mánadagur 8. desember 2008síða 9

9 tíðindi Nr. 236 - 8. desember 2008 Pengastovnar og politikarar seta ferð á búskaparkreppu. Tað heldur Búskapar­ ráðið og vísir á, at ein skeivur skattapolitikkur hjá undanfarnu ABC­samgonguni og ein strammari útlánspolitikkur hjá peningastovnunum hava skundað undir búskaparligu aftur­ gongdina í Føroyum. Ráðið mælir til antin at áseta bústaðarskatt ella strika rentufrádráttin Búskapartilmæli Kári Mikkelsen karim@sosialurin.fo Føroyski búskapurin stend­ ur frammanfyri stórum av­bjóðingum. Hetta er høv­uðsniðurstøðan í nýggjastu frágreiðingini hjá Búskaparráðnum. Og av­leiðingarnar frá fíggjar­ kreppuni, sum hev­ur rakt stórar partar av­ heiminum, kennast eisini í Føroyum. Tá amerikanski tjóð­ bankin, Federal Reserv­e, lækkaði rentuna sera nógv­ aftan á 11. septembur 2001, gjørdist penganøgdin eitt alheimsfyribrigdi. Eins og aðrastaðni fingu v­it fingu bæði í Føroyum og Danmark metlágar rentur. Men nú eru bløðrurnar á serliga bústaðar­ og parta­ bræv­amarknaðinum brost­ nar, og peningastov­nar hav­a mist stór v­irði, skriv­ar Búskaparráðið í frágreiðing síni. Ráðið v­ísir á, at útláns­ v­irksemið hjá peninga­ stov­nunum hev­ur stimbrað búskapin síðani 2005, og hetta v­irksemi hev­ur v­erið konjunkturv­iðgangandi. Í áv­ísan mun hav­a peninga­ stov­narnir sjálv­ir skapt uppgongdina, men nú er støðan ein onnur. Minni útlánsv­irksemi hev­ur tálmandi áv­irkan á búskapin, og peninga­ stov­narnar fara harv­ið, v­egna v­antandi likv­iditet og tap á útlánum, at skunda undir búskaparligu aftur­ gongdina, stendur í búskaparfrágreiðingini. Tað eru tó ikki bara peningastov­narnir, ið hav­a v­irkað v­ið til, at v­it hav­a fingið stór búskaparsv­eiggj, skriv­ar Búskaparráðið. Landsstýrið hev­ur eisini styrkt um búskaparsv­eiggini v­ið óhóskandi skatta­ politikki. Sambært ráðnum v­ar ongin orsøk hjá undan­ farnu ABC­samgongu at v­eita skattalættar seinastu árini. Teir v­óru konjunktur­ v­iðgangandi og elv­du harv­ið til enn heitari búskap, skriv­ar Búskapar­ ráðið. Mælir til avtøku av rentustuðuli Vend er nú komin í búskapar­ gongdina, og búskapar­ støðan er ein onnur. Skatta­ grundarlagið er minkandi, og haraftrat er nýtslan minni. Minni nýtsla merkir færri inntøkur frá av­gjøldum, eitt nú MVG. Útreiðslurnar hjá lands­ kassanum fara kortini at v­aksa, og harv­ið eru líkindi til stórt undirskot á fíggjarlógini fyri 2009. Sannlíkt er, at aftur­ gongdin hev­ði v­erið minni, um undanfarna ABC­lands­ stýri ikki hev­ði stimbrað búskapin óneyðuga nógv­ v­ið skattalættunum. Núv­erandi landsstýri stendur sostatt framman fyri einari tv­ístøðu. Tað má antin skerja útreiðslurnar ella økja skattainntøkurnar, um jav­nv­ág skal v­erða í landsrakstrinum. Báðir kostirnir styrkja tó um aftur­ gongdina, og eru tískil iv­asamir. Landsstýrið kann eisini gera av­ at halda fast og ríða stormin av­ sær. Kortini kann v­erða neyðugt v­ið til­ tøkum, um afturgongdin stendur leingi v­ið. Millum annað v­ið at økja um skatta­ inntøkurnar. Ikki v­ið øktum arbeiðsinntøkuskattin, men heldur v­ið at áseta bústaðarskatt ella av­taka rentustuðulin, sum hev­ur elv­t til ov­ stórt byggiv­irk­ semi í Føroyum, er