týsdagur 7. august 2001síða 5

8 Nr. 149 - 7. august 2001 Nr. 149 - 7. august 2001 9 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Marjun Dalsgaard marjun@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo John Johannessen john@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Vit vilja á hesum stað og í blaðnum sum heild til eina og hvørja tíð gera okkara til at stimbra samfelagskjakið í Føroyum. Vit eiga so sanniliga eisini at kunna seta spurningar og føra fram sjónarmið, ið ikki altíð eru sum meginrákið í samfelagnum. Endamálið við skriving okkara er tó ikki at øsa fólk ella niðurgera nakran, og harmast vit um, um onkur kennir seg niður- gjørdan. Málið um løgtings- og landstýrismanna- pensiónirnar hevur verið rættiliga einsíðugt viðgjørt í føroysku fjølmiðlunum, og tí dittaðu vit okkum at seta fram nakrar spurningar hesum viðvíkjandi í eini oddagrein. Vit royndu at síggja málið úr sjónarhorninum hjá teimum 30, ið sótu í tingsalinum 4. mei, harav eingin atkvøddi ímóti eftirlønarskipanini, og eingin tinglimur gretti eitt orð um hesa eftirlønina, til SVF gjørdi vart við málið herfyri. 30 tinglimir vóru í tinginum tann 4. mei. Allir tinglimir Tjóðveldisfloksins og Sjálvstýris- floksins atkvøddu fyri. Ein sambandsmaður, seks fólkafloksmenn og tríggir javnaðarmenn at- kvøddu fyri og restin av møttu tingmonnum atkvøddu blankt. Tá vit serliga tosa um undanstøkking í samband við Tjóðveldisflokkin og Sjálvstýrisflokkin, so er tað tí, at tað er serliga margháttligt at floksformenninir í teimum einastu flokkunum, ið vóru 100% fyri eftirlønini, skulu vera teir fyrstu at vaska hendur sínar. Løgið er, at teir tingmenn, ið halda uppskotið vera "eitt rán" ella sum formaður Sambandsfloksins "eina skomm", ikki atkvøddu ímóti ella gjørdu vart við uppskotið hesar meira enn tveir mán- aðarnar frá, at uppskotið bleiv samtykt, til SVF gjørdi vart við málið. Ein kundi eisini spurt, um ikki ein blank atkvøða er støðuloysi, ja onkur vil helst meta hana verri enn eina ja atkvøðu. Í einum demokratiskum samfelag kann ein og hvør veljast á ting, og sjálvsagt skal tað altíð vera so. Óansæð um tað eru verkamenn ella ikki, so eiga teir at samsýnast væl fyri tað arbeiði teir gera á tingi. Løn eigur at endurspegla ábyrgd, og hvar í Føroyum hava fólk eina tyngri ábyrgd á herðum sínum enn í Løgtingi og Landstýri? Ikki endiliga tað mest populera sjónarmiðið í løtuni, men pláss má altíð vera fyri fleiri sjónarmiðum - eisini viðvíkjandi politikarasamsýning. Við eftirlønum eins og øllum øðrum sam- felagsviðurskiftum vísir tað seg at vera galdandi, at tann, ið tegir, samtykkir. DAGSINS MEINING Sosialurin Tann ið tegir samtykkir VIÐMERKINGAR Leila Hjørleivsdóttir á Lofti Nú fara børnini skjótt aftur í skúla … eisini á Argjum. Á Argjum er tað soleiðis, at 1. flokkur fer í skúla kl. 11.30, og kunnu tá vera í frítíðarskúlanum á Argjum fyrrapart; men nú fara hesi somu børn í 2. flokk og byrja í skúlanum kl. 8.00. Tá tey so eru liðug um leið kl. 11.30, hava tey flestu av hesum umleið 46 børnun- um ongan frítíðarskúla at fara til, tí hann er bert opin fyrrapart. Tað skuldi verið óneyð- ugt at nevnt, at tey flestu foreldur eru tí tí støðu í dag, at bæði arbeiða, aloft- ast 40 tímar vikur, og tað eru ikki so nógv børn longur, ið hava eina ommu ella abba at ansa eftir teim- um, tað mugu vit bara fyri- halda okkum til. So hvar skulu øll hesi børnini vera eftir skúlatíð? Vit eru sera væl nøgd við frítíðarskúlan