hósdagur 26. juli 2001síða 8

Nr. 141 - 26. juli 2001 15 Amerika. Ongantíð áður hava læknarnir skrivað so nógvar reseptir til vitjandi, og ongantíð áður hava skaðarnir verið so stórir. Lesið um ein stórídnað, sum bjarg- ar. Og drepur Niclas Johannesen Hv¯rt ·r doyggja 100.000 amerikanarar av at taka heiliv·g, sum lÊknin skriv- ar teimum v·ttan at keypa og taka. Hetta vÌsir ein kanning, sum var gj¯rt Ì 1998 Ì Toronto. Hv¯r ors¯kin er, eru tað mong boð upp ·, alt eftir hvar · vÌgv¯llinum ymsu boðberararnir eru staddir. Men n¯kur t¯l tala fyri seg. Õ Kanada er n˝tslan av resept-heiliv·gi vaksin al- mikið seinastu ·rini. Õ ·r 2000 vÛru ˙tivið 291 milli- Ûnir reseptir skrivaðar til lÊknavitjandi og fylgjandi umsetningurin var stÌvliga 60 milliardir krÛnur. Hetta er Ì gj¯gnumsnitt nÌggju sl¯g av resept heiliv·gi pr. Ìb˙gva Ì landinum. Fyri tÌggju ·rum sÌðani var talið niðri · seks. Eitt er greitt; her eru nÛgvir pengar at tjena hj· fyrit¯kunum, sum framleiða Ûteljandi sl¯gini av heiliv·gi. Sostatt stendur heiliv·gsÌdnaðurin fyri skoti. Óbrúkilig »vísund« Ein av atfinnarunum er professarin Jim Wright, sum arbeiðir Ì Vancouver. Hansara seinasta uppdagin sn˝r seg um eina sterka pÌnutablett, sum lÊknar gÌvu resept upp · trÌggjar milliÛnir ferðir Ì fj¯rð. Wright vil vera við, at ein kanning viðvÌkjandi hesum heiliv·gi, sum varð kunn- gj¯rd Ì annars vÊl l˝dda blaðnum Journal of the American Medical Associ- ation var alt annað enn full- fÌggjað. Hann vÌsir ·, at tey sum gj¯rdu kanningina br˙ktu bert seks m·naðir av teirra ·rslangu klinisku roynd til tess at f·a heili- v·gin at sÌggja meira effektivur og minni vanda- fullur ˙t enn hann Ì veru- leikanum er. SlÌk reingjan av vÌsundaligari ªuppl˝s- ing´ er gerandiskostur og ein vandi fyri fÛlkaheils- una, vÌsir kanadiski pro- fessarin ·. Hann metir, at tað verður lumpað og lirkað Ì Ûlukkum·t, til tess at f·a fÛlk at taka heiliv·g, sum kann vera skaðafullur - ennt· drepandi. ªVit yvirmeta fyrimunir- nar av heiliv·gi, og vit hava samstundis eina sera manglandi vitan um avleið- ingarnar. H¯vuðsors¯kin er, at heiliv·gsÌdnaðurin situr við at kalla allari maktini. Har er ongin javn- v·g. Tað er so lÌtið eftirlit, at vit meia ella minni vera ˙tsett fyri j˙st tÌ, sum tey halda vera best.´ Betri tilpassar Hugburðurin við at taka heiliv·g er broyttur almikið seinastu ·rini Ì Norður- amerika. Serliga er talan um heiliv·g, ið skal eitast at hj·lpa fÛlki at ªkenna seg betur til passar´. Fyri 26 ·rum sÌðani ·varaði samfelags-kritikar- in Ivan Illich Ì bÛkini Nemesis ÌmÛti vaksandi br˙ki av heiliv·gi Ì tÌ rÌka vesturheiminum. Õ dag hevði sj·lvt Illich helst verið ovfarin av, hvussu dj˙pt sivilisatiÛnin hevur kavað niður Ì tann doyv- andi, kemiska hylin. Fr· ·runum 1994 til 1999 vÛru · leið 40 n˝ggj sl¯g av heiliv·gi settar · keypshillarnar · hv¯rjum ·ri Ì Kanada. Kanningar vÌsa eisini, at kostnaðurin leggur ikki lok · keypshugin. Õ mai m·naði Ì ·r var kanning l¯gd fram, ið staðfesti, at seinastu fimtan ·rini er peninga- n˝tslan til resept-heiliv·g fimmfaldað. Onki annað ¯kið innan heilsuverkið hevur havt slÌkan v¯kstur. Professarin James McCor- mack, ið hevur verið við til at gj¯rt kanningina, vÌsir ·, at ors¯kin til stÛra v¯kst- urin er ikki, at prÌsirnir eru hÊkkaðir