mánadagur 1. desember 2008síða 16

16 Nr. 231 - 1. desember 2008 Sosialurin Skilagott tilmæli um Múrin SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Redaktiónsleiðari: Kári Mikkelsen karim@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Tróndur Skaalum trondur@sosialurin.fo Høgni Thomsen hogni@sosialurin.fo Elin Vatnhamar Olsen evo@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Árni Joensen arni@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Eirikur í Jákupsstovu eij@sosialurin.fo Bergur Johannesen bergur@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Harald í Kálvalíð harald@ras2.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e­post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e­post: aki@sosialurin.fo e­post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 frá kl. 8.00­20.00 og boða frá Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.­frí. 8­16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag­fríggjadag klokkan 1330 Nú er langt um leingi komið uppskot um varðveiting av Kirkjubømúrinum á borðið. Vit hava nú bíðað leingi um enn ikki við spenningi, tí Múrurin jú sambært galdandi lóggávu er friðað fornminni og sum friðað fornminni skal hann jú varðveitast óbroyttur fyri eftirtíðina. Tað hevur tí ikki verið ilt at gita sær til, hvat tilmælið fór at verða. Landsstýriskvinnan í mentamálum upplýsir í tíðinda- skrivi, hvat Múrnevndin og Føroya Fornminnissavn hava arbeitt við í felag. Hetta er bæði eins sjálvsagt og hetta er jaligt, eftirsum at Fornminnissavnið jú er viðkomandi fakligi myndugleiki í fornminnamálum. Tá ein serstøk nevnd á sinni varð sett at koma við varðveitingaruppskoti um Múrin, so kann orsøkin hugsast at hava verið hon, at Múrurin seinastu hundrað árini ikki bert hevur verið ein fornfrøðiligur spurningur men eisini ein politiskur trupulleiki fyri myndugleikarnar. Hetta tí Múrurin hevur so ómetaliga stóran týdning sum ímynd og fyri okkara samleika sum tjóð. Tað var tí helst neyðugt fyri at finna eina forsvarliga loysn at leggja trupulleikan til eina nevnd, sum so hevur havt tann trupla setning at finna ein nýtiliga loysn á einum eymum máli. Nevndin hevur havt hepna hond og er samd um eitt tilmæli, sum er fakliga forsvarligt og politiskt nøktandi. Niðurstøðan hjá Múrnevndini er, at Kirkjubømúrurin eigur at verða varðveittur, sum hann er. Tey sakkønu um øll Norðurlond fegnast um hesa niðurstøðu, tí Múrurin er ikki bert føroyskur mentanararvur. Hann er eisini felags norðurlendskur og europeiskur mentanar- arvur. Sum fornminni er Múrurin unikur og víða gitin eitt nú tí, at hann sum heild hevur fingið frið og ikki er broyttur og umbygdur sum flest onnur líknandi fornminni í heiminum. Nevndin mælir sjálvandi til, at verndararbeiðið fer fram eftir altjóða etiskum leiðreglum, og at arbeitt verður fram ímóti, at mentanarminnini í Kirkjubø sum ein heild, t.e. eisini aðrar leivdir av biskupssetrinum, verða góðkend sum partur av heimsins felags mentanararvi. Hetta er ikki bert eitt sera gott hugskot – hetta bindur eisini myndugleikarnar til at halda Múrin og hini mentanarminnini í umhvørinum sum tey eru í dag. Nú er so eingin umbering fyri at bíða við at fara undir varðveitingar- og verndararbeiðið. Nevndin hevur áhugaverd uppskot