á Argjum, gott arbeiðsfólk við góðum leiðara; men hví 2. floks børnini ikki kunnu vera har um seinnapartin, tað skilji eg ikki. Eg vil tí heita á býráðið, sum hevur ábyrgdina av hesum økinum, um at bera so í bandi, at frítíðarskúlin eisini er klárur at taka ímóti 2. floks børnunum, nú skúl- in byrjar aftur. Ongin frítíðarskúli á Argjum eftir kl. 12.00 Henrik Old Sera løgnar, men tann í blaðnum týsdagin í hesi vikuni bar av. Oddagreinin bar heitið »Undanstøkk- ing«, og sjálvt útvarpið fekk eina heila tíðinda- sending burtur úr hesi løgnu oddagrein. Millum lesarar verða oddagreinirnar í Sosiali- num ofta knýttar at Javn- aðarflokkinum og teimum sjónarmiðum, ið flokkurin stendur fyri, sjálvt um vit, sum dagliga virka í flokk- inum, einki tilknýti hava til hesar greinar og meiningar. Slík niðurgerð og vanvirð- ing av vanligum fólki skal leitast leingi eftir - helst finst hon ikki. Tað, at 8.400 fólk hava dittað sær at skriva undir eitt mótmæli ímóti eini eftirløn til landsstýrisfólk, sum nærm- ast er at líkna við eitt rán, verður av blaðnum skýrd øvundsjúka. Blaðið heldur tað vera heilt rímiligt, at tey, ið hava verið í lands- stýrinum í átta ár, fáa land- sins hægstu eftirløn, og sagt verður, at tey, ið hava skrivað undir mótmælið (skattgjaldarin) hava einki ímoti, at stjórar í almennum partafeløgum fáa millióna upphæddir í løn. Áhugavert hevði verið at fingið at vita, nær skattgjaldarin hevur verið eftirspurdur um hesar stjóralønir. Men tað allar grovasta í greinini er, tá sagt verður: »Samsýningin verður, sum man virðir tað arbeiði, ið gjørt verður. Verður samsýningin hjá politikarum avgjørd eftir lægsta felagsnevnara, so verður samansetingin av ting- og landsstýrisfólki hareftir«. Tað eru fleiri enn eg, ið hava skilt hetta, ið sagt verður um, at saman- setingin av ting- og lands- stýrisfólki verður avgjørd eftir lægsta felagsnevnara sum, at tey við lægstu lønum einki hava at gera á tingi og í landsstýri. Hetta orðaval er sera langt úti. Tað er væl óhugsandi, at tað eru tey, ið ikki kunnu góðtaka slíka skriving, ið eru úti at koyra. Eg kann vera samdur í, at tað ljóðar løgið, tá ið Høgni Hoydal, sum legði pensjónsmálið fram, nú sigur, at hann ikki var greiður yvir, hvat upp- skotið innibar. Tað, at full- veldisfólk ætla at tryggja sær eina góða pensjon, áðrenn fullveldið verður tikið, kann aldrin blíva ein trupulleiki hjá Javnaðar- flokkinum, samstundis sum tey, ið treingja heimahjálp, fáa bræv um, at hjá teimum kann ikki gerast reint næstu tveir mánaðirnar orsakað av pengamangli. Um for- maður Javnaðarfloksins ikki ger greitt, hvør flok- sins støða er til hesa ódámligu oddagrein, so er tvingandi neyðugt, at floksleiðslan kemur saman, soleiðis at floksins støða haðanifrá verður gjørd greið fyri javnaðarfólki og øðrum við. Hvør er út at koyra? TÍÐINDASKRIV SMS Nú fyrstu boringarnar eftir olju í føroyskum øki eru farnar í gongd, er møgu- leiki hjá almenninginum at síggja model av fyrsta boripallinum, sum var at síggja í føroyskum havøki, “Sovereign Explorer”. Statoil, sum var fyrsta felag, ið fór í gongd við royndarboringar, sum hevur fingið modelli heim til Føroyar. Tað er enska felagið, Transocean Sedco Forex, sum er heimsins størsti eigari av boripallum, sum eigur bæði boripallin, sum borar í føroyskum øki, umframt modellið, sum verður á Torginum í SMS. Hesin boripallurin er umleið 120 cm x 150 cm. til støddar og 180 cm. høgur, og kann síggjast frá mánadegnum 6. til