týsdagur 4. november 2008síða 8

8 tíðindi Nr. 212 - 4. november 2008 Fólk, sum eru orð­ blind, hava ofta upplivað so nógvar ósigrar í lívinum, at tey hava mist sjálvs­ álitið. Men tað er ongin skomm at vera orðblindur, og fyrsta stigið á leiðini er at viðganga trupul­ leikan og síðani at søkja sær hjálp – tí hjálpin er ofta nærri enn vit halda Undirvísing Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Ofta verður sagt, at orð­ blindi er eitt dult brek. Men hin orðblindi skal rópa hart og krevja sín rætt, tí í dagsins samfelag nýtist orð­ blindi hvørki at dyljast ella at vera eitt brek. Saman við opinleika, ber í dag til at bøta somikið væl um trupul­ leikan, at hin orðblindi kann virka í einum gerandis­ degi, har skrivaða orðið hevur so ómetaliga stóran týdning. Hetta var høvuðsboð­ skapurin á ráðstevnu, sum Felagið fyri lesi­ og skrivi­ veik skipaði fyri í Gjáargarði fríggjadagin í farnu viku. Á ráðstevnuni talaði millum Hans Pauli Christiansen, sum er formaður í danska orðblindafelagnum og leiðari av einum skúla fyri vaksin orðblind í Alberts­ lund. ­ Orðblind eru ikki býtt. Men økið er framvegis nógv tengt at tabu, hóast vit í roynd og veru kunnu røkka teimum allar flestu. Størsta avbjóðingin er ofta at byggja næmingarnar upp sálarliga, tí teir hava mist sjálvsálitið í fólkaskúlanum, sigur Hans Pauli Christian­ sen, sum ynskir fullan opin­ leika um evnið. Falla í fátt Roknað verður við, at fimm prosent av fólkinum hevur sera trupult við at lesa, meðan tvey prosent hava brúk fyri serligum undir­ vísingartilboði. Ordblindi endar ofta við at vera ein sosialur trupul­ leiki, sum fylgir einum rest­ ina av lívinum, um neyðuga undirvísingin ikki verður sett í verk. Tann orðblindi kennir tað ofta, sum dugur hann ella hon ikki tað sama sum hini og bæði sjálvs­ virðið og sjálvsálit minka. Eisini reagera tey ofta við vreiði ella sorg. ­ Næmingarnir missa sjálvsálitið og falla í fátt. Tað er ikki er løgið at teir skammast, tí teir hava liðið so nógv niðurløg, sigur Hans Pauli Christiansen. Hann vísir á, at hetta serliga hendir, tí lærarar ikki vita, hvussu teir skulu røkka barninum. Tá íkoma hesar keðiligu støðurnar, har barn­ ið krógvar seg undir borði­ num, sovnar, ger ónáðir ella verður brigslað, tí tað biður síðumannin um hjálp. ­ Men sjálvandi reagera børnini, tá tey fáa niðurløg oman á niðurløg, sigur Hans Pauli Christiansen, sum samstundis staðfestir, at tann stóri lærarin er hann sum viðgongur, at hann ikki røkkur næminginum, men sum kannar, hvussu til ber at hjálpa barninum kortini. Fleiri tilboð Hans Pauli Christiansen sigur, at tað er ein sam­ felagsuppgáva at bjóða orð­ blindum undirvísing – bæði børnum og vaksnum. Sam­ stundis viðgongur hann, at vit her í Føroyum enn eru langt eftir á mál, tí tilboð eru ikki til øll. Tó fegnast hann um, at økið verður nevnt í samgonguskjalinum og at ítøkiligar ætlanir eru um at seta barnaskúla fyri orðblind á stovn í Havn, har 40 næmingar úr øllum landi­ num kunnu ganga. Harum­ framt vísir hann á arbeiðið, sum verður gjørt í Alv­ skúlanum við Áir, har vaksin lesi­ og skriviveik Obama vann fyrsta valstaðið Barrack Obama vann valið í Dixville Notch, og tað er fyrstu ferð í 40 ár, at eitt demokratiskt forsetavalevni vinnur har. Eins og undanfarin val var Dixville Notch í New Hampshire tað fyrsta valstaðið, sum kunngjørdi úrslitið av forsetavalinum. Tað vísti, at Barrack Obama fekk 15 av teimum 21 atkvøðunum. John McCain fekk hinar seks. Tað merkisverda við úrslitinum er sambært AP, at hetta er fyrstu ferð síðani 1968, at tað demokratiska forsetavalevnið vinnur í Dixville Notch. Ta ferðina vann Hubert Humprey har á Richard Nixon. Valluttøkan í Dixville Notch var 100 prosent. Orðblind skulu fram í Tann stóri lærarin er hann sum viðgongur, at hann ikki røkkur næminginum, men sum kannar, hvussu vit kunnu hjálpa barninum kortini, sigur Hans Pauli Christiansen, sum er leiðari á einum skúla fyri vaksin orðblind í Albertslund