mánadagur 18. august 2008síða 31

31 tíðindi Nr. 156 - 18. august 2008 Forvitnisligt og áhugavert Eitt, sum rættiliga fangar børnini á Føroya Sjómannadegi, eru mongu kørini við fiskum, krabbum, krabbagággum, hummarum, krossfiskum, igulkerum og øðrum livandi úr havinum. Børn og vaksin hugna og stuttleika sær óført og forvitni um, hvussu hesir fiskar og dýr uppføra seg á lívi, er stórt. Men tað eru so sanniliga ikki bara børnini, sum hava sín stóra áhuga í hesum. Tú sært foreldur saman við børnum, og tú sært abbar, sum ivaleyst hava drigið mangan fiskin inn um stokkin, saman við sínum abbabørnum. Børnini stinga armarnar djúpt niður í kørini og taka eftir fiskunum, sum royna at koma sær undan, og viðhvørt spruttar óført upp úr kørunum. Onkur torir varisliga at taka ein krabba upp úr, og onkur hættar sær kanska at nerta við onkran hummara. Hetta er ein møguleiki, sum ikki býðst á hvørjum degi, og tí savna hesi kør við fiskum, krabbum og skeljum bæði børn og vaksin í hópatali. vilmund - Seinastu dagarnir hava prógvað, at Føroyar framvegis eru eitt livandi land og lívsseigt samfelag. Tað man vera langt síðan, at so mikið hevur verið kjakast um høvuðsvinnuna í landinum og um, hvussu hon skal skip- ast. Nú tosar hvør fólkaskúlagenta um føroyska fiskivinnu, segði landsstýris- maðurin, tá hann setti Føroya Sjómannadag Sjómannadagur Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Tórbjørn Jacobsen, lands­ stýrismaður, vísti í síni setanarrøðu á Føroya Sjó­ mannadegi á lagnufelags­ skapin við havið, sum er endaleysur. ­ Okkara byrjan var hav­ ið, infrastrukturur og mat­ kovi. Síðan gjørdist havið eisini lívsgrundarlagið og treytin fyri einum alsamt hækkandi materiellum lívs­ virði í oyggjunum. Hann segði, at yvir tíð fylgjast útflutningur og inn, flutningur, og tað skulu tey helst eisini gera. Annars verður trot. ­ Tá at kalla allur útflutn­ ingur í landinum er virðis­ øking úr havsins tilfeingi, er tað barnalærdómur, at tit, sum standa við rulluna, snelluna, í egningarskúrum, á troldekki, við reinskering­ arborðini og á stjórnarskriv­ stovum, eru varpið, sum heldur tjóðini á materiellu knattstøðuni. Landsstýrismaðurin segði, at tað finst eingin bygd ella býur í Føroyum, har fólkið hevur havt ein so einastandandi møguleika at fylgja søguligu gongdini í føroysku fiskivinnuni sum í Klaksvík. ­ Ja, heilt frá frælsu høv­ um til avmarkingarnar innanvert egið fiskimark – frá trolveiði í Barentshavi­ num, undir Íslandi, Grøn­ landi og við Ný Foundland og húkaveiði um øll norður­ høv, heilt frá Nova Scotia og uppisjóvarvinnu úr Jan Mayen heilt suður um afri­ kanska meginlandið. Váðin liggur sum ein pottur ímill­ um tykkum, og skip og bát­ ar fóru og komu úr ymisum heraðshornum. Lívið frá bolverkunum og niðaneftir ávirkaði gerandisdagin hjá fólkinum í allar mátar, bæði mentanarliga, sosialt og helst eisini í andaligum spurningum. Tórbjørn vísti á, at fyri klaksvíkingar og norðoying­ ar var alt tað fjara so nær – ja, úr køksglugganum kun­ du møður síggja hvønn landaðan stert, sum í alt størri mun legði klípir undir vælferðarsamfelagið Føroy­ ar. ­ So smátt broyttist alt. Á havrættarráðstevnum fór menn undir at stika høvini av. Nationalu spísikømrini skuldu framtíðartryggjast, og øll fiskiveiða stendur og fellur nú at kalla við ríki­ døminum á egnum havleið­ um, partvís skipað í