hósdagur 2. mars 2000síða 3

Sjúkt sjúkrahúsverk Miðflokkurin vísir í landsfundarsamtykt síni á, at hann harmast um handfar- ing myndugleikanna av heilsuøkinum JOHN JOHANNESSEN Eitt av málunum, Miðflokk- urin viðgjørdi á landsfundi sínum leygardagin, var støðan innan heilsuøkið. Niðurstøðan av hesi viðger var, at sjúkrahúsverkið er sjúkt og tørvar viðgerð. Í hesum sambandi harm- ast flokkurin á ta handfar- ing, heilsumál fáa frá mynd- ugleikunum. Flokkurin harmast um, at sjúkrahúsini ikki verða hildin við líka, at stríð er millum fakbólk- arnar, at nýggjur stjóri ikki er settur á Landssjúkrahús- inum og at ov lítið av pen- ingi verður játtað sjúkrahús- unum til at keypa tól fyri. Alt hetta heldur Mið- flokkurin er við at máa støð- ið undan sjúkraviðgerðini og sostætt eisini tryggleika sjúklinganna. Persónsskatturin ov høgur Miðflokkurin heldur tað Syndra samhaldsfestið JAN MÜLLER Í dag koma níggju fólk frá eini av heimsins størstu fyritøkum, BP Amoco, til Føroya við leiguflogfari beinleiðis úr Bretlandi. Ferðin er liður í fyrireik- ingunum hjá BP Amoco til oljuleiting á føroyska landgrunninum. BP Amoco hevur verið virkið á føroyaøkinum nú í fleiri ár og hevur gjørt eitt rættiliga stórt tøkni- ligt arbeiði nú undan 1. útbjóðing. Blaðið skilur, at BP Amoco eftir øllum at døma verður millum oljufeløgini, sum fara at søkja um loyvi at bora á landgrunninum. Tey mongu útlendsku oljufeløgini skulu hava fundir við føroyskar olju- myndugleikar fyri at kunna teir um, hvussu langt felagið er komið við sínum kanningum. Eisini verður høvi undir vitjanini at hitta umboð fyri ymsar partar av før- oyskum vinnulívi, al- mennar stovnar ol. Leiðin gongur eisini út í Tinganes, har BP-fólkini skulu hitta Anfinn Kalls- berg, løgmann. Ein heilur tími er settur av til henda fundin. Ein møgulig umsókn frá einum tí størsta olju- risanum í heiminum at bora á landgrunninum er helst ein av teimum, sum føroyskir oljumyndug- leikar bíða við spenningi eftir. Tí nettupp BP Amoco er tað oljufelagið, sum hevur mestu roynd- irnar frá oljuøkjunum beint við føroyska mark- ið. BP Amoco er í dag operatørur á báðum olju- feltunum vestan fyri Het- land, Foinaven og Schie- hallion. Tað er tí greitt, at BP Amoco hevur mong ítøki- lig úrslit at vísa á frá økj- um, sum liggja stutt frá føroysku teigunum, ið eru bodnir út. Tað hevur eisini verið gitt, at møguligar olju- goymslur, sum BP Amoco kann hava funnið skamt frá markinum, kunnu halda fram inn á føroyskt øki. Er nakað í hesum má metast, at BP Amoco hevur serstakan áhuga fyri ávísum teigum føroysku megin markið. M.a. hevur skotska blaðið Press & Journal gjørt nógv burtur úr einum brunni, „Conival“, sum BP Amoco hevur borað tætt upp at markinum, men sum felagið enn ikki hevur viljað latið nakrar upplýsingar um. Oddamaðurin í stóra BP Amoco bólkinum, ið kemur til Føroya í dag, er Peter Rattey, stjóri. Hetta er fyrsta vitjan hansara í Føroyum. Níggju BP-fólk við leiguflogfari ÁKI BERTHOLDSEN – Fullveldi ella ikki: Vit fara altíð at kenna okkara vitj- anartíð, og vit fara altíð at seta okkara sjálvsøgdu krøv fram. – Og vit fara eisini at vísa í verki, at vit hava styrki til at gera tað. Boðskapurin frá Gunn- leivi Dalsgarð, formanni