mikudagur 8. oktober 2008síða 16

16 Nr. 193 - 8. oktober 2008 Á hesum síðum bera vit tíðindi um merkisdagar, so sum rundar føðingardagar, brúdleypsdagar, starvssetanir o.t. nøvn SAMBAND MAgNuS guNNArSSoN MAggi@SoSiAluriN.fo tlf 341800 fAx 341801 Í dag 8. oktober verð­ ur Hans Engell 60 ár. Hann er kendur sum politikkari og blaðmaður. Hann hevur verið formaður í konservativa fólka­ flokkinum í Danmark umframt at hava verið verju­ og løg­ málaráðharri. Árini 2000­2007 var Engell ábyrgdarblaðstjóri á Ekstra Bladet Hans Engell man vera ein tann kendasti fyrrverandi pol­ itikkarin í Danmark. Hann er føddur í Keypmannahavn 8. oktober 1948. Pápin var hand­ ilsmað­ur og kallað­ist Knud Engell Andersen. Hans Engell tók studenta­ prógv í Sorø í 1967. Hann byrjað­i ungur í politiskum arbeið­i. Hann gjørdist 18 ára gamal formað­ur fyri Konservative Gymnasiaster í Sorø. Í 1969 gjørdist hann limur í høvuð­sstýrinum fyri Konservativ Ungdom, eins og hann gjørdist blað­stjóri á blað­num hjá KU, Vi Unge. Hetta gjørdi tað­ nátturligt hjá honum at fara blað­­ mannavegin. Hans Engell er útbúgvin blað­mað­ur á Ber­ lingske Aftenavis og Ber­ lingske Tidende, har hann arbeiddi árini 1971­1978. Eftir at hava virkað­ fleiri ár sum politiskur blað­mað­ur á Berlingske Tidende, varð­ hann av Poul Schlüter bið­in um at leið­a tíð­indavirksemið­ hjá Konservativa flokkinum. Hann gjørdist samstundis blað­stjóri á limablað­num hjá flokkinum Vor Tid. Verjumálaráðharri 1982-1987 Tá ið­ Schlüter í 1982 skipað­i sína fyrstu stjórn, eftir at Anker Jørgensen legð­i frá sær, varð­ Engell heilt óvænt­ að­ settur verjumálaráð­harri. Á valinum 10. januar 1984 varð­ hann eisini valdur í fólkatingið­. Tá kom hann rættuliga í eldin sam­ an við­ uttanríkisráð­harran­ um Uffe Elleman Jensen, har stjórnin ferð­ eftir ferð­ kom í minniluta í verju­ og uttanríkismálum. Teir máttu liva við­ einum politikki á teirra økjum, sum var í stríð­ við­ teirra egnu sjónarmið­um. Hetta førdu eisini til fólka­ tingsvalið­ í 1988 bert nakrar mánað­ir eftir, at val annars hevð­i verið­. Ein onnur hending frá hesi tíð­ini var, tá ið­ Engell fekk ábyrgdina fyri so­ nevnda “hovsamissilið­”, tá ið­ eitt danskt herskip av óvart skjeyt eina rakett inn á eitt summarhúsøki í Dan­ mark. Ein onnur sak, sum skapti Engell trupulleikar, var tøkan av tveimum donsk­ um njósnarum í Polen. Aftaná valið­ í 1987 gjørd­ ist Engell formað­ur fyri kon­ servativa fólkatingsbólkin og fór tískil út stjórnini. Hetta verð­ur ofta roknað­ fyri at vera ein politiskur uriaspost­ ur, sum krevur eitt serligt hegni at samansjóð­a ymisk sjónarmið­ innanfloks. Løgmálaráðharri 1989-1993 Nú er tað­, at Tamilsakin fer at gera um seg í Danmark. Hon snúð­i seg um, at løg­ málaráð­harrin Erik Ninn Hansen hevð­i brotið­ útlend­ ingalógina við­ at forð­a fyri, at tamilsk flóttarfólk av Sri Lanka fingu sínar hjúnarfel­ agar og børn til Danmarkar. Eitt úrslit var, at Erik Ninn Hansen mátti leggja frá sær sum formað­ur í fólkatingin­ um, sum hann