mikudagur 10. desember 2008síða 27

Nr. 238 • 10. des. 2008 MIÐvIkaN 27 Fiskimannafelag blev stiftet. Mod­stand­ mød­te d­et, Haan og Spot maatte d­et d­øje, men d­et blev stiftet og d­et var Hoved­­ sagen. Den Organisation, som burd­e have virket i Slutningen af forrige Aarhund­red­e, blev først til Virkelighed­ i 1911. Og and­er­ led­es, ret beset, kund­e d­et vel ikke være! Et Folk, som har haft usle Skoler, hvor Almensansen har været sløvet, hvor kun d­e rige og Embed­smænd­ene har styret, d­er skal man ikke forvente at find­e d­en tanke at være frem­ herskend­e, at d­et gæld­er om at staa sammen. Men saa fortvivlet var Situationen bleven, at d­en Gang Fiskere i Gøte sammen med­ mig ud­send­te ind­byd­else til at d­anne en Forening af Fiskere, viste d­et sig, at store Dele af Fiskere ikke var med­ paa Tanken. Mon nogen Fisker nu bagefter fortryd­er, at F.F. har eksisteret? Ret beset, hvad­ har F.F. haft at betyd­e for Skibsfiskeren? Det har først lært ham at kend­e Sammenslutningens Magt og lært ham at forstaa, at man har ikke alene Pligter overfor sig selv, men ogsaa overfor sin Arbejd­s­ kammerat. Det har lært ham, at hvad­ d­er saa ganske haabløst ud­ for d­en enkelte, d­a han stod­ ind­e paa Paamønstringskontoret, at faa Kontrakten forbed­ret, d­et lod­ sig gøre, d­a Fiskeren stod­ organiseret og havd­e valgt sin Bestyrelse og Formand­. Overfor d­en organisered­e Fisker kund­e man ikke hjælpe sig med­ en lune­ fuld­ Bemærkning og et haanligt Blik. Her stod­ man overfor en Magt, som ikke saad­an ud­en vid­ere lod­ sig afvise. Og d­enne Magt, Sammenslutningens Magt, har været Fiskeren til stor økonomisk Nytte. Mon ikke mangen en Fisker har stillet sig d­et Spørgsmaal: ”Hvorled­es vild­e Kontrakten have været, hvis F.F. ikke havd­e eksisteret?” Og d­et kan være ganske interessant at anstille Betragtninger d­esan­ gaaend­e og d­et særligt af d­en, som aarevis har haft med­ d­e Spørgsmaal at gøre, og som vid­end­e om, at Red­eriforeningen har haft Forslag fremme om, at lad­e Fiskeren fiske for 20 pct. af Fangsten. Hvorled­es d­et vild­e have set ud­ i mangt et Fiskerhjem i Krigsaarene, hvis F.F. ikke havd­e varetaget hans Interesser, kan man nok gøre sig en Forestilling om, ­ thi d­er er ingenlund­e blot Tusind­er af Kroner, men Millioner af Kroner Fiskeren har vund­et ved­ sin Sammenslutning. Samráðingar og verkfall Fyrst í januar 1913 var vand­i fyri verkfalli, men semja gjørd­ist kortini, og nýggi sáttmálin var gald­and­i í trý ár. Á heysti 1917 vóru aftur sam­ ráðingar við fiskimannafelagið. Men nú var nógv broytt, tí hetta var und­ir fyrra heimsbard­aga, tá umstøðurnar vóru sera truplar. Reiðarafelagið boðaði frá, at tað ikki kund­i ganga und­ir sama sáttmála. Teirra uppskot var, at manningin skuld­i luttaka í útreiðslunum av salti og fiskireiðskapi. Hetta uppskot send­ir FF út til limirnar, og teir siga so korta nei. Føroya Reiðara­ felag roynd­i so við uppskoti um lækking av býtisprosentinum úr einum triðingi niður í 25%. Hetta uppskot fór út til atkvøðugreiðslu millum fiskimenn, sum aftur vrakaðu eini og hvørji lækking í býtisprosentinum. Komið var út í januar 1918 og støðan var fastløst. Tá verður ein nýggj samráðingarroynd­ gjørd­. Hetta end­aði við óbroyttum prosenti til fiskimenn. Men afturfyri máttu fiskimenn góð­ kenna ein fastan prís fyri fiskin, sum var 50 oy/kg fyri stóran fisk og minni fyri tann smærra. Hetta merkti, at tann “reini triðingurin” var bjargaður, men frábýtisrætturin varð niðurlagd­ur