í Starvsmannafelagnum til føroysku politikararnir, er púra greiður. Eftir at hava eygleitt pol- itisku gongdina seinastu tíð- ina heldur hann tað vera neyðugt at ávara føroyskar politikarar ímóti at ganga limunum í Starvsmannafel- agnum ov nær Og tað gjørdi hann so á aðalfundinum í Starvs- mannafelagnum um viku- skiftið. – Vit fara aldrin at offra okkum afturfyri at ávísar politiskar ætlanir kunnu verða settar í verk, sigur Gunnleivur Dalsgarð. Mugu ikki fyrigykla Starvsmannafelagið hevur altíð víst teimum týðandi samfelagsviðurskiftunum ans Og í hesum døgum er tað ikki løgið, at tað einahelst er fullveldismálið, sum hev- ur stóran áhuga hjá felag- num Men tað skilst á øllum brøgdum, at Starvsmanna- felagið er heldur ivasamt um gongdina í fullveldis- málinum og tað er m.a. Formaðurin í Starvsmannafelagnum heldur nógvar ábendingar vera um, at borgarligu kreftirnar nýta fullveldismálið til at styrkja seg politiskt. Hetta ætlar hann ikki at góðtaka hetta sum fær felagið at lyfta fremstafingur ímóti politikarum. – At broytingar verða gjørdar í ríkisrættarligu støðu okkara, er bæði rætt og rímiligt og tað ásanna eisini allir politiskir flokkar. – Men vit mugu sláa fast, at eins væl og vit fóru á heysin í ríkisfelagsskapin- um, har ríkisstuðulin ikki kundi forða fyri lønarniður- skurið og reallønarfalli, kunnu vit eisini fara tað, um vit fáa fullveldi. – Tí tað er altíð dygdin í politiska valdinum, sum er avgerandi. Gunnleivur Dalsgarð at tað er eitt krav til politik- arar, at teir eru sannir, og ikki geva fólki falskar vónir um eitt samfelag við full- veldi, eins og teir politik- arar, sum vilja varðveita rík- isfelagsskapin, ikki mugu fyrigykla fólki, at ríkisstuð- ulin er loysnin og bjargingin í allar ævir, tí hann kann hvørva, uttan vit vilja tað, ella ikki, sigur formaðurin í Starvsmannafelagnum. Ivasamir um gongdina Men annars er tað týðiligt, at Starvsmannafelagið er heldur ivasamt um gongd- ina. – Tað tykist sum um tær borgarligu kreftirnar í Før- oyumeru farnar at brúka fullveldismálið sum skálka- skjól til at styrkja seg polit- iskt. – Avleiðingin av tí verð- ur, at tað samhaldsfasta samfelagið verður syndrað, og tað fara vit undir ongum umstøðum at at taka undir við, tí tað fer sjálvsagt eisini at ávirka okkara viðurskifti. Formaðurin í Starvs- mannafelagið sigur, at hjá summum politikarum ber onki til hjá almennum stovnum, uttan at teir verða privatiseraðir. – Her eru tað alt ov nógv og greflig spor sum ræða, tí tað verður ongantíð eitt sunt og gott samfelag, sum spyrst burturúr at flyta sam- felagsvirðini yvir til tað privata at skalta ov valta við, sigur Gunnleivur Dals- garð. Hinvegin hava vit ong- antíð fingið at vita, hví tað partú er neyðugt at privat- isera almennar stovnar. – Verður tað gjørt, fer tað at taka grundarlagið undan tí samhaldsfasta samfelag- num. – Og tað kunnu vit ikki góðtaka, fullveldi ella ikki, sigur Gunnleivur Dalsgarð. Vita ov lítið Annars leggur formaðurin í Starvsmannafelagnum dent á, at enn veit hann ov lítið um fullveldisætlanina til at hann kann siga nakað um, hvørja støðu, hann fer at taka og hvat hann annars, sum fakfelagsformaður, kanska fer at mæla sínum limum til at gera. – Enn vita