týsdagur 16. desember 2008síða 15

Nr. 242 - 16. desember 2008 15 viðmerkingar Hans Andrias Sølvará hevur í Sosialinum 20. oktober eitt aftursvar til mína viðmerking um gudfrøðina hjá ameriku­ manninum Marcus Borg Í míni viðmerking hefti eg meg bert við eitt: Eg aftur­ vísti gudfrøðisliga uppá­ haldinum hjá Borg um, at bótardeyði Jesusar fyri heimsins synd, ikki finst í Markusar evangelium (Mk). Hetta er ikki fallið í góða jørð hjá Sølvará. Í svari sínum sigur Sølvará, at hann metir seg sum leikmann, neyvan føran fyri at svara, men letur ístaðin tann “kompetenta Borg professara tala fyri seg.” So kunnu fólk sjálvi velja, um tey góðtaka Dr. Borg ella Kristian Hansen. Sjálvur stendur Sølvará uttan fyri síðulinjuna. At verja borg við Borg Sølvará hevur onga við­ merking til tað, sum eg afturvísti. Letur ístaðin Marcus Borg endurtaka síni mistøk, og tað berandi í grundgevingunum hjá Sølvará er akademiska prýðið hjá Marcus Borg. Innihaldið hjá Borg tykist ikki hava týdning, tí “Borg er professari, ógvuliga kompetentur...” Logikkurin í skrivingini hjá Sølvará tykist vera hesin: Summi trúgva tí, sum stendur í koranini, tí tað stendur í koranini. Summi trúgva tí, sum stendur í bíbliuni, tí tað stendur í bíbliuni. Sølvará trýr tí, sum Marcus Borg sigur, tí Marcus Borg sigur tað. Eg havi trupult við at síggja nakað aka­ demiskt háttalag í hesum. Meira um “loysigjald” Sølvará endurgevur Borg: ‘Í bíbliuni er grikska orðið “lutron” (loysigjald) altíð brúkt í samband við keyp av trælum ella fangum o.s.fr.’ Tað er rætt, at uppruna­ liga merkingin av orðinum “loysigjald” er, at ein upp­ hædd varð goldin fyri at fáa ein krígsfanga ella træl leysan. Men tá Sølvará saman við Borg tvíheldur um, at “loysigjald” altíð hevur hesa merking, so er tað beinleiðis ósatt. Í GT og jødiskum saman­ hangi varð “loysigjald” nýtt í mongun viðurskift­ um. Í fleiri førum er megin­ reglan “lív fyri lív” gald­ andi (t.d. 4 Mós 24,18 og 3 Mós 5,1­26). Tann, sum hevur tikið lív, skyldar at geva sítt egna lív. Ella tann, sum vegna synd hevur drigið skyld oman yvir seg, skyldar Gudi sítt lív. Í slíkum førum varð loysigjaldið nýtt sum eitt endurgjald. Sostatt broytist orðið “loysigjald”. Aðrir týdningar leggjast afturat orðinum sum tíðin gongur, og týdningurin er ymiskur, alt eftir hvørjum kontekst­ urin er. Hetta er púra van­ ligt í øllum livandi málum. Tí er tað neyðugt at finna fram til, hvønn týdning “loysigjald” hevði, tá Markus nýtti orðið. Lakmusroyndin Við hesum staðfestingum kunnu vit venda okkum til Mk 10,45 við bíbliutulkar­ ans lakmusroynd. Merkir “loysigjald”: bert ein upp­ hædd til at keypa trælir og fangar leysar við, ella fevn­ ir “loysigjald” eisini um tankan um staðgonguoffur? Hvør merking hóskar best við kontekstin og við restina av NT? Fyrst er at siga, at Mk 10,32­45 er ein heild. Vv. 32­34 er “pallsetingin”. Í pallsetingini fyriboðar Jesus sín deyða og upp­ reisn. Í hesum konteksti verður sagt, at Jesus gevur “lív sítt sum loysigjald fyri mong.” Tí er talan ikki um eina vanliga upphædd í naturalium ella peningi, men við egnum lívi. Í øðrum lagi er at siga, at tá vit hava GT í huga og jødisku fatanina av “loysi­ gjaldi,” sum liggur undir her, so er greitt talan um gudfrøðisligan tekst. Har­ umframt verður tankin um staðgonguoffrið enn greið­ ari við orðinum “loysigjald fyri mong”, har orðið “fyri” (gr. anti) merkir “í staðin fyri”; talan er sostatt um, at Menniskjasonurin kemur í staðin fyri tey mongu. Og hann doyr í staðin fyri sek menniskju. Og taka vit eisini ta sann­ roynd við, at Jesu stað­ gonguoffur verður bein­ leiðis staðfest í eini røð av øðrum tekstum