týsdagur 23. september 2008síða 20

20 tíðindi Nr. 182 - 23. september 2008 Gudrun Olesen er fødd í Grønlandi, uppvaksin í Danmark og býr nú í Føroyum við sínum føroyska manni. Í dag arbeið­ ir hon sum heilsu­ hjálpari á eldrasam­ býlinum oman Hoy­ dalar. Hon greiðir okkum frá, hvussu tað er at liva sum deyvur í Føroyum Deyv í arbeiði Eirikur í Jákupsstovu eij@sosialurin.fo myndir: Álvur Haraldsen Hinumegin borðið situr Gudrun Olesen, við høgru lið situr Edny Poulsen, sum er tolkurin til høvið. Orsøk­ in til, at vit hava tolk, er at Gudrun gjørdist deyv sum tvey ára gomul. Men tá vit koma í gongd at práta blívur tolkurin næstan burtur. Gudrun leggur ikki fingr­ arnar ímillum. Hon byrjar beinanvegin at greiða frá, hvussu hon sum heilt ung flutti til Danmarkar. Hvussu uppvøksturin sum deyv var og so framvegis. Hon greiðir frá, at hon hevði tað gott niðri í Dan­ mark, og at serliga saman­ haldið millum tey deyvu var sera gott. Men at tey deyvu á onkran hátt ikki høvdu so nógv samband við tey hoyr­ andi. Niðri í Danmark gekk Gurdun Olesen í HF og á háskúla fyri deyv. Og eisini nam hon sær útbúgving sum heilsuhjálpari í tíðini í Danmark. ­ Tað var lætt at vera deyv í Danmark, tí mann fekk tolk, tá mann hevði tørv á tí, men eg føldi, at eg misti mín grønlendska samleika, og tí valdi eg at flyta til Grøn­ lands aftur, tá eg var 22, greiðir Gurun Olesen frá. Tað er ikki lætt í Grønlandi Í Grønlandi arbeiddi Gudr­ un á ymiskum stovnum, og var í eitt tíðarskeið stuðul hjá einum deyvum drongi, sum eisini hevði trupulleika­ atferð. ­ Eg hevði logið, um eg segði, at tað er lætt at vera deyvur í Grønlandi. Tey fáa ikki nakra serliga hjálp, og tí verður alt sera tørført, sig­ ur Gudrun Olesen. Gudrun hevur eisini ein 17 ára gamlan son, sum er hoyrandi. Móðurmál hansara er teknmál, men hann tosar tó ikki heilt sum tey deyvu. ­ At síggja hoyrandi tosa teknmál, er eitt sindur sum munurin á donskum og gøtudonskum. Tað er sama mál, men mann leggur merki til, at okkurt er øðr­ vísi, flennir Gudrun. Arbeiðir á sambýli Fyri nøkrum árum síðani flutti Gudrun Olesen til Før­ oyar, her hon flutti saman við manninum hjá sær, sum er føroyingur. Sindur seinni fekk Gudrun starv sum heilsuhjálpari á eldrasam­ býlinum oman Hoydalar. Á stovninum eru øll hoyr­ andi, men tað sær Gudrun ikki sum nakran trupulleika. ­ Tey eru so øgiliga fitt. Tey skifta fegin yvir til danskt, sum eg ofta klári at munnavlesa, um tey tosa týðiliga, greiðir Gudrun frá. Sum skilst á Gudruni vóru onkrir smávegis trupul­ leikar, men hetta broyttist tá leiðari kom á eldrasam­ býlið. ­ Nú gongur ordiliga væl, og mær dámar øgiliga væl at arbeiða har. Tey á stovn­ inum eru øgiliga hjálpsom, og kann tolkur ikki vera til ein fund, sum er ásettur, verður fundurin fluttur, fortelur Gudrun. Mugu hava kontakt við hoyrandi Eisini greiðir Gudrun frá, at vit skulu vera sera errin av tí, vit hava í Føroyum. Og at tað veruliga kom óvart á, tá hon kom til Føroyar, tí her eru ongi arbeiðsleys deyv. ­ Størsti munurin millum deyv í Føroyum og Dan­ mark, er í veruleikanum, at tey deyvu í Føroyum mugu vera saman við hoyrandi. Tað eru so fá deyv í Føroy­ um, at mann ikki kann gera sær eina sermentan á sama Tað er annað lív í F Í londunum rundan­ um okkum eru hagtøl, ið vísa at