varð­ valdur til eftir at hava verið­ løgmála­ ráð­harri. Hetta starv fær fyrst H. P. Clausen og síð­an Hans Engell, sum tekur við­ tann 5. oktober 1989. Men hetta var ein strævin tíð­, tí javnan komu fram nýggjar avdúkingar í tamil­ málinum. Spurningurin gjørdist eisini, hvat ið­ for­ sætismálaráð­harrin visti, tá ið­ hann greiddi fólkatingin­ um frá, at her var “intet fejet under gulvtæppet.” Hetta mál fær avleið­ingar fyri fleiri av undangongu­ monnunum hjá Engell í løg­ málaráð­num. Men sjálvur gongur hann fríur, tí alt hetta var hent áð­renn hans­ ara tíð­ sum ráð­harri. Floksformaður 1993-1997 Í 1993 leggur Schlüter frá sær sum forsætismálaráð­­ harri vegna Tamilgøluna. Eisini leggur hann frá sær sum floksformað­ur. Tá er tað­, at javnað­arflokkurin við­ Poul Nyrup Rasmussen tekur yvir. Júst hesa tíð­ina minnast vit sera væl í Føroyum í sam­ band við­ bankakreppurnar. Valdið­ í flokkinum verð­ur nú býtt sundir. Engell verð­ur formað­ur í tingbólkinum, og Henning Dyremose, sum hevð­i verið­ fíggjarmálaráð­­ harri, verð­ur politiskur fram­ søgumað­ur. Hetta riggað­i ikki væl. Tað­ var ikki óvænt­ að­, tí hetta hevð­i konservativi flokkurin roynt fyrr við­ vána­ ligum úrsliti. Skjótt tekur Dyremose seg heilt út polit­ ikki. Tá verð­ur Engell tann avgjørdi leið­arin í flokkin­ um. Hann førir ein mið­søkj­ andi politikk fyri at fáa sum frægt sum gjørligt burturúr. Hann gjørdi fleiri semjur við­ stjórnina hjá Nyrup utt­ an um Vinstraflokkin, sum tók hetta sera illa upp. Tískil vóru við­urskiftini við­ Uffe Ellemann Jensen, leið­ara í vinstraflokkinum, sera kølin hesa tíð­ina. Liðugur í politikki Men so hendir nakað­, sum broytir politisku leið­ina hjá Engell. Í bili sínum koyrir hann eftir ein góð­an døg­ urð­a í flokkinum ávirkað­ir á ein betongstabba. Hann kundi verið­ farin til hús og fingið­ bilin av vegnum. Hann kundi síð­an sent boð­ eftir politinum og sagt, at hann var so skakað­ur av óhappinum, at hann aftaná fekk sær ein lítlan ella tveir at sissa seg við­. Men hann ringir, sum rætt var, beinanvegin til politiið­ at boð­a frá, og tá mátti tað­ bert fáa tær avleið­­ ingar, sum tað­ átti at fáa. Hetta hava fólk ikki gloymt Hans Engell, og hetta ger sítt til ta virð­ing, sum fólk framvegis hava fyri honum. Hetta gjørdist byrjanin til endan á hansara politiska lívi. Tað­ gingu nøkur ár við­ stríð­i í flokkinum við­ fleiri formonnum. Hetta endað­i við­, at Hans Engell misti sítt vald í flokkinum. Erling Olsen, sum hevur verið­ fólkatingsmað­ur fyri javnað­arflokkin í mong ár, hevur alt gott at bera Hans Engell. Tað­ var við­ honum, sum ofta er, at hann var best umtóktur í øð­rum flokkum. Í egnum flokkum eru øll jú kappingarneytar! Tað­ var eitt eyð­kenni fyri Hans Engell, at gjørdi hann eina avtalu, so varð­ hon eisini hildin. Tað­ er ikki nøkur sjálvfylgja í politikki, men slíkt skapar virð­ing. Hann hevur eisini varð­veitt sambandið­ við­ sínar gomlu politisku starvsfelagar. Erling Olsen sigur eisini, at Hans Engell var dugna­ ligur