í NT, so er tað ikki haldgóð vísindi, at hava eina so grundleggj­ andi skepsis mótvegis offurtankanum í Mk. Jú, tað ber til at petta tekstin sundur, taka “loysi­ gjald” út úr kontekstinum, og halda seg til eina orða­ bókatulking sum sigur, at upprunatýdningurin er “at leyskeypa trælir við pen­ ingi”. Men tá verður úrslit­ ið tað mest ónátúrliga. Tá hóskar versið ikki við kon­ tekstin, ei heldur við Mk, hini evangeliini ella bíbli­ una yvirhøvur. Tá hóskar tað bert við sjónarmiðið hjá Borg og hansara fáu líkum, uttast á tí atfinning­ arsama veinginum. Ein løgin kjakmentan “Svarið” hjá Sølvará til mín hevur, sum sagt lítið og einki við mína grein at gera, men er afturvendandi reto­ rikkur um bíbliukritikk. Hansara skriving er merkt av ótolsemi og einum sera niðrandi tóna ímóti mær. Hetta noyðist ein kjakmeist­ ari helst at gera, tá hann ikki vil viðganga, at hann er farin skeivur. Lat tað so fara. Tað er áhugavert, at Sølvará nú viðgongur, at hann bert er ein “áhugaður leikmaður.” Í skriving hans­ ara havi eg annars altíð fingið ta fatan, at hann er serfrøðingur á nærum øllum fakøkjum. Løgið kortini, at ein “áhugaður leikmaður” dittar sær at gera av, hvør gudfrøðingur og professari er kompetent­ ur og ikki. Serliga tá hann megnar lítið annað enn at endurgeva hansara profess­ arar, sum hann so rósar til skýggja. Eg undrist. Jesus – offur, jødi ella...? Klaksvík cand.theol. Kristian Hansen 2. partur Fyrrverandi løgmaður og fylgisneytar ætlaðu at fáa fatur á JFK­samtakinum. Tað hevði verið ólógligt, um tað eydnaðist Sum nevnt í mínum fyrsta parti, so er grundarlagið undir Føroyagrunninum frá 1971 fæ, sum upparbeitt hevur verið í dugnaskapi í mong áratíggjur í Kjølbro fyritøkuni við heimstaði í Klaksvík, sum tó fekk týdning fyri alt landið. Skilligt er, tá ein lesur við­ tøkurnar hjá Føroyagrunn­ inum frá 1971 og kunngerð frá február 1982, at rásin er, at upparbeidda ognin, eisini framhaldandi eigur at verða nýtt til endamál í heimstaði grunsins, tað sæst m.a. eisini út frá, at bæði Klaks­ víkar Kommuna, fakfeløg og tann í innhandlar fisk hjá J.F.K. (Kósavirkinum), hava sínar instillingará­ byrgdir yvirfyri landsstýri­ num til nevnd o.s.fr. Hvussu hetta bindur løg­ frøðiliga er eitt, men reint moralskt, rætt og sjálvsagt vigar tungt, at øll hesi aktiv eru komin í grunnin frá J.F.Kjølbro í Klaksvík. “Føroyagrunnurin frá 1971” hevur nevnd, sum er vald eftir ávísum reglum, og hevur ræðisrætt til støðu­ takanir, tí avger nevndin, hvussu farast kann fram, og tá for­maðurin í grunn­ inum Leif Abrahamsen: “slær fast, at tað verður ikki við pengum úr Føroya­ grunninum, at virksemi verður aftur á Kósavirki­ num”, so eiga vit at minn­ ast til, at nevndin hevur ikki bara ræðisrætt men eisini ábyrgd av, at pening­ urin verður rætt brúktur og á rætta staði. Tá løgmaður leikaði í Eg fari at minna á, at í julimánaði í 2005 avgjørdi Føroyagrunnurin frá 1971, at selja Hanus Hansen 67% av JFK­samtakinum, sum eingin ivi skal vera um, var einki meiri enn rætt og nátúrligt, so fyritøkan framhaldandi varð verð­ andi í Klaksvík. Út frá hesum sendi tá­ verandi løgmaður Jóannes Ejdesgaard tíðindaskriv, har hann m.a. segði: “Nú Føroyagrunnurin hevur gjørt avtalu um at selja 67% av JFK­samtakinum, harmast Landsstýrið um mannagongdirnar í sam­ bandi við søluna. Gjøgnum­ skygni vantaði, og einki alment útboð hevur verið, sum gevur øllum javna­ bjóðis møguleika at keypa....” – Javnbjóðis møguleika at keypa! Á landsstýrisfundi og fleiri fylgjandi fundum mótmælti eg hesum, tí løgmaður og fylgisneytar ætlaðu at fáa JFK úr Klaksvík. Hetta var bæði ólátað og ómoralskt. Sjálvandi