almikið. Hinveg- in, sigur professarin, at heiliv·gsÌdnaðurin við ymsum strategium tryggjar sÊr, at fÛlk eru farin at taka meira heiliv·g. Meðan Wright professari hevur moralska peikifing- urin · lofti mÛtvegis fyri- t¯kunum, sum fara so lÊtt um hagt¯l og kanningar til tess at f·a teirra produkt at sÌggja so gott ˙t sum gj¯r- ligt, so er McCormack professari av aðrari ·skoð- an. ªEg haldi ikki, vit skulu m·la medisinÌdnaðin sum nakað Ûnt. Tey gera eitt flott arbeiðið innan markn- aðarf¯ringÖUm tey ikki vÛru her, so h¯vdu vit havt ¯giliga lÌtið ˙rval av heili- v·gi, so · ein h·tt eru tey gÛð. Senda tey ˙t misleið- andi uppl˝singar? Sj·lvs- agt. Tað er partur av teirra arbeiði.´ Er smædni ein sjúka? Heilig·vur er handil. Og her framskygni lykilin. Ein talsmaður fyri medisin- fyrit¯kurnar Ì Kanada, Anie Perrault, vÌsir ·, at ˙tboðið · heiliv·gi er so stÛrur, tÌ Ìdnaðurin ·haldandi kemur fram við n˝ggjum loysnum, sum hj·lpa fÛlki at liva eitt betri og longri lÌv. Haraftrat skal leggjast, at fel¯gini finna ikki bara n˝ggja loysnir. Tey finna eisini fram til n˝ggjar sÛttir. Eitt tað n˝ggjasta skotið · himmalinum er tað, sum fyrr rÊtt og slÊtt bleiv kall- að smÊdni. N˙ er tað nakað nÛgv meira ·lvarsligt enn sum so. FÛlk, sum ªrodna, sveitt- a, ristast ella uppliva hjarta- bankan, t· tey eru Ì n·nd av fÛlki, sum tey halda m¯gu- liga fara at finnast at teim- um´, ja tey lÌða allarhelst undir tÌ, sum Ì eini l˝sing verður rÛpt ªsosialt bang- ilsi´. Her er ein sj˙ka. Og her er ein loysn: Heiliv·g- urin Paxil. At hava lÌtla bl¯ðru verður eisini Ì dag mett sum eitt sj˙kueyðkenni. ¡ ensk- um eitur tað nakað so fÌnt sum ªoveractive bladder syndrome´. T˙ ert raktur, um toilettið kallar meira enn sjey ferðir um dagin. Fyri slÌka pl·gu finst Detrol - eitt evni, sum ·ðurnevndi Wright, professari, kallar ªÛn˝tiligt´, og sum ein annar kanningarbÛlkur sig- ur gera ªongan stÛrvegis mun´. Og so er tað n˝ggi heili- v·gurin Sarafem, sum er Êtlaður kvinnum ·ðrenn pre-menstratiÛn - betur kent hesar ªintensu hug- lagsbroytingarnar og lik- amligu symptomini ·ðrenn menstratiÛn´, sum tikið verður til orðana Ì eini l˝s- ing. T˙ kennir helst Sarafem undir eini ¯ðrum navni: Prozac. ªTað er ilt at fylgja við tÌ tali av sÛttum og sj˙kum, sum vit uppfinna, sigur ein heilsubr˙kara konsulentur, sum arbeiðir Ì Edmonton. ëT˙ ·nar ikki, at t˙ ert sj˙k/ur fyrr enn t˙ opnar eitt blað ella tendrar fyri sjÛnvarpinum.´ Tað stutta av tÌ langa halda b·ðir professararnir McCormack og Wrigth vera, at kor av ymsum slag vera bl·st upp til at vera sj˙kur. Og við at viðgera hesar ªsj˙kur´ verður heil- san sett Ì v·ga við n˝tslu av Ûneyðugum heiliv·gi. T· eitt Ûheft felag fÛr at kanna Evista, sum er eitt evni, ið vanliga verður br˙kt mÛtvegis knotu- og v¯ddasj˙ku, kom felagið til ta niðurst¯ðu, at vandin fyri eftirvirkningi - m¯guligar vandamiklar blÛsamlingar - var lÌka stÛrur sum fyri- munurin við at taka Evista. Sak móti Novo Nordisk Vandin fyri eftirvirkning- um er prÌsurin, vit rinda fyri at taka heiliv·g, og ofta er hetta tað rÊtta at gera. Men ikki altÌð. Norður- lendska fyrit¯kan Novo Nordisk hevur fingið sakar- m·l at dragast við fr· einum diabetikara ˙r Vancouver - Colleen Suller - sum f˝ra ferðirnar er farin Ì koma av at taka genetiskt framleitt insulin