vit alt ov lítið ítøkiligt um, hvat ætlanin er. – Men tað er púra greitt, at vit fara ikki at offra okk- ara rættindi fyri at fáa ávís, onnur, politisk mál ígjøgn- um, sigur Gunnleivur Dals- garð. Men fyrrenn meiri ítøki- ligt er komið fram um full- veldismálið, hevur hann ongan hug til at leggja seg út í eitt orðaskifti um ríkis- rættarligu støðuna. Hann sigur, at hann fyrr hevur sóknast eftir, at tað er komið ov lítið fram um tær politisku ætlanirnar og enn er støðan óbroytt í so máta vera átaluvert, at landsstýrið hevur í hyggju at lækka partafelagsskattin sam- stundis, sum persónsskatt- urin er alt ov høgur. Hetta, heldur flokkurin, vera at gera korini hjá teimum lág- og miðalløntu ósømilig. Víst verður í hesum sam- bandi á, at tey, sum eiga pening í partafeløgum, eru ikki tann samfelagsbólkur- in, ið mest hevur brúk fyri einum skattalætta. – At lækka partafelags- skattin er at økja um egin- ognina og sostætt ogn parta- eigaranna. Miðflokkurin heitir tí í landsfundarsamtykt síni á landsstýrissamgonguna um at gera nakað við skatta- trýstið á lág- og miðalinn- tøkurnar. Landsfundur Miðfloksins fegnast annars um, at Før- oyar hava búskaparliga framgongd, og heitir hann á myndugleikarnar um at lata framgongdina koma teimum verri stillaðu sam- felagsbólkunum og útjaðar- anum til góðar. Røtt kós í fullveldismálinum Fullveldismálið varð eisini viðgjørt á landsfundi Mið- floksins leygardagin. Nið- urstøðan av viðgerðini var, at flokkuri tekur undir við teirri kós, løgtingsumboð floksins, Jenis av Rana, hevur valt í viðgerðini av málinum. Flokkurin heldur tað vera av alstórum týdingi, at fólkarætturin verður virdur, og tí vil hann virka fyri, at málið verður lýst so væl sum til ber. Eisini heldur hann tað hava týdning, at fólkið fær seinasta orðið at siga í málinum. Virða trúnna Landsfundur Miðfloksins viðgjørdi eisini átrúnaðarlig sjónarmið á landsfundinum, og sluppu hesi eisini upp í part í landsfundarsamtykt- ini. Flokkurin heitir á allar føroyingar um at venda aft- ur tl tey kristnu lívsvirðini. Hesi, heldur flokkurin, vera besta grundarlag føroyinga at byggja framtíðina á. Miðflokkurin heitir eisini á myndugleikarnar um at tryggja, at fosturtøkulógir- nar verða hildnar, og at Guðgivna hjúnarbandið verður virt. 5 tíðindablaðið sosialurin Nr. 43 - 2. mars 2000 4 tíðindablaðið sosialurin Nr. 43 - 2. mars 2000 Borðlegging á tel. 317500 Sosialurin - 311820 Tel. 317500 Kostnaður EINANS kr. 98,- Vel Millum •ENSKAN BÚFF •FRANSKAN BÚFF •PIPARBÚFF FØSTULÁVINTS- TILBOÐ Á HOTEL FÖROYUM 3. og 4. mars ÓLAVUR Í BEITI Skráin fyri árliga »Gilja- nestiltakinum«, sum Li- ons Club Vágar skipar fyri sunnudagin, er sera fjølbroytt. Har verður mat- og køkutombula, loppumarknaður, 21- spæl, tombola, fiski- brunnur, skjótitjald, ís søla, bóltspark og tunnu- sláin fyri at nevna okkurt, sum skipað verður fyri. Og klokkan 17.00, ein tíma eftir at Heini F. Pet- ersen hevur sett »Gilja- nestiltakið« verður eydnuhjól. At vinna á eydnuhjólinum er ein skutari, ferðaseðlar, gávukort, olja og annað mangt. Umframt alt hetta, verða eisini tríggir teir vakrastu urtagarðarnir valdir í øllum bygdunum í Vágum, og sum nakað nýtt fáa tey, sum koma til »Giljanestiltakið« eis- ini