omanfyri 60 prosent av øllum teimum deyvu, ikki eru virkin á arbeiðs­ marknaðinum. Soleiðis er ikki í Føroyum. So gott sum ongin deyvur er arbeiðsleysur arbeiði Eirikur í Jákupsstovu eij@sosialurin.fo Tað er ikki vanligt í granna­ londum okkara, at tey deyvu eru í føstum starvið, men soleiðis er ikki í Før­ oyum. So gott sum øll eru á ein ella annan hátt virkin á arbeiðsmarknaðinum, og tað er sjálvandi áhugavert, tá vit hugsa um støðuna í grannalondunum, har fleiri enn 60 prosent av teimum, ið hava hoyribrek eru ar­ beiðsleys. Sambært Edny Poulsen, sum er tolkur, er orsøkin fyrst og fremst, at tey deyvu eru meira integreraði í sam­ felagið her, enn tey eru í grannalondunum, og at tað á onkran hátt er meira góð­ tikið, at fólk bera brek. Fá deyv í Føroyum Men ein onnur grund, kundi sambært Edny Poul­ sen verið, at tað eru so fá deyv. Tey eru bert nøkur og tredivu. Tað skuldu tó verið nøkur fleiri, tí vanligt er at ein av hvørjum túsund er deyvur, og tí skuldu tað hagtalsliga verið eini 50 deyv fólk í Føroyum. ­ Vit mugu minnast til, at søgan hjá teimum deyvu fyrst og fremst liggur í Danmark, og tað er høvuðs­ orsøkin til, at tað ikki eru so nógv deyv í Føroyum, sum tað hagtalsliga skuldu verið, sigur Edny Poulsen. Hon leggur afturat, at tað ikki eru so nógv deyv í Føroyum, sum eru farin frá fyri aldur, tí tað eru júst hesi, sum fóru til Danmark­ ar sum ung, og ikki vendu heimaftur. – Síðani tey deyvu fingu møguleika at vera verandi í Føroyum, eru sera fá flutt av landinum. Hetta kemst av, at tey hava fingið møgu­ leikar, eru góðtikin í sam­ felagnum og eru sloppin at nýta síni evnir í Føroyum, sigur Edny Poulsen. Øll kenna onkran deyvan Tað deyvu gera nógv ymisk arbeiðir. Tey eru til dømis snikkarar, stuðlar og sunn­ heithjálparar. Orsøkin til at so nógv fólk eru í arbeiði, er sambært Edny Poulsen, at tey sleppa framat. ­ Tey deyvu í Føroyum eru so mikið sjónlig. Næst­ an øll kenna onkran deyv­ an, og tí hava tey lættari við at vera góðtikin. Arbeiðs­ pláss eru heldur ikki bangin fyri at seta deyv, tí tey vita, at tað so gott sum altíð ber til at fáa tolk, og tí er upp­ gávan minni møtumikil, sigur Edny Poulsen. Sambært Edny Poulsen, er tað soleiðis í Danmark, at tey deyvu er so mikið nógv í tali, at tey hava sera lætt við at vera eitt slag av sermentan, har tey ikki hava so nógv samband við hoyrandi. Soleiðis kunnu tey ikki gera í Føroyum, tí tey er so mikið fá, at flestu fólkini, tey hava samband við eru hoyrandi. ­ Tey eru jú bara nøkur og tredivu, so tað sigur seg sjálvt, at tey mest koma í kontakt við hoyrandi. Eis­ ini eru tey sera røsk at nýta síni rættindi, og tað hjálpir teimum sjálvandi eisini, tá tey skulu vera ein náttúrlig­ ur partur av samfelagnum, sigur Edny Poulsen, tolkur. Ongi deyv eru arbeiðs- leys Bussleiðin er víðkað 12. septembur var grein í Sosialinum undir heitinum »Fimm minuttir ov langt burturi«, hon var um at tann dagin, lat størsti parturin av Velbastaðbúgvum og Kirkjubøbúgvum Tórshavnar Kommunu undirskriftir. Nú er ynskið hjá bygdafólkinum, um at fáa tveir eyka bussar gingið á møtið. Í dag byrja hesir bussar at koyra. Tað var samtykt í teknisku nevnd hjá kommununi fyri nøkrum døgum síðani. Hugsast kann at fólkini í syðstu bygdunum í Tórshavnar Kommunu verða glað fyri hetta.