hósdagur 18. september 2008síða 18

18 Nr. 179 - 18. september 2008 tíðindi ÚtbÚgving Dorit Hansen dorithansen4@gmail.com Meðan landið lá í stjórnar­ loysi orsakað av einari stongdari hurð, savnaðust fleiri enn 200 fólk í gjár á ráðstevnu í Norðurlanda­ húsinum, har ljós varð varp­ að á tær stongdu dyr, sum børn við breki renna seg í, tá tey fara í skúla. Hetta var tann fyrsta av trimum ráðstevnum, sum MBF skipar fyri í samband við at farandi landsstýrið ætlar at viðtaka ST sáttmál­ an um vernd og rættindi teirra brekaðu. Henda fyrsta ráðstevnan setti sjóneykuna á fólkaskúlan og útbúgv­ ingarmøguleikarnar hjá fólki við breki at nema sær eina útbúgving. Og niðurstøðan var, at langt er á mál og nógv kann gerast fyri at bøta um út­ búgvingarmøguleikarnar hjá børnum og ungum við breki. Øll samd um vánaligu støðuna Ráðstevnan lýsti støðuna í føroyska fólkaskúlanum frá øllum sjónarhornum. Óli Wolles, formaður í Javna og pápi at dóttir við autismu, greiddi frá, hvussu stórur munur var á skúlamøgu­ leikunum hjá soninum, sum ikki bar brek, og dóttrini við autismu. Niels Egelund, professari í sernámsfrøði lýsti avbjóðingarnar, sum skúlin fyri øll hevur, Hans Jón Thomsen, leiðari av NSR tænastuni í Eysturoy greiddi frá NSR tænastuni og hvat hann metti var neyð­ ugt fyri at tryggja øllum nóg góða undirvísing, Karin Hammer, skúlastjóri í Kollfjarðar skúla setti orð á ørkymlandi støðuna hjá lærarum og skúlaleiðslum, tí tey stríðast við eina treka, illa mannaða og illa fíggjaða skipan, og Heðin D. Poul­ sen, løgfrøðingur, greiddi frá ST sáttmálanum. Hóast fyrilestrahaldarar­ nir tí høvdu hvør sítt sjónar­ horn, vóru tey øll samd um, at støðan hjá børnum við breki als ikki er nøktandi í dag. ­ Tær vanligu royndirnar hjá foreldrum at børnum við breki eru, at tey fáa eing­ in tilboð og onga ráðgeving. Tey mugu sjálvi trilva seg fram, og nógv missa móti og flyta kommunu ella land, staðfesti Óli Wolles, for­ maður í Javna. Hann eftir­ lýsti eini skúlaskipan, sum veruliga tók støði í tørvinum hjá barninum heldur enn eina sum var mest ómaka­ leys hjá myndugleikunum. Truplari næmingar, veikari lærarar Hagtøl siga, at 650 milliónir fólk í heiminum bera brek. Tey avvarandi vera eisini rakt, og tí kann man siga, at á leið tvær milliónir ella ein triðingur av øllum heimsins borgarum eru raktir av breki. Sambært Niels Egelund, professara, er talið av børn­ um við serligum tørvi økt tey seinastu árini, og størsti parturin av hesari øking er hend í bólkinum, børn við atferðar­, kontakt­ ella trivn­ aðartrupulleikum. Í Dan­ mark er hesin bólkur vaksin við 300 prosentum síðani 1985. Samstundis er talið av lærarum við sernámsfrøði læðka, tí útbúgvingin í ser­ námi var tikin av skemanum í donsku læraraskúlunum í 1985. Hetta var ein kata­ strofa, staðfesti Niels Ege­ lund. ­ Tíbetur er útbúgvingin komin aftur, og í dag er í Danmark krav, at øll lærara­ lesandi hava eitt sindur um sernámsfrøði, og so er eisini møguleiki at lesa tað sum linjugrein. Støðan í Føroyum er minst líka ring sum í Dan­ mark, tí her hevur heldur ikki borið til at lisið til ser­ lærara í fleiri ár, og danski batin er ikki komin til Før­ oya. Her ber framvegis ikki til at lesa sernámsfrøði sum part av læraraútbúgvingini. Tung og fátæk skipan Karin Hammer, skúlastjóri í Kollafjarðar skúla legði í sínum fyrilestri dent á, at hon ikki fanst at fólkunum, sum arbeiddu í føroysku skúla­ og sernámsskipanini. Øll royna at gera sítt besta, men skipanin er ikki nóg góð, staðfesti hon. ­ Mannagongdirnar eru stirvnar og drúgvar. Vit kunnu bara søkja um stuð­ ulstímar eina ferð um árið, hetta er í februar mánað. Tríggjar mánaðar seinni fáa vit at vita, at vit fáa nakrar fáar tímar, og so mugu vit sum frægast royna at býta hesar millum tey børn, sum hava serligan tørv, greiddi Karin Hammer frá. Hon eftirlýsti ráðgeving í, hvussu fáu tímarnir skuldu býtast til allan tørvin skúlin hevði. ­ Vit fáa tildømis tredivu tímar. Hvat skulu vit gera við dreingin, sum hevur tørv á fullum stuðli, hvussu við barninum við ADHD, og hvat við teimum sum hava lesitrupulleikar? Um Skúlin er ikki f Lærarar eru ikki útbúnir til at taka sær av børnum við serligum tørvi, og skúlin fær nógv færri stuðulstímar, enn tørvur er á. Hetta kom fram á áhugaverdari ráðstevnu hjá MBF um javnstøðis rættindi í skúlanum Deyvatulkur var við á ráðstevnuni, og Elin Winther Poulsen var orðstýrari. Á leið 230 luttakarar vóru, og nógv høvdu viðmerkingar, tá møguleiki var fyri kjaki aftaná fyrilestrarnar Óli Wolles, formaður í Javna og pápi at dóttir við autismu, greiddi frá, hvussu tungt tað er hjá foreldrum at stríða seg til nøkunlunda sømilig tilboð í føroysku fólkaskúlaskipanini Janus Jensen, fulltrúði í Mentamálaráðnu Hammer, skúlastjóri í Kollafjarðar skúla