leygar- dagin 18. august. Fríggja- og leygardagin hevur Faroe Travel fram- sýningarbás á Torginum, har teir bjóða nýggjar og spennandi ferðir til sól og summar suðuri við Mið- jarahavið. Støðini, møgu- leiki er at ferðast til, eru Nice í Suðurfraklandi og Malága í Suðurspania. Annars heldur stóra summarútsølan hjá SMS fram alla hesa vikuna við nógv niðursettum prísum. “Sovereign Explorer” og Faroe Travel á Torginum í SMS Hans Pauli Strøm, løgtingsmaður fyri Javnaðarflokkin Eitt sum í ólukkumát hevur eyðkent hetta samgongu- skeiðið, er tann ágangandi atburðurin frá landsins myndugleikum móti før- oysku fakfelagsrørsluni. Hetta hevur gingið sjónliga fram av tí ófriði og viðhvørt beinleiðis ruðuleikakendu viðurskiftum, sum hava verið á arbeiðsmarknaðin- um. Og tað er ávíst í dømi eftir dømi í skrivum og árs- frágreiðingum frá feløgun- um sjálvum. Vit hava havt ósemjur, trætur og verkføll sum sjáldan áður. Eg trúgvi tó ikki, at alt lagar seg og vit aftur fáa góð viðurskifti á arbeiðs- marknaðinum, bert vit sleppa av við hetta lands- stýrið. Tað fer at hjálpa, men tað er sjálvandi ikki nóg mikið. Tað eru eisini skipanarligir tvørleikar á arbeiðsmarknaðinum sjálv- um, sum elva til stríð mill- um partarnar sjálvar og innanhýsis stríð millum feløg, sum áttu at verið í sama parti. Allar hesar drúgvu ó- semjurnar, hesar fastlæstu træturnar, hava elvt til at reisa spurningin, hvat vit kunnu gera fyri at fáa meira positivar og smidligar skip- anir á arbeiðsmarknaðin- um, sum kunnu fremja konstruktivan dialog mill- um partarnar og framrætt- aðar loysnir, heldur enn misálitiskapandi og niður- brótandi eljustríð. Partarnir skulu hava ábyrgd, amboð og umstøður sjálvir at loysa ósemjur Sum tað fyrsta vil Javn- aðarflokkurin mæla til, at landsstýrismaðurin í vinnu- málum av nýggjum setir nevnd við pørtunum á ar- beiðsmarknaðinum, at koma við teimum neyðugu broytingunum til tað ó- demokratiska semingslóg- aruppskotið, sum lands- stýrið ætlaði, men tíbetur ikki tordi at seta fram í vár. Í løgmansrøðuni verður frá- boðað, at uppskotið fer at verða sett fram í hesu ting- setuni. Tað, sum tørvur er á, er ein nýggj semingslóg, fevnandi bæði um tann privata og almenna arbeiðs- marknaðin, sum gevur pørtunum ábyrgd, amboð og umstøður sjálvir at loysa ósemjur teirra millum - uttan at politiski myndug- leikin ella nakar annar óviðkomandi uttanfyri- standandi skal blanda seg uppí og skerja grund-lógar- tryggjaða rásarúmið hjá pørtunum at virka fyri teirra áhugamálum. Semingslógaruppskotið hjá landsstýrinum lúkar ikki hesar treytirnar. Tá ið eg kalli tað ódemokratiskt, er tað tí, at landsstýris- uppskotið miðar móti álvarsliga at skerja virkis- frælsið hjá fakfeløgunum, m.a. við at geva einum nýggjum semingsmanna- stovni víðari heimildir at kroysta sínar avgerðir niður yvir høvdið á fakfeløgun- um, enntá ímóti teirra vilja. Tað ódemokratiska sem- ingslógaruppskotið hjá l a n d s s t ý r i n u m • Eftir landsstýrisuppskot- inum skulu semings- menninir ikki sum higar- til bíða, til teir verða boð- sendir av pørtunum. Nei, nú skulu teir kunna fara uppí, tá teir sjálvir halda tað vera neyðugt, uttan at vera bidnir, og harvið taka partarnar av ræði. • Eftir landsstýrisuppskot- inum skulu semings- menninir ikki sum higar- til kunna útseta eitt verk- fall í 7 dagar, men tað 4- dupulta, fyrst 2 vikur og so aftur 2 vikur! • Landsstýrisuppskotið hevur tikið uppaftur eina ódámliga grein úr teirri gomlu donsku