møguleika at velja. Klokkan 21.30 endar so møguleikin at velja vakr- astu urtagarðar í Vágum. Árliga »Giljanes- tiltakið« verður sunnudagin ÓLAVUR Í BEITI Jóannes Eidesgaard, ting- maður, hevur sett Karsteni Hansen, fíggjarmálaráð- harra, heilar 11 spurningar viðvíkjandi DEMM-skipan- ini og Innkrevjingardeildini. M.a. vilæ Jóannes Eides- gaard hava at vita, hvørjar grundgevingar vóru fyri at flyta innkrevjingina frá Gjaldstovuni til Toll- og Skattstovuna? Hvussu hev- ur gongdin í eftirstøðum verið síðan juli 1999 og fram til dagin í dag? Hvat kostaði flytingin í nýggj høli á Hálsi, keyp av nýggj- um tólum og innbúgvi, og hvat er leiguprísurin? Hvussu er støðan í dag við- víkjandi skráseting, mót- rokning og innkrevjing av almennari skuld? Hvørji stig ætlar landsstýrismaður- in at taka til tess at tryggja, at samfelagsins áhugamál viðvíkjandi innkrevjing av almennari skuld verða nøkt- andi røkt? Í viðmerkingunum sigur Jóannes Eidesgaard um gongdina, at á fíggjarlógini fyri 1995 vórðu settar 7 mió. kr. av til eina centrala innkrevjingar- og fíggar- stýringsskipan, harav tær 3 mió. kr. fóru til sokallaðu DEMM-skipanina, sum stendur fyri debitor-eftir- støður-mótrokning-máls- viðgerð. Hetta var ein skip- an, ið varð gjørd í samstarvi millum Føroya Gjaldstovu og Kommunedata. DEMM- skipanin fór at virka í sep- tember 1995, men varð al- ment tikin í nýtslu 11. mars 1996. Innkrevjingardeildin lá tá undir Føroya Gjald- stovu. Skuldin minkað Og sambært einum yvirliti um gongdina í samlaðu eftirstøðuni, vísur Jóannes Eidesgaard á, at almenna Innkrevjing í skeljasori Eftirstøðurnar vaksa aftur fullkomiliga ótálmaðar, og eingin kann í dag siga nakað ítøkiligt um, hvussu stórar hesar eru, burtur- sæð frá mvg-skuld og skattaskuld, sigur Jóannes Eidesgaard í viðmerking- unum til fyrispurning skuldin er minkað við sløk- um 170 mió. kr. eftir fýra árum. So út frá allýsingini hjá landsstýrinum á heysti 1996, so kann ikki sigast annað enn, at Innkrevjingar- deildin í verki veruliga hev- ur víst týdningin av orði- num effektivitetur, og at DEMM-skipanin hevur livað fult upp til tað, sum m.a. eisini løgtingsmenn væntaðu. – Um tað er eitt av okkara eyðkennum, tað vóni eg ikki tað er, so er tað nógv, sum bendir á, at tað sum virkar, tað skal syndrast, meðan ov lítil orka verður brúkt til tað, sum ikki virkar, sum tað skal, sigur Jóannes Eides- gaard. Og víðari greiður hann frá, at tíðliga í 1998 so eru røddir frammi um, at Inn- krevjingardeildin nú ikki skuldi liggja undir Føroya Gjaldstovu, men skuldi flyt- ast til Toll- og Skattstovuna. Onkur vildi vera við, at hetta var sambært bygn- aðarbroytingunum hjá Finn Normann Christensen. Onnur vildu vera við, at tað ikki var pláss fyri Inn- krevjingardeildini úti í Al- bert Hall. Uppaftur onnur vildu vera við, at innkrevj- ingin var ein náttúrligur partur av virkisøkinum hjá Toll- og Skattstovuni, með- an tað eftir øllum at døma ikki hoyrdi undir náttúrliga virkisøkið hjá Gjaldstovuni, hóast hon her hevði virkað framúr væl. – Úrslitið verður so, at í apríl 1998 flytur Innkrevj- ingardeildin frá Gjaldstov- uni til Toll- og Skattstovuna. Vit høvdu eitt orðasklifti á tingi á heysti 1998, har vit vóru nøkur, sum