fari eg ikki at siga, at “Føroyagrunnurin frá 1971” í síni tíð var ogn­ artøka av JFK­ samtaki­ num, har møguleiki kveik­ tist at konvertera lán til partapening, men einki undrar meg. Bárður til arbeiðis Eftirspælið av orrustuni hjá Jóannesi Ejdesgaard, løgmanni og fylgisneytum var, at landsstýrismaðurin í fíggjarmálum Bárður Niel­ sen, setti størri arbeiði í verk. Hetta gjørdist drúgvt tilfar við m.a. Erhevervs­ og Selskabsstyrelsen, men teir komu til ta niðurstøðu, har skrivstovustjórin í Erhvervs­ og Selskabs­ styrelsen, Jytte Heje Mikkelsen, segði: ”Oven­ nævnte fonde ( Føroya­ grunnurin) er privatretlige fonde, og derfor ikke underlagt landsstyrets bestemmelsesret eller offentlig styring”. Hetta, og einki annað, setti punktum fyri álopið á Klaksvík frá løgmanni og fylgisneytum, og Leif Abrahamsen varðveitti starvið. Tí skilji eg ikki, at ikki hoyrist eitt kvekk frá Klaksvíkar Býráði og løgtingsfólkum úr Norð­ oyggjum við upplýsingum um moralska ræðisrættin til grunnin, álopini koma at verða framhaldandi, tí hesi ynskja aktivini, um tey so skulu flytast úr Klaksvík. Rætta ætlanin við Føroyagrunninum frá 1971 fyrrverandi borgarstjóri, landsstýris- og løgtingsmaður Jógvan við Keldu Tíðindaskriv Løgtingið viðgjørdi í gjár uppskot frá landsstýris­ kvinnuni í almannamálum, sum høvdu til endamáls at minka um útreiðslur lands­ kassans. Tað er fallið Sam­ taki og Landsfelag Pensjón­ istanna fyri bróstið, at spari­ uppskotini koma at hava fylgir fyri pensjónistar og fyritíðarpensjónistar. Til hetta hevur landsstýriskvinn­ an hesar viðmerkingar: “Tað er ein sannroynd, at fíggjarligu útlitini ikki eru eins bjørt, sum fyri einum ári síðani. Fíggjarlógin fyri 2009 gevur stórt hall, og tí hava øll landsstýrisfólk fingið álagt at tálma út­ reiðslunum. Uppskotini, ið vóru fyri í gjár, eru bert ein partur av hesum arbeiði. Tí er tað skeivt at siga, at landsstýrið bert leggur eftir teimum veikastu í sam­ felagnum. Byrðan er tung at bera, og vit mugu øll lyfta, eisini eg sjálv, hóast eg umsiti eitt økið við fleiri veikum brúkarum. Mín uppgáva er at raðfesta og telva meg fram politiskt til nakrar sparingar. Uppskot­ ini sum vóru fyri í gjár eru tey, sum politisk undirtøka er fyri í samgonguni. Tá tað er sagt, so vil eg gera greitt, at tá javningin av almannaveitingunum fer úr fýra í trý prosent, so merkir tað ikki, at pensjón­ istar, fyritíðapensjónistar o. o. fáa minni útgoldið í mun til nú. Útgjaldið veksur trý prosent, sum samsvarar við vøksturin hjá vanliga løn­ takaranum. Eisini hevur økta útgjaldið úr Sam­ haldsfasta gjørt góðan mun í ár. Sostatt er tað ikki rætt at siga, at pensjónistar og fyritíðarpensjónistar vera fátækari í 2009 enn í 2008. Haraftrat fáa lægstu fyri­ tíðarpensjónistar eitt hægri útgjald í 2009. Tað er als ikki mín ætl­ an, at niðurleggja Tilhald­ ini, men eg meti at upp­ gávan verður betur rikin úti hjá kommununum. Leggj­ ast kann aftrat, at skatta­ inntøkurnar av økta útgjald­ inum til fyritíðarpensjón­ istarnar í 2008 og 2009 fella partvíst eisini kommununum í lut. Eitt hugskot kundi verið at ein partur av hesum eyka inntøkum kundu verður nýttar til Tilhaldini. Landsstýrið arbeiðir miðvíst fyri at fremja batar fyri pensjónistar og aðrar veikar bólkar í samfelagn­ um. Ein nýggj forsorgarlóg kemur at áseta eitt minsta­ mark fyri uppihaldstørvi – eitt sokallað fátækramark – fyri allar borgarar í Før­ oyum fyri at tryggja øllum føroyingum eina rímuliga inntøku. Eisini verður arbeitt við einar eldralóg, sum skal tryggja rættindi og tænastur fyri eldri”. Almannamálaráðið Viðmerking til yvirlýsing frá Samtak og Landsfelag Pensjónistanna