semings- lógini frá 1928, sum før- oysk siðvenja annars hev- ur sett til viks: nevnliga at semingsmenninir skulu kunna krevja eitt semingsuppskot út til uratkvøðu millum allar limir í feløgunum í verk- falli, uttan mun til hvørja støðu tær lógliga valdu nevndirnar hava. • Og síðst í hesum ódemo- kratiska uppskoti er tað kravið til uratkvøðuna, sum er sett fyri at kunna fella eitt uppskot frá semingsstovninum: Tað er ikki nóg mikið, at minst 50% skulu vera ímóti – nei, harumframt skal hetta 50%-kravið økjast við _ %, fyri hvørji 1% valluttøkan fer niður um 75%. Tað merkir, at er valluttøkan t.d. 60%, so krevst ein meiriluti uppá 58% fyri at fella semingsuppskotið. Er valluttøkan bara 50%, so krevst ein meiriluti uppá 63%. Tað er týðiligt, at endamálið við hesi ódemokratisku grein er at gera tað trupult hjá fakfeløgunum at vísa einum semingsuppskotið aftur, sum tey ikki eru nøgd við. Tí eigur landsstýrismaðurin at koyra hetta lógarupp- skotið í ruskspannina bein- anvegin. Ístaðin eigur hann at fáa sett eina nýggja nevnd við pørtunum á arbeiðsmarknaðinum, at viðgera uppskot til sem- ingslóg út frá teirra for- treytum – teir hava sanni- liga nógvar royndir av ó- semjum og verkføllum hesi seinastu árini, og vita hvørjum broytingum tørvur er á. So kunnu vit fáa tað skilabesta uppskotið til eina neyðuga nýggja semings- lóg fyri allan føroyska arbeiðsmarknaðin. Arbeiðsmarknaðinum tørvar nýtt amboð, eitt arbeiðs- marknaðarráð At góð, skipaði viðurskifti á arbeiðsmarknaðinum eru av allar størsta týdningi, haldi eg at allir landsins borgarar og vinnulívið mangan hava sannað, tá týðandi samfelagshjól hava verið støðgað, ella tá heilir landspartar ella landið alt hevur ligið lamið. Men tað er ikki bara fyri at loysa upp í trætum og ó- semjum, at vit hava brúk fyri positivum dialogi og konstruktivum loysnum á arbeiðsmarknaðinum. Tað hava vit eisini brúk fyri til tess at menna okkara ar- beiðsmarknað til smidliga at kunna laga seg til tær veldugu tøkniligu og vinnuligu broytingar, sum longu eru ígongd, og sum fara at verða uppaftur størri komandi árini. Arbeiðs- viðurskifti fara at verða fyri kollveltandi broytingum, viðvíkjandi útbúgvingar- og førleikakrøvum, faklig- um innihaldi, fyriskipan á arbeiðsplássunum, fjøl- broyting av arbeiðstíðum, lønarstigum o.s.fr. Tað verða rembingar og togan millum yrkisgreinar og fak- bólkar. Og ongin man ivast í, at ein oljuvinna av álvara fer at leggja stórt trýst á okkara arbeiðsmarknað. Eitt arbeiðsmarknað- arráð at fremja konstruktivar loysnir Men á arbeiðsmarknaði okkara er onki felags for- um, ongastaðni, har partar- nir seta seg saman at við- gera slík viðurskifti, dag- sins mál ella komandi av- bjóðingar. Eitt slíkt forum manglar, og ongin ivi er um, at tað er tørvur á tí. Tí vil eg mæla til, at vit fara undir at skipa eitt slíkt forum, eitt arbeiðsmark- naðarráð, har partarnir frítt og óbundið koma regluliga saman at viðgera øll viðurskifti á arbeiðs- marknaðinum, øll viður- skifti sum teir sjálvir, sum gerandisdagurin og kom- andi avbjóðingar seta á dagsskránna. Endamálið við slíkum arbeiðsmarknaðarráði er ikki at fáa eitt organ til taka avgerðir, sum partarnir skulu noyðast at fylgja móti teirra vilja. Endamálið skal tvørturímóti vera at fremja positivan dialog millum partarnar, so at teir sjálvir finna leiðir fram til kon- struktivar loysnir. Og ar- beiðsmarknaðarráðið kann geva politiska myndugleik- anum sínar tilráðingar, um hvat partarnir