fr· Novo Nordisk. Saman við 150 ¯ðrum diabetikarum verður n˙ sak l¯gd mÛti Novo Nordisk og einari aðrari insulin fyrit¯ku Eli Lilly. Tað gj¯rdist eisini ein stÛr g¯la Ì Kanada, t· ein 15 ·ra gomul genta doyði eftir at hava tikið heiliv·gin, sum lÊknin hevði skrivað ˙t til hana. Tablettin var mÛti hjartabruna og kall- aðist Prepulsid ( eisini Cisapride) og er sÌðani bliv- in flutt av s¯luhillunum. Wright, professari, sigur seg ikki vera mÛti ¯llum resept-heiliv·gi, men hann leggur dent ·, at tað er t˝ð- andi at hava javnv·g Ì. Um tÌ lÌv veruliga er hÛtt, so er rÊtt at taka heiliv·g, sum m¯guliga kann bjarga tÌn- um lÌvi. Men hjartabruni er ikki lÌvshÊttisligt og ªdeyði er ikki ein eftir- virkningur, sum kann gÛð- takast´, t· hjartabruni skal viðgerast. Av tÌ at tað er upp til tann einstaka at boða fr· um Ûynsktar virkningar fr· ·vÌsum heiliv·gi, er tað Û- vist akkur·t, hvussu stÛrt talið er · fÛlki, sum gerast illa fyri ella beinleiðis sj˙k av at taka ·vÌsan heiliv·g. Kortini er tað vist, at Ì Kanada vÛru tað fleiri enn sjeyt˙sund fr·boðanir um Ûynsktar efirvirkningar av at taka resept-heiliv·g farna ·r. Hetta verður mett at vera bert ein brotpartur av veruligan talinum. Ein spurningur sum mong seta sÊr er, hv¯rjum lÊknarnir ganga eftir, t· teir skriva ˙t heiliv·g av yms- um slag. Ein lÊknasamkip- ari, Dr. Carl Wiebe, vÌsir ·, at kanadiskir lÊknar hyggja eftir fakbl¯ðum, tÌðinda- br¯vum, produkt innihalds- yvirlitum og hvat heilsu- myndugleikarnir siga. ªEin onnur sterk kelda eru s¯lufÛlkini fr· ymsu medisinfel¯gunum´, leggur hann aftrat. ªTað finnast gÛð prÛgv fyri, at medisin- s¯lumenn, har teir eru mest virknir, hava ·virkan ·, hvussu resept-˙tskriftir hj· lÊknum sÌggja ˙t.´ Wiebe leggur eisini aftrat, at so at siga ¯ll eftir- meting av medisinskari ˙tb˙gving er undirskrivað av medisinfyrit¯kum. HÛ- ast hetta, so heldur Wiebe kortini, at allar flestu lÊkn- ar gera eitt ªrelativt gott arbeiði´, t· tað sn˝r seg um at ˙tskriva resept-heiliv·g. Kelda: The Georgia Straight Tá heilivágur drepur 15 14 Nr. 141 - 26. juli 2001 Tíðaravmarkað starv sum fulltrúi Á Nýskipanardeild Løgmansskrivstovunnar, er eitt tíðaravmarkað starv sum fulltrúi leyst at seta frá 1. september 2001 ella skjótast til ber. Starvstíðin er væntandi úti 31.12. 2001. Talan er um avloysarastarv. Høvuðsuppgávur Høvuðsuppgávurnar hjá fulltrúanum verða hesar: • Almennur starvsfólkapolitikkur - strategi og umsjón • Dygdarmenning og dygdarætlan • Bygnaður og fyrisitingarmál • Heimasíða Harumframt eru aðrar fyrisitingaruppgávur, sum verða lagdar til deildina at røkja. Faklig førleikakrøv Sett verður sum krav, at umsøkjarar hava útbúgving frá hægri lærustovni innan samfelagsfrøði, fyrisitingarfrøði ella líknandi, ella hava viðkomandi útbúgving og royndir. Persónlig førleikakrøv og royndir Umsøkjarar skulu hava góð samstarvsevni, vera áhitnir, miðvísir og duga at arbeiða sjálvstøðugt. Tað er ein fyrimunur, at umsøkjarar hava arbeiðsroyndir frá almenna og/ella privata arbeiðsmarknaðinum og hava innlit í almennu fyrisitingina. Løn-og setanartreytir Starvið verður sett sambært sáttmála millum Fíggjarmálastýrið og viðkomandi yrkisfelag. Umsóknir Umsóknir við prógvum, cv o.