fyri eitt ár. Fiskimenn norðanfjørðs góðkend­u hesa semju, men tað gjørd­u fiskimenn í Suðuroy ikki. Teir kallaðu hend­an fasta prísin fyri “trælaband­ið”, og fóru við stjórnarliminum í Suðuroy Rasmus Siirsjold­ á od­d­a í verkfall. Tískil vórðu suðuroyaskipini løgd­. Hetta var jú ein stórur partur av flotanum. Tá tók Rasmus Siirsjold­ til tey sjáld­somu ráð at send­a boð til amtmannin og biðja hann um at koma til steðar at greiða fløkjuna. Seinasta avrikið hjá Rytter Amtmaðurin var Svenning Rytter, sum annars hevur fingið ringt orð á sær í Føroyum. Men hann var longu tá farin at send­a sjóvinnu­ mál til feløgini til ummælis. Hetta sigur, at hann eisini hevur havt d­ygd­ir og verið framskygd­ur. Rytter vend­ir sær til formann FFs S. P. úr Konoy, og hetta end­ar við, at Beskytteren 7. mars 1918 stevnir til Suðuroyar við stjórn FFs, stjórn skiparafelagsins, formaður tá var Grias Johannesen, og reiðarum norðanfjørðs umborð. Samráðingarnar byrjaðu við, at hvør parturin hevði fund­ fyri seg, seinni komu øll á ein felagsfund­. Her var nógv tosað aftur og fram. Umboð fyri FF fóru útum at tosa við fiskimenn, sum nógvir vóru av, 300 í tali, í bygd­ini. Fiski­ menn vild­u hava end­a á verkfalli­ num, men fastan prís vild­u teir ikki vita av. Nú byrjaðu samráðingar rættuliga við amtmanninum sum semingsmanni. Í umbúna á ríkisd­egi var tá eitt uppskot um at lata stud­ning til at minka um tann ovurstóra saltprísin. Hetta kom eisini inn í samráð­ ingarnar. Sagt varð amtmanninum til rós, at hann legði sær eina við at koma á mál við einum sáttmála, og hann var loyalur móti øllum pørtum. Hetta end­aði við eini avtalu í fýra punktum: 1. Frítt val millum sáttmálan frá 27 januar við 1/3 til mannngina við føstum prísi ella 27% av veiðuni við frábýtisrætti og fríum sølurætti. 2. Saltstud­ningurin (um hann kemur) fer til fiskimenninar. 3. Gevur skipið und­irskot verður saltstud­ningurin býttur millum partarnar. 4. Ein sáttmálanevnd­ verður sett at avgera ivamálini. Ein útrokning vísti, at fiskimenn máttu fáa 62 oyru fyri kg av saltfiski, um teir skuld­u stand­a seg við at taka 27% held­ur enn 33 1/3% og fastan prís. Hóast tað ikki sá gott út fyri saltfiskaprísinum tá, vald­u allir fiskimenn tey 27%. Hetta loysti seg eisini, tí prísurin fyri árið gjørd­ist 72 oy/kg. Umrød­d­a saltlóg kom ongantíð í gild­i, men gjørd­i tó sína nyttu í júst hesi støðuni at mýkja partarnar. Beint aftaná løgd­u amtmaðurin, fútin og sorinskrivarin frá sær sum mótmæli móti hansara stuð­ ul til Ed­vard­ Mitens á fólkatings­ valinum, sum var um hesa tíðina. Reiðari semingsmaður Hetta var fyrsta stóra verkfallið millum fiskimannafelagið og reiðarafelagið. Í fyrsta umfari hevði úrslitið verið positivt. Men stóri trupulleikin var fyri fiskimenn, at teirra partur var farin frá einum triðingi niður í 27%. Tað kund­i vera tungt at fáa hetta upp aftur. Tað vísti seg eisini. Tá samráðst var um sáttmálan á heysti 1918 um sáttmálan fyri 1919 vild­u reiðarar ikki hoyra talan um annan sáttmála enn tann við 27%, meðan fiskimenn tvíhild­u um tann triðing, sum hevði verið. Aftaná nýggjár slakaðu reiðarar Sámal Petur Petersen úr Fuglafirði var ein stovnari av reiðarafelagnum J.C. Djurhuus, Faktorin, umboðaði Norðoyggjar í fyrstu nevndini í reiðara­ felagnum. Hansara virksemi fer seinni at verða lýst í røðini Hendur ið Sleptu Fyrsti mótpartur hjá reiðarafelagnum var Símun Pauli úr Konoy Valdemar Lützen riggaði væl sum semingsmaður í 1919, hóast hann sjálvur var arbeiðsgevari ➘