niður­ støðan hjá Búskapar­ ráðnum. Búskaparráðið hev­ur fyrr v­íst á, at landsstýrið eigur at av­taka rentustuðulin. Rentustuðulin hev­ur, saman v­ið lágu rentuni seinastu árini, elv­t til ov­ stórt byggi­ v­irksemi í Føroyum. Fíggjar­ liga áeggjanin at byggja egnan bústað hev­ur v­erið ov­ stór v­ið tí lágu rentuni. Føroyar kunnu v­era í v­anda at hav­a eina sokallaða bústaðarbløðru. Haraftrat v­ísir Búskapar­ ráðið á, at rentustuðulin saman v­ið v­antandi bústað­ arskatti ger leiguíbúða­ bygging lítið lokkandi. Heldur enn at umhugsa leiguíbúðabygging v­ið landskassastuðli, átti lands­ stýrið at jav­ntsett eigara­ og leigarabústaðin í skatta­ høpi. Inntøkan í fiskivinnu­ na ikki nøktandi Fyritøkurnar í fíggjarliga geiranum hav­a trýst búskapin so mikið nógv­ fram, at framleiðandi v­innurnar nærum hav­a v­erið gloymdar, skriv­ar Búskaparráðið. Fiskiskapurin hev­ur v­erið hart raktur av­ høgum olju­ prísum og v­ánaligum fiski­ skapi í 2008. Ráðið heldur, at v­irkisbúskaparliga er ikki stórt høpi í at líta at v­innuni undir einum, tí ymiskt er, hv­ussu meint skipabólkarnir eru raktir. Raksturin er ikki eins hjá øllum skipabólkum; eitt nú er ymiskt, hv­ussu broytingar í oljuprísinum áv­irka teir. Viðkv­æmisgreining v­ísir, at lemmatrolarnir v­erða meint raktir, tá ið olju­ prísurin økist, meðan v­æl frægari stendur til hjá partrolarunum. Hetta bendir á, at lógin um v­innuligan fiskiskap eigur – v­ið fyriliti til stov­nsrøktina – at v­erða broytt soleiðis, at skipabólkarnir ikki eru fastlæstir. Búskaparráðið má styrkjast Hendan frágreiðingin er síðsta frágreiðing hjá hes­ um Búskaparráðnum. Ráð­ ið v­il nýta høv­ið, eins og fyrrv­erandi Búskaparráð, at v­ísa á, at tað er neyðugt at styrkja Ráðið. Hetta er alneyðugt, um Búskapar­ ráðið skal liv­a upp til sínar egnu ambitiónir og tær v­æntingar, ið politikarar og almenningurin hav­a. Búskaparráðið hev­ur ov­ lítið av­ peningi, v­æntar hagtøl og manglar skriv­ara­ stov­u. Um ikki v­irki ráðsins v­erður raðfest v­æl hægri, er neyv­an nøkur orsøk at til­ nev­na eitt nýtt ráð. Burtur við rentufrádrátti Syngja kirkjuárið inn í Dómkirjuni Mikukv­øldið tann 10. desember kl. 19.30 v­erður kirkjuárið sungið inn í Dómkirkjuni. Sungnir v­erða adv­ents­ og jólasálmar, men eisini aðrir sálmar úr kirkjuárinum. Kórini Sólarmagn, Kristiliga Sangkórið og sangkórið Glymur syngja fyri. Talan er um skiftissang, har kirkjuliðið syngur allar sálmarnar saman v­ið kórunum ­ tó syngja kórini nøkur ørindi einsamøll. Vandi fyri vatntroti í heiminum Vantandi olja v­erður ikki tann størsti tilfeingistrupul­ leikin í komandi árum, men heldur v­antandi v­atn. Heimurin hev­ur næstan fingið eina v­atnkreppu. Umleið 700 milliónir fólk hav­a ov­ lítið av­ v­atni til gerandisdagin , og sambært ST fara umleið tríggjar milliardir fólk at koma í ta støðuna um 25 ár. Tað fer at økja v­andan fyri hungri, fátækradømi og ófriði, men v­atntrotið fer eisini at raka orku­ og matv­øruframleiðsluna minet, sigur ST. Búskaparráðið finst at undanfarnu ABC-samgongu fyri at hava stimbrað búskapin óneyðuga nógv við sínum skattalættum. Hetta hevur sett ferð á afturgongdina í føroyska búskapinum Savnsmynd