ø. skulu vera Løgmansskrivstovuni, Postrúm 64, 110 Tórshavn, í hendi í seinasta lagi mánadagin 13. august 2001. Umsøkjarar eru vælkomnir at venda sær til Barbaru á Tjaldrafløtti, deildarstjóra, tlf: 35 10 10, at fáa nærri upplýsingar um starvið. –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Løgmansskrivstovan er fyrisiting hjá løgmanni og varaløgmanni. Løgmansskrivstovan er skipað í tríggjar deildir og tvær tænastueindir og hevur í høvuðsheitum tvørvegis og samskipandi uppgávur, eitt nú landsstýrisfundir, uttanlandsmál, umboðan, starvsfólkapolitikk, fyrisiting, nýskipan og sjálvstýrismál. LØGMANSSKRIVSTOVAN Toyota Hi lux Pick up 4X4, okt.94, koyrt 115.000 km, til sølu um hóskandi boð fæst. Tlf. 371563 Fráboðan um borivirksemi L˝st verður at boriskipið West Navion er komin at bora · f¯royskari havleið Felagið Smedvig eigur boriskipið. BP stendur fyri boringini a. Navn · palli ÖÖÖÖ West Navion b. KallibÛkstavar ÖÖÖ LIPI c. Boristaðið ÖÖÖÖÖ 60Þ 35í 33þ N 004Þ 40í 91þ V d. Dato/klokka boristað .. 23/07 - 0130 e. Serfr·boðan ÖÖÖÖ 500 m trygdar¯ki rundan um skipið f. Hj·lparskip ÖÖÖÖ Faroe Connecter g. Knattst¯ða akker ÖÖ Akker vera ikki n˝tt h. Arbeiðið tekur ÖÖÖ VÊntandi 2 m·naðar Samband fast við hj·lpar- og boriskipið · VHF r·s 16 Uppl˝sningar um fr·boðanir og ·varingar f·ast · sj·lvvirkandi telefonskipanini 32 03 41, ella · telefon 31 10 65 Summarfrí Vegna summarfrí verður kommunuskrivstovan stongd frá fríggjadegi 27. juli. Opið verður aftur mánadagin 20. august. Vestmanna Kommuna Føroya Psoriasisfelag Vit vilja hervið boða frá, at komandi viðgerðar- túrur fyri psoriasis verður á Bláa Lónið í Íslandi 7. sept. og heim aftur 4 vikur seinni. Tey, ið hava tørv á viðgerð, fara til egnan kommunulækna, læknin fyllir umsóknarblaðið út og sendir tað til húðlæknan. Umsókn skal latast inn seinast 10. august 2001. Eru ivamál hesum viðvíkjandi,eru tit vælkomin at ringja 424179. Vinarliga Føroya Psoriasisfelag Hús til sølu Um hóskandi boð fæst, verða sethúsini í Børku- gøtu 4 seld. Áhugað kunnu ringja á Tlf. 315371 ella 257478 Uppsetan og skipan av barrum Brúdleyp Rundar føðingardagar Starvsfólkaveitslur Ársveitslur Reseptiónir og tílíkt Til: Hans á Lag Sp/f Tlf. 21 93 83 hanslag@post.olivant.fo Sosialurin 311820 C M Y K 14 Fyrivarni verður tikið fyri villum NISSAN PATROL 4.2 DIESEL US719 Árg 1989, Km 245.000. Styttra modellið. Hevur setur aftan, skrásettur sum persónbilur. Er nýsýnaður og í góðum standi. Kr. 79.000. 216409 TOYOTA LANDCRUISER 3.0 TURBO DIESEL WHY Árg jun.2000, Km 22.500. Prísuppskot kr. 238.000,-. . 210210 BMW 316I TIL SØLU Árg 1997, Km 67.000, el-sóltak, el-rútar,17"sportfelgur+píkadekk á felgum, svørt el-leðursetur. Boð undir kr.150.000,- ongan áhuga 221122 TOYOTA CARINA E NORDIC GINZA 1.6 Árg mar.96, Km 41.500. Eykaútgerð: Spoilara, sóltak og sportfelgur. Sýnaður okt.2000 Prísuppskot kr.115.000,-. . 315928 VW MULTIVAN Árg jul.95, Km 165.000. Kann broytast til campingvogn, er skrásettur sum persónbilur, hevur sentrallás, sóltak o.a.. Kr. 185.000. 212767 TOYOTA HIACE 2.4 TURBODIESEL 4WD Árg juni 00, Km 15.000. í sera góðum standi, bilurin er mvg- skrásettur Kr. 208.000. 213323-313363-321304 MITSUBISHI COLT 1,3 GLX Árg nov. 95, Km 110.000. gráur, í sera góðum standi, hevur alufelgur, servostýring og sentrallás, felgur við kavadekkum fylgja við. Kr. 85.000. 223770