sum ráð­harri. Hann var eisini væl umtóktur av sínum embætismonnum bæð­i í verjumálaráð­num og løg­ málaráð­num. Hetta veit Er­ ling, tí hann var eftirmað­ur hjá Engell sum løgmálaráð­­ harri. Hans hevur eitt lætt lyndi og var nærum altíð­ í góð­um lag. Hetta gjørdi eis­ ini arbeið­ið­ so nógv lættari hjá hinum á arbeið­splássin­ um. Blaðstjóri á Ekstra Bladet 2000-2007 Tann 16. mai 2000 verð­ur Engell ábyrgdarblað­stjóri á Ekstra Bladet. Hann fer úr fólkatinginum og eisini tí konservativa flokkinum. Sum blað­mað­ur vildi hann vera púra óheftur politiskt. Hetta gekk væl inntil 6. september 2007, tá ið­ hann fær sekkin. Avtalan var, at hann skuldi bert sita so leingi, til hildið­ var, at onkur kundi gera tað­ betri. Hann er tó framvegis pol­ itiskur við­merkjari á Ekstra Bladet og eisini í sjónvarp­ inum. Erling Olsen sigur, at Hans Engell er sera væl umtóktur millum fólk í hes­ um leikluti. Hann kennir jú politisku skipanina sum nakar, og hann kann greið­a frá einum annars torskildum politiskum máli á ein slíkan einfaldan hátt, at fólk duga at skilja tað­. Hann fer eisini sjáldan skeivur í sínum met­ ingum. Góð viðurskifti við Sosialin Tað­ hava verið­ serliga góð­ við­urskifti millum Sosialin og Politikens Hus, sum eis­ ini gevur Ekstra Bladet út. Serliga er tað­ Hans Engell, sum vit hava havt samband við­. Hans Engell hevur ver­ ið­ góð­ur í ráð­um, og hann hevur eisini vitjað­ Sosialin við­ serlig høvi. Í september 2007 var Sosialurin á vitjan hjá Ekstra Bladet, har Hans Engell skuldi vera vertur. Men júst sama dagin, sum farið­ varð­ úr Føroyum, varð­ Engell settur frá. Vitjanin mátti tí vera uttan hann. Hans Engell hevur skrivað­ sínar politisku endurminning­ ar. Bók hansara “På Slots­ holmen” kom út í 1997. Her greið­ir hann frá sínum leik­ luti í politisku søguni fram til 1993, tá ið­ Schlüter mátti leggja frá sær. Hetta er ikki hissini bók. Hon telur 450 síð­ur. Her ger hann nógv burtur úr Tamilsakini og royn­ ir at svara spurninginum um, hvussu henda uppá seg lítla sak, kundi fáa so álvarsamar avleið­ingar. Bókin endar við­ eini áhuga­ verdari frásøgn um gongd­ ina, tá ið­ stjórnin fekk hand­ að­a Hornsletfrágreið­ingina um Tamilmálið­. Dómurin var púra greið­ur í frágreið­ing­ ini. Hann samsvarað­i ikki við­ ta fatan, sum Schlüter og hansara ráð­harrar høvdu av málinum. Men teir drálað­a ikki eina løtu. Eftir at hava lisið­ nið­urstøð­una komu sovæl Schlüter sum Engell til ta nið­urstøð­u, at Schlüter mátti leggja frá sær. Júst hetta mál skapar virð­ing fyri donsku politisku skipanina. Her kundu vit kanska havt okkurt at lært. Sosialurin ynskir Hans Engell tillukku við­ teimum 60 árinum við­ tøkk fyri samskiftið­, sum hevur verið­ og við­ vón um framhald­ andi samstarv. ó. Hans Engell 60 ár Óli Petersen hevur eisini fingið onkran stuttleika burturúr Hans Engell. Hendan myndin er frá 17. oktober 1996 og teksturin er: Brøðraflokkarnir Det Konservative Folkeparti og Hin Føroyski Fólkaflokkurin hava hildið kreppufund á Hotel Norð