mánadagur 6. oktober 2008síða 9

9 tíðindi Nr. 191 - 6. oktober 2008 Hesin hjálparpakkin, sum danska stjórnin hevur fingið í lag saman við danska fíggjarmarknaðinum, umfatar allar bankar í danska ríkinum og harvið eisini føroysku peningastovnunum FÍGGJARKREPPA Leo Poulsen leo@sosialurin.fo 35 milliardir krónur skulu bankarnir í danska ríkinum skjóta inn í ein grunn, sum skal hjálpa kreppuraktum bankum. Hetta er parturin hjá bankunum, og tað, sum fer út um hesar 35 milli­ ardirnar, tryggjar danski staturin. ­ Tað nýggja í øllum hes­ um er, at øll innlán nú verða tryggjað. Fyrr var trygdin bert upp til 300.000 krónur, men nú tryggjar danski stat­ urin altso øll innlán uttan mun til, hvussu stór tey eru, sigur Janus Petersen, forstjóri í Føroya Banka. Tíggju milliardir verða settar av til at bjarga bank­ um, sum fara av knóranum, meðan hinar 25 milliardirnar verða settar sum trygd. Danski staturin tryggjar danska fíggjarmarknaðin, men tað hendir ikki heilt uttan treytir. Fíggjareftirlitið kann krevja avskrivingar og samanleggingar. Eitt annað, sum hesin hjálparpakkin eisini tryggj­ ar, er lán millum bankar. Tað verður við til at tryggja kreppuraktum bankum likviditet, sum er alneyðugt fyri at bankarnir kunnu yvirliva. ­ Men tað týdningarmesta við hesum hjálparpakkanum er, at tað skapar frið á fíggjarmarknaðinum, og tað er gott, tí við tí ófriði, sum hevur verið, hevur tað skapt ótryggleika og misálit á bankarnar, sigur Janus Petersen. Hesin hjálparpakkin strekkir seg yvir tvey ár, og danski staturin tryggjar sum nevnt øll innlán og øll lán millum peningastovnar hesi komandi tvey árini. Lítla ávirkan Sum nevnt eru føroysku peningastovnarnir eisini umfataðir av hesum hjálp­ arpakkanum, men Janus Petersen heldur ikki, at hesin hjálparpakkin fær tað heilt stóru ávirkanina á Før­ oya Banka ellar hinar før­ oysku peningastovnarnar. ­ Vit hava ein ógvuliga góðan solvens í Føroya Banka upp á 20%, har kravið er 8%. Samstundis er gjaldførið eisini rímiligt, so hjálparpakkin fer neyvan at merkjast hjá okkum. Men hinvegin fer pakkin at skapa frið á fíggjarmarknaðinum, og hann fer at skapa álit á bankunum aftur, og tað kemur so eisini okkum til góða, sigur Janus Petersen. Føroysku peningastovn­ arnir hava sama fíggjar­ eftirlit og sama tjóðbanka sum danskir bankar, og kollapsini, sum hava rakt danskar bankar hava skapt óvissu mótvegis danska bankakervinum, sum so aftur hevur havt ávirkan hendavegin. ­ Eingin er sterkari enn veikasta liðið, og tað sum nú hendir við hesum hjálpar­ pakkanum er, at hondin verður hildin undir veikastu bankunum, sigur Janus Petersen. Hann heldur ikki, at øll kreppan er av, og hann vænt­ ar, at vit fara at síggja fleiri samanleggingar komandi tíðina. ­ Tað, sum hjálparpakkin ger, er at skipa ein stovn, sum kann fara inn og leggja bankar saman ella á annan hátt tryggja, at bankar verða bjargaðir frá konkursi. Men hetta fer neyvan at verða aktuelt fyri føroyskar pen­ ingastovnar, tí teir eru sum heild væl fyri, sigur Janus Petersen, forstjóri í Føroya Banka. Innskotini frá bankunum í danska ríkinum er grundað á neyðuga eginpeningin, og Janus Petersen sigur, at ikki eru lidnir at rokna partin hjá Føroya Banka út, men at talan bert verður um nakrar milliónir krónur. Vit hava ikki fingið alt útrokningargrundarlagið til taks, men talan verður helst um nakrar milliónir krónur. Eg rokni tó ikki við, at talan verður um eina trísifraða upphædd, sigur Janus Petersen. Statstrygdin umfatar føroyskar bankar Føroysku peningastovnarnir eru væl fyri og merkja ikki nakað serligt til altjóða fíggjarkreppuna. Tí hevur hjálparpakkin heldur ikki ta stóru ávirkanina á føroyska fíggjarkervið Føroyar sleppa undan Føroysku peningastovnarnir koma neyvan í kreppu. Teir hava ført traditionelt bankavirksemi, har meginparturin av fíggjanini er grundað á innlán. – Okkara peningastovnar eru ikki íløgubankar eins og teir uttan fyri Føroyar, sum nú bukkað undir. Føroysku peningastovnarnir hava ikki lánt nógv uttanlands, sigur Sigurd Poulsen, landsbankastjóri. Sambært Sigurd Poulsen hava føroysku peningastovnarnir grundað 70% av teirra aktivitetum á innlán. – So einasta beinleiðis avleiðingin av fíggjarkreppuni, sum føroyingar merkja fyri tíðina, er, at kursir­ nir á teirra partabrøvum er fallin. Partabrævakursirnir á føroyskum fyritøkum er fallin í sama mun sum kursir í líknandi útlendskum fyritøkum, sigur Sigurd Poulsen. Hann leggur tó aftrat, at altjóða kreppan kann óbeinleiðis viðføra eina hækking í metlágu arbeiðsloysis­ tølunum. Hann vísir á, at tað kann gerast truplari hjá føroyskum peningastovnum at læna pening frá øðrum bankum, sum so aftur førir við sær, at føroyskt vinulív ikki í sama mun sum nú fáa fíggja teirra fyritøkur.