mæltu frá hesi flyting. Men lands- stýrismaðurin segði, at tann avgerðin var tikin. – Nýggjur leiðari verður settur 1. mars 1999, og gongdina síðani tá kenna tingmenn frá fjølmiðlunum og frá tí brævi, sum Starvs- mannfelagið hevur sent Løgtinginum. Haraftrat vænta vit, at landsstýris- maðurin fer at geva tingi- num eina frágreiðing, sigur Jóannes Eidesgaard. Syrgilig søga – Skal takast samanum hesa syrgiligu søgu, sum annars sá so ljós út, so hava vit í dag snøgt sagt onga innkrevjing, og tað er ikki at taka munnin ov fullan, tá sagt verður, at øll innkrevj- ing liggur í skelja sori bæði menniskjansliga og tekn- iskt. – Eftirstøðurnar vaksa aftur fullkomiliga ótálmað- ar, og eingin kann í dag siga nakað ítøkiligt um, hvussu stórar hesar eru, burtursæð frá mvg-skuld og skatta- skuld. Tað fer eingin skipað skráseting fram, og tað fer als eingin mótrokning fram. – Talan hevur verið um, at í staðin skuldi koma ein føroyskt framleidd innkrevjingarskipan, men í løtuni sær ikki út til, at nøkur nýggj skipan kemur í bræði, og óvist er, hvussu góð hon verður, um ikki nóg nógv orka og játtan verður latin. Eitt framhald av DEMM-skipanini hevði kravt eina uppgradering, sum møguliga hevði kostað um einar 2 til 3 mió. kr. – Løgtingið, sum í sínari tíð játtaði neyðugu upp- hæddina til eina effektiva innkrevjing við DEMM- skipanini, eigur at fáa at vita frá landsstýrismanninum, hvørjar frágreiðingar og grundgevingar hann hevur fyri, at alt hetta fyri sam- felagið so týdningarmikla øki liggur í skeljum, sigur Jóannes Eidesgaard m.a. í viðmerkingunum. ÓLAVUR Í BEITI Fnnbogi Arge, landsstýris- maður, leggur nú uppskot til løgtingslóg um endurgjald til komunur í sambandi við, at sjóvegis farleiðir hjá Strandfaraskipum Landsins verða lagdar niður. Í viðmerkingunum, sigur Finnbogi Arge, at enda- málið við lógaruppskoti- num er at gera almennar lógarreglur um, hvussu verða skal við fíggjarligu viðurskiftunum millum land og kommunur í sam- bandi við, at sjóvegis far- leiðir hjá Strandfaraskipum Landsins (SL) til ella frá kommunalum havnum ella Endurgjald fyri niðurlagdar sjóvegis farleiðir Landsstýrið heldur, at tað skal bera til at rinda kommunum endurgjald í sam- bandi við, at sjóvegis farleiðir hjá SL verða lagdar niður bryggjum verða lagdar nið- ur. Fyri skip hjá SL í sigling innannlands eftir eini ferða- ætlan, og fyri vørur, sum verða fluttar við teimum, verður rindað eitt fast, mán- aðarligt gjald, sum verður ásett av Landsverkfrøðings- stovninum eftir samráð við Starvsnevnd Føroysku Havna og SL eina ferð um árið tann 1. juni at galda fyri komandi fíggjarár. – Samlaða árliga gjaldið frá landinum til kommun- urnar eftir omanfyri nevndu reglum er uml. 4 mió. krón- ur. Verður farleið til komm- unu løgd niður, fær komm- unan ikki hesar inntøkurnar, vísur Finnbogi Arge á í við- merkingunum. Og víðari verður sagt, at eftir vanligum endurgjalds- reglum hevur kommunan einki juridiskt krav mót- vegis landinum, um sjóveg- is samband verður niður- lagt, og einki annað serligt grundarlag er fyri at rinda kommununum endurgjald í tí sambandinum. – Eftir uppskotinum verð- ur endurgjaldið ásett sum ein samlað upphædd, svar- andi til samlaða gjaldið frá landskassanum