í at gerast 100 ár. Henda ljósakrúnan er tann mittasta í skipinum í gomlu kirkju í Norðragøtu. Sagt verður, at Anna Sofía hevði testamen­ terað sínar ognir til Gøtu kirkju. Hon kom annars alla sína tíð at vera hjá Weihe­ fólkinum í Søldarfirði. Tískil ”livir” Tróndar­ navnið enn á hesum eina gravsteini, har tey seinastu av hesi Tróndarættini í Gøtu eru jarðað. Umframt at vera eitt klípi til Tróndarsøgu er hetta eis­ Tróndar andi livir enn Sigfríður greiðir frá bókini Jógvan saman við konuni Marin Sofíu og børnunum Onnu Sofíu, Johan Heina og Einar í fanginum á mammuni Ljósakrúnan, sum Heina Jógvan gav kirkjuni, um Gud vildi spara lívið á dótrini Onnu Sofíu. Hon gjørdist nærum 100 ár. nøvn