á arbeiðs- marknaðinum halda vera at gera. Við semingslógini og ar- beiðsmarknaðarráðnum fær føroyski arbeiðsmarknað- urin góð amboð at skipa síni viðurskifti. Tá fæst eis- ini friður fyri spøkilsum sum arbeiðsrætti og høvuðsavtalum. Arbeiðsmarknaðarráð og nýggj semingslóg eru neyðugar nýskipanir til føroyska arbeiðsmarknaðin VIÐMERKINGAR Marjus Dam Løgtingsmaður Í desperatión ætlar Land- stýrið at yvirtaka sera nógv stórmál í síðstu løtu av samgonguskeiðnum. Mill- um annað flogvøllin. • Sambandsflokkurin sendi í 1997 skriv til danskar myndugleikar um at fáa útbygt flogvøllin. Síðan tykist alt enda í eini fullveldisfløkju - sum so mangt her á landi. • Tá B. Djurholm alment hevur ført fram, at vøll- urin bert kann útbyggast við 200 metrum, er tað ó- satt. Vøllurin kann uttan trupulleikar og uttan nevniverdan meiri- kostnaða byggjast út til 1800 metrar, og tað eigur at vera gjørt. • Danskir myndugleikar eiga at vera við, ella eiga at gjalda alla hesa ríkis- íløguna. Væl kunnu vit yvirtaka flogvøllin, men hann eigur at útbyggast til 1800 metrar áðrenn, ella sum liður í eini slík- ari yvirtøku. • Ein yvirtøka eigur at tryggja starvsfólkum góð kor framyvir. • Eisini eiga normar at verða lagdir, soleiðis at amboð, bilar o.a. tílíkt verður skift eftir føstum reglum. Somuleiðis eigur framyvir at verða eitt gott samstarv ímillum ríkis- partarnar, so vit alla tíð- ina eru í fremstu røð hvat flogferðslu viðvíkur. Um slík yvirtøka skal fremj- ast við skili, so tekur tað ofta fleiri ár. Tað hevur tað gjørt í Danmark, har staturin hevur latið flog- vallir frá sær. • Hetta málið er stórt og komplekst - Tað er meira enn bert at proklamera yvirtøku. • Nú oljuvinnan er farin av bakkastokki, eiga vit at leingja vøllin til 1800 metrar. Hetta arbeiði er kannað og klárt er at fara í gongd. Meirkostnaðurin av at vøllurin verður 1800 metrar í mun til 1450 metrar er ikki stór- ur. Tí eigur hetta arbeiði at verða gjørt nú. • Trupulleikin tykist bert tann, at at núsitandi Landstýrið ikki tykist samráðingarført. Soleiðis at skilja, at onki kon- struktivt kemur av skafti tá ið teir samráðast. Teir kunnu møguliga røkka eini samráðingarloysn. Men ikki er rætt at taka við eini loysn, um vit ger- ast verri fyri av hesi or- søk. Um loysingarsam- gongan yvirtekur vøllin, uttan útbygging er avtala í samráðingarloysnini, so er vandi fyri, at hann als ikki verður útbygdur. Teir hava nevniliga ikki pen- ing at byggja út fyri. Og tað kunnu vit ikki liva við. • Eg vil tí, sum løgtings- maður síggja eina full- komuliga greiða ætlan um útbygging av flog- vøllinum til 1800 metrar, ið smb við tosið um flog- vøllin, ið fer fram í løtuni. Hesum skal Land- stýrismaðurin vita og svara. Og um hann ikki svarar so skal løgmaður svara. Eg góðtaki ikki, at russisk rouletta verður spæld við einum av stóru arbeiðsplássunum í Vág- um. Tað er ábyrgdarleyst. •B. Djurholm eigur ikki at fremja eina yvirtøku, ið ger tað ómøguligt hjá teimum í koma aftaná, at fremja eina góða loys fyri Føroyar. Eina loysn, ið hann ikki tykist førur fyri at fremja. Aðrir kunnu røkka tað, ið hann ikki er førur fyri. • Míni ráð til Fólkaflokkin og samgonguna eru hesi: Um tit ikki eru førir fyri at samráðast um eina út- bygging av flogvøllinum til 1800 metrar, so skal samgongan ikki yvirtaka flogvøllin. Ríkismyndug- leikarnir eiga at vera við til at byggja flogvøllin út. Uttan nakað kjak. Flogvøllurin eigur at útbyggjast til 1800 metrar C M Y K 9 8