í 5 ár fyri sigling til kommununa. Grundarlagið fyri útrokn- ingini er árliga miðalinn- tøkan av gjøldunum hjá kommununi seinastu 3 árini undan niðurleggingini. – So hvørt, sum annað samband verður stovnsett millum oyggjarnar, verður sjálvandi aktuelt at niður- leggja sjóvegis sambandið, sum er í dag, og her verður sambandið Vestmanna - Oyragjógv kanska fyrst akt- uelt. Við teimum gjøldum, sum í dag eru galdandi, hevði niðurleggingin av hesum sambandinum kost- að landskassanum uml. 3 mió. kr, sum hevði verið tilsvarandi inntøka hjá kommunukassanum, sigur Finnbogi Arge m.a. í við- merkingunum til uppskotið. Tredivu uppskot borin í tingið JOHN JOHANNESSEN Seinastu dagarnir hava landsstýrisfundir verið hildnir bæði árla og síla. Orsøkin hevur verið, at í gjár var seinasta freist at bera løgtinginum tey uppskot, ið skulu leggjast fram hesa tingsetuna. Talið av uppskotum, landsstýrið bar løgtingsskriv- stovuni í gjár, lá um tey tredivu. Ikki bar heilt til hjá embætisfólkunum í Tinganesi at siga okkum nágrein- iliga talið, tá vit tosaðu við tey eftir døgurða í gjár. Fólk sótu nevniliga og løgdu seinastu hondina á fleiri av uppskotunum heilt til tíðarfreistina í gjár. Tí var einki nágreiniligt yvirlit yvir, hvørji og hvussu nógv uppskotini vóru. Millum málini, ið borin vórðu niðan í tingið í gjár, vóru fýra mál til aðalorðaskiftis. Hesi vóru hernaðar- mál, landbúnaðarpolitikkur, lóggávupolitikkur og fíggjar- og búskaparpolitikkur. Á løgtingsskrivstovuni siga tey seg fáa nógv at gera, nú øll hesi málini skulu leggjast fyri tingið. Hjartatól Av øðrum undirhaldi kann nevnast, at sang- og tónleikarbólkurin Doret- hea syngur klokkan 17.30, og klokkan 20.00 kemur »Upp á tá« at vísa okkurt forkunnugt og á- hugavert. Sum undanfarin ár kemur ágóðin av »Giljanestiltakinum« onkrum serligum til góðar, og í ár verður eitt hjartatól, diffibilator, handaður sjúkrabilinum í Vágum. Handanin verð- ur klokkan 19.50. Uml. klokkan 23 endar so stóra og áhugaverda »Giljanestiltakið«, og tá verða lutaseðlarnir drign- ir og eisini úrslitið av urtagarðsvalinum kunn- gjørt. Í tíðindaskrivi frá Lions Club Vágar verður eisini nevnt, at gjørligt er at keypa sær mat og drekka á tiltakinmum, og felagið vónar, at undir- tøkan verður líka stór sum hini árini. Gýtingarleiðin verður oydd Í blaðnum í gjár bórust tíðindi um, at fiskimálaráð- harrin hevur gjørt av at lata allar kassar vestanfyri og norðanfyri upp fyri várróðuri við snellu. Men útróðrarmenn á Sandoynni eru ikki samdir í, at allir kassar eru latnir upp. Teir vísa á, at økini, sum latin eru upp til snellufiskiskap vestanfyri eru øki uttan fyri alla gýtingarleið. Sostætt fáa teir einki burturúr várróðurinum, siga teir. Sambært útróðrarmonnunum hava línuskipnini har- afturímóti fingið góðar sømdir. Tey sleppa at fiska lagt inn í gýtingarøkini, meðan útróðararbátarnir noyð- ast út á 12 til 15 fjóðringar millum størru bátarnar at royna. Hetta halda útróðrarmenn á Sandoynni vera ógvuliga óheppi, tí í løtuni er stongt norðanfyri, og tí er vandi fyri rættuligari ovurfisking vestanfyri. Útróðrarmenninir heita tískil á fiskimálaráðharran um at betra um sømdirnar hjá útróðrarmonnum kring alt landið sum skjótast. jojo