veiði­ býti við onnur lond. Landsstýrismaðurin vísti á, at tilfeingið í føroyskum sjógvi er lógarfest sum ogn Føroya fólks, soleiðis at vit og bara vit hava ábyrgdina av at røkja hetta avmarkaða tilfeingi – og bara vit hava rættin til at taka burtur úr og at áseta tilfeingisrentuna úr ymsu fiskastovnunum. ­ Mannasøgan er søgan um rættindi, ognir og vald. Tá ið girðingar seta avmark­ ingar, koma tvístøður og stríð. Tilfeingið og veiði­ hugur eru á kollisjónskós – og eiga at vera tað; tí hava vit latið politisku skipanini ábyrgdina av at luta brúks­ rættin til tilfeingið út á hvørjum ári. Og Tórbjørn Jacobsen nam eisini við stríðið, sum í seinastu viku var um fiski­ dagar: ­ Tá ið nógv áhugamál renna saman, sum í máli­ num um áseting av fiskidøg­ um, sigur tað seg sjálvt, at neistarnir fúka um hornini. Hann segði, at fiskifrøð­ ingar gerast eksponentar fyri avmarkingarnar, húka­ og trolmenn ynskja sjálvan­ di so frælsar ræsir sum gjør­ ligt, fiskakeyparar og seljar­ ar standa miðskeiðis ímill­ um kræsnari keyparaskara, og veiðiliðið og teir fólka­ valdu eru sum lús millum mangar naglar – millum frøðingarnar, fiskimenninar og mest av øllum millum veljararnar. ­ Men, sum maðurin segði; fólkaræðið er hóast alt tað frægasta av øllum møguligum og vanligum stjórnarskipanum. Landsstýrismaðurin helt fyri, at seinastu dagarnir hava prógvað, at Føroyar framvegis eru eitt livandi land og lívsseigt samfelag. ­ Tað man vera langt síð­ an, at so mikið er kjakað um høvuðsvinnuna í landi­ num og um, hvussu hon skal skipast. Tórbjørn segði, at tað plagdu at sita tveir ella trígg­ ir vinnunevndarlimir í ting­ salinum, tá hetta mikla mál var til viðgerðar, næstan líka trivielt sum at síggja nítiára føðingardagin endur­ spældan ár undan ári. ­ Nú tosar hvør fólka­ skúlagenta um føroyska fiskivinnu, og tingmenn úr alskyns observansum ditta sær upp í orðadráttin, og á lektarunum sita hesir vind­ bardu og harðlógvaðu fiski­ menninir, ið tykjast eitt sindur malplaseraðir í metropolinum – umsitingar­ býnum – har vaksnir menn nú eru gerandisklæddir í slipsi, longum velafrakkum og nýbustaðum lakkskóm. Hugurin stendur til miðini á føroysku havleiðunum. Landsstýrismaðurin segði, at áhugamálini skulu og mega vera ymisk hjá objektivu vísindini, dyna­ miska og frælsisviljaða fiskimanninum – og so hjá politikarunum, sum sam­ svarandi lóg fólksins skulu stika havmiðini av og frem­ ja avmarkingarnar. ­ Okkurt bendir á, at mon­ gu partarnir, sum varða av høvuðsvinnuni, áttu at sett seg niður undir minni spent­ um viðurskiftum og greinað viðurskiftini út í æsir – fyri at leggja kósina eftir tí máli­ num, sum hóast alt átti at verið felags – júst, hvussu vit áhaldandi fáa sum mest burtur úr tilfeinginum ár undan ári, segði Tórbjørn Jacobsen m.a. í setanarrøðu síni á Føroya Sjómannade­ gi. Nú tosar hvør skúla- genta um fiskivinnu Á Stongunum var stórt morgunmatarborð, har fólk høvdu høvið at fáa sær ein kaffimunn aftur við køkum, bæði fyri og eftir setanina Mynd: Vilmund Jacobsen - Okkurt bendir á, at mongu partarnir, sum varða av høvuðsvinnuni, áttu at sett seg niður undir minni spentum viðurskiftum og greinað viðurskiftini út í æsir – fyri at leggja kósina eftir tí máli, sum hóast alt átti at verið felags, segði Tórbjørn Jacobsen, tá hann leygarmorgunin setti Føroya Sjómannadag Mynd: Vilmund Jacobsen