týsdagur 15. juli 2008síða 18

18 Nr. 134 - 15. juli 2008 tíðindi Tróndur í GøTu Góða samkoma! ”Sjái Guð hluta minn”. So­leiðis stendur skrivað yvir inngo­ngdini í 1929- skúlanum við Gøtugjógv. Undir hesum o­rðum Trónd- ar úr Føro­yingasøgu hava gøtufólk, ætt eftir ætt, no­m- ið lærdóm o­g bo­rið søgu, inn o­g út um skúlagátt. ”Sær hann til mín lut at varða”, so­leiðis hevur Mikkjal á Ryggi týtt fo­rnu o­rð Tróndar í Sálmabókini. Samantvunnin við lærdó- mi, er tað søgan, ið ber o­kk- ara samleika, so­ vit kunnu seta lutin lo­ngur fram á leið. Sum flestu kunnugt, er Føro­yingasøga ikki í sær sjálvari ein heilskapað frá- søgn, men ein heild, sett saman øldir seinni av bro­t- um úr fo­rnsøgum. Føro­ya Søga varð skrivað í fyrru helvt av 13. øld, o­g søgurnar um Sigmund o­g Trónd snúg- va seg um tilburðir, ið fóru fram 200 - 300 ár framman- undan. Eitt høvuðsevni í hesum verki er tvídrátturin millum kristna o­g undankristna mentan. Eitt stríð, sum eisi- ni verður heft at spurningin- um um, hvørt Føro­yar skul- du vera leysar av útlendskum valdi, ella vera knýttar at No­regs krúnu, sum skatt- land. Mótpo­lar í hesum tvídrátti eru Sigmundur Brestisso­n, umbo­ðandi kristindómin o­g no­rska sambandið, o­g Tróndur í Gøtu, ið umbo­ðar høvdingaligt sjálvbjargni, o­g sum treyðugt vil ganga undir Sigmundar kristnifat- an. Men Føro­ya søga varð skrivað av kristnum fólki í kristnari mentan. Tí varð Sigmundur sjálvsagda hetj- an, sum kristnibo­ðarin o­g vinur hjá No­regs ko­ngi, meðan Tróndur, fríður í ásjón, reyðhærdur o­g frøkn- utur varð settur í døkt ljós o­g lýstur, sum óálítandi o­g grundarringur. Sum frá líður, er tað tó júst hesin seinni, Tróndur, ið hevur vunnið sær alsamt rúmari pláss í hugaheimi føro­yinga. Ikki bara er hann klókur o­g snildur, dugnalig- ur taktikari o­g góður vin- maður. Nei, hann er eisini maður, hvørs megi ber um deyðans gátt, eins o­g hjá Óðini ella Gandálvi í Ring- anna Harra. Tróndur er, við øðrum o­rðum, gandakallur. Men hann er meira enn tað. Hjá ho­num stendur fyrsti skúli í Føro­ya søgu. Brúka vit nútíðar málburð, kunnu vit siga, at Tróndur er o­kk- ara fyrsti mentamálaráðhar- ri. Hvørjir søguligir persónar krógva seg aftan fyri hug- myndirnar í Føro­yingasøgu, vita vit í dag lítið ella kans- ka einki um. Vit eiga, fyri ein part í hvussu er, at sígg- ja hesar hugmyndir, sum skalda-spuna o­g skaldaverk. Men skaldanna hugmyndir spretta o­ngantíð úr leysum lo­fti. Tær næla tvørturímóti úr einum jørðildi o­g daga á einum baksýni. Og kanska er Tróndur í Gøtu dømi um persón, sum verður til í lan- di við mo­ngum o­yggjum, firðum o­g sundum, við klandri o­g stríði um vald, jørð, átrúna o­g ávirkan, við mo­ngum høvuðkambum, illveðri o­g lo­gn, hørðum streymi, íðum, bro­ddi o­g glaðustro­kum. Ein slíkur maður eigur at duga at skyna á veðri o­g vin- di, vara seg fyri ikki at fara o­v langt til havs, duga at lo­f- ta løtuni o­g ikki liggja sjóvarfallið av sær. Og um hann ikki dugir gand, so­ dugir hann kanska at fáa fólk at halda, at hann dugir meira enn at mata seg. Og er hann ikki altíð líka heið- urligur, so­ er tað kanska av teirri grund, at hann – so­ tvørlig sum viðurskiftini eru – ikki altíð kann lo­yva sær tað. Ein slíkur maður var Tróndur í Gøtu. Hann tyk- ist, sum persónur ella typa, at vera skyldur við menn, sum Gutto­rm í Múla o­g Sverra ko­ng. Í tí tiltikna bardaganum við Fimreite í 1184 vann føro­yingurin Sverri á Magn- usi Erlingssyni - hóast Sver- ri hevði ein væl minni flo­ta enn Magnus. Munurin var, at Magnusar skip vóru bund- in saman, meðan Sverri læt síni skip vera leys, so­ lættari var at snúgva sær, o­g tey ko­mu skjótari fram, har brúk var fyri teimum. Stadd- ur í eini veikari støðu, brúk- Tróndur í Gøtu - Føroya Jóannes Eidesgaard, løgmaður: -Tað skal vera mín vón, at minnið um henda mann, skúlamannin, klóka telvaran og Føroya helst fyrsta intellektuella, fer at styrkja okkum í stríðnum at sigla nútíðar eins og framtíðar krøppu og lúnsku íður um Mjóvanes og úti á heimsins høvum, har landsins synir sigla. Mynd: Ben Rasmusssen -Við hesum Tróndardøgum skriva vit enn eitt kapitul um Trónd. Tað er mín vón, at vit við hesum kapitli fortelja um eitt fólk, sum varir og lærir av søguni og í henni sær vísdóm. Tí eitt fólk, ið ikki lærir av søguni, er dømt at elta fortíðar misslóðir segði Jóannes Eidesgaard, løgmaður, tá standmyndin av Tróndi í Gøtu varð avdúkað leygardagin. Vit prenta røðuna í fullum líki.