í hesum høpi. Hetta verður ein dýr verkætlan, men Múrurin er so sermerktur og hevur so stóran mentanarligan týdning eisini uttan fyri landoddarnar, at tað verður neyvan nakar trupulleiki at útvega fígging uttanlanda til verkætlanina. Men hetta krevur sjálvsagt, at vit samstudnis rinda okkara part og væl tað. Og hetta krevur, at vit eru samd. Múrnevndin leggur nú frá sær og mælir til, at arbeiðið við Múrinum verður lagt upp í hendurnar á Føroya Fornminnissavni burturav. Hetta tilmælið er eins sjálvsagt, og tað er skilagott. Nevndin og Fornminnissavnið hava gjørt eitt gott arbeiði og nú er tað upp til politikararnar at skapa karmarnar og at gera tað møguligt at koma víðari. Versta fíggjarkreppa í mong áratíggju fer nú um heimin og lítast má langt aftur í søguna til at finna samsvar­ andi tilburðir. Avleiðingar av kreppuni raka Ísland harðari enn flestonnur lond. At tríggir einskildir bankar rendu seg fastar, hevur gjørt Íslandi stóran fíggjarligan skaða. Undir hesum truplu umstøð­ um noyddist íslendska stjórn­ in at leita sær hjálp hjá al­ tjóða stovnum og vinartjóð­ um. Tað varð gjørt við teirri føstu ætlan at endurreisa fíggjarkervið í landinum, at gera manngarð um vælferð­ arskipanina og aðrar undir­ støður samfelagsins og at standa við skuldbindingar okkara mótvegis øðrum londum, soleiðis sum vit altíð hava gjørt. Tá ið íslendingar hava verið fyri náttúruvanlukk­ um, eittnú í sambandi við eldgosið í Vestmannaoyggj­ um 1973, hava mangar vinar­ tjóðir verið fyrimyndarliga skjótar at veita okkum góða hjálp, og somuleiðis hava vit sjálv eisini eftir førimuni roynt at rætta øðrum hjálpar­ hond, tá ið hart leikaði á. Nú, ið mannelvt hóttafall er komið á okkum, er tað huga­ ligt at vita sær, at stuðulin ikki er minni enn áður. Fíggj­ arkreppa er um heimin all­ an, og íslendingar vita sjálv­ sagt væl, at trupulleikar eru aðrastaðni enn hjá okkum, og gera sær eisini púra greitt, at myndugleikarnir í einum og hvørjum landi fyrst og fremst hava skyldu til at hugsa um áhugamálini og trygdina hjá sínum egnu borgarum. Íslendingar eru tískil enn meira takksamir fyri ta hjálpsemi, ið vinar­ tjóðir sýna, og slík hjálp­ semi gevur harafturat vón um, at breið samstøða fæst um at loysa heimskreppuna. Eingin ábyrgdarfull stjórn fer at læna himinháar upp­ hæddir uttan orsøk, serliga ikki tá ið tað umsíðir hevur eydnast at gera ríkiskassan at kalla skuldarleysan, men tað slapst tíverri ikki undan at biðja um lán. Lánveiting frá altjóða stovnum og vinartjóð­ um ger tað møguligt hjá okkum at fara undir endur­ reisingararbeiðið og veldur, at vit koma skjótari uppundan­ aftur. Umframt Altjóða Gjald­ oyrisgrunnin, har Ísland hevur verið limur síðani 1946, ætla Føroyar, Pólland, Noreg, Danmørk, Finnland, Svøríki og Russland at læna Íslandi pening, og harafturat er hugs­ andi, at Evropiska Samveldið (ES) fer at taka lut í hesum felagsátakinum hjá omanfyri­ nevndu pørtum. Eftir teirri tveyáraætlan, sum Ísland og Altjóða Gjaldoyrisgrunnurin hava lagt í felag, er ikki í um­ búna at lata lánsfæið renna beinleiðis inn í íslendska bú­ skapin. Tað skal heldur standa sum varagrunnur til at gera tað møguligt hjá Seðlabanka Íslands at fáa gjaldoyris­ marknaðin í rættlag aftur, tí tað er ein fyritreyt fyri búskap­ arligum bata og endureising. Kortini er greitt, at við láns­ fænum ber ikki til at tryggja óbroytta støðu í Íslandi, men hinvegin gevur tað íslendi­ ngum høvi til at gera neyð­ ugar ábøtur á stjórnarskipan­ ina og fíggjarkervið komandi mánaðirnar og árini. Fallið hjá íslendsku bankunum var so brátt og stórt og avleiðingar av tí í Íslandi so ítøkiligar, at íslendingar eyðvitað stúra fyri framtíðini og altjóða støðu og framtíð landsins sum heild. Støðan er sera hættislig, men við miðvís­ um og skilagóðum átøkum hjá íslendskum myndug­ leikum, við samstøðu í fólkinum og moralskum, politiskum og fíggjarligum stuðli frá altjóða stovnum og vinartjóðum, eru útlit til, at hesin standurin bert verður fyribils. Fámentir og fátækir íslendingar stovnaðu sjálvstøðugt lýð­ veldi og stríddu seg fram til betri lívskor undir truplum umstøðum, og eftirkomarar teirra fara treyðugt so eisini at vinna á núverandi vand­ um. Ongar áneyðir eru at falla í fátt. Ísland hevur bæði gott fólk og náttúru­ tilfeingi, sum tryggja, at vælferðarsamfelagið fram­ haldandi kann útbyggjast, og lýðveldið kann røkja skyldur og njóta rættindi síni í heimssamfelagnum. Stjórnin hevur tískil sett sær fyri at leggja serligan dent á framsókna og burð­ ardygga gagnnýting av til­ feinginum í sjónum og var­ andi orkukeldum við tí fyri at eyga at eggja til meiri nýskapan og fjølbroytni í íslendskum vinnulívi, so at íslendingar eisini í fram­ tíðini kunnu brúka útbúgv­ ing sína og vitan til frama fyri komandi ættarlið. Íslendingar hava altíð ver­ ið søguliga tilvitaðir. Eyð­ vitað kann slíkt tilvit við­ hvørt villa fólk av leið og út í fortíðardýrkan, men oftari enn ikki ger søguligt tilvit tað lættari at seta samtíðina í størri samanhang. Íslendska fólkinum bilar ikki søgu­ minni, og vinargerð í lagnu­ stund verður seint gloymd. Opið bræv til føroyinga forsætisráðharri Íslands GEIR H. HAARdE Nú hevur m.a. Kringvarp Føroya í fleiri dagar tosað um rúsdrekkatrupulleikar, og tí kundi tað verið áhuga­ vert at fingið at vita, um hetta bert eru uttanhýsis trupulleikar. Eg skal beinan vegin siga, at eg havi fleiri ferðir ferðast saman við umboðum fyri Kringvarpið, bæði útvarps­ og sjónvarpspartin, og havi onki at havast at í tí sam­ bandi. Havi fleiri ferðir hitt hesi starvsfólk í barrini eftir langan dag, uttan at nakað hevur verið at skrivað heim um, hvørki so ella so. Men samstundis havi eg hoyrt frá øðrum ferðum hjá Kringvarpinum, har starvs­ fólk ikki hava kunna arbeitt orsaka av drykkjuskapi og enntá at dýr útgerð hjá stovninum (fyri fleiri hundrað túsund krónur) er farin fyri skeytið, uttan at nakað hevur verið at hoyrt um tað í Kringvarpinum. Hinvegin havi eg hesa vikuna sæð D&V á netin­ um. Mánakvøldið vóru næstan 10 minuttir av stuttu tíðindasendingini nýttir upp á evnið og í kvøld aftur út við 4 minuttir. Eg skal ikki taka dagar ímillum hendingarnar og leggja nakað sum helst í tær, men Ingolf og Kaj, tá hetta evnið er so áhugavert: Hvat við at kanna, hvussu nógv tílík mál hava kostað Kringvarpinum, uttan at orð ella eið hava verið grett um hetta? Hetta hevði verið áhuga­ vert at hoyrt frá tykkum, sum breggja tykkum av at vera so óheftar og rættvísar í øllum dagsins viðurskiftum. Rúsdrekkapolitikkur kringvarpsins SoFUS dEBES JoHANNESEN