leygardagur 15. september 2001síða 11

20 Nr. 178 - 15. september 2001 Nr. 178 - 15. september 2001 21 Hereftir fer Smyril at sigla eftir vanligu ferðaætlanini hósd- agar SUÐUROYARSIGLINGIN Áki Bertholdsen Tey, sum sigla við Smyrli, hava hesa seinastu tíðina ilskast inn á Strandferðsl- una, tí at hon so oftani hevur broytt ferðaætlanina hósdagar. Eftir ferðaætlanini, skal Smyril sigla av Havnini, suður á Tvøroyri klokkan 14 hósdag og norður aftur av Tvøroyri klokkan 19. Hósdagar er ferðaætlanin hjá Smyrli løgd eftir fiskivinnuni í Suðuroynni. Tvs, at ferðaætlanin er løgd soleiðis, at tað skal bera til at arbeiða á flakavirkjunum í Suðuroy so leingi sum gjørligt hósdag og kortini fáa fiskin av landinum longu hóskvøld, sum er neyðugt fyri at fáa hann á marknaðin til tíðina. Men hesar seinastu vik- urnar er tað ferð eftir ferð komið fyri, at Smyril ístað- in hevur siglt suður á mið- degi og norður aftur longu klokkan 17. Og hendan broytingin er eisini gjørd fyri at ganga fiskivinnuni á møti. Í summar, ímeðan Norr- øna hevur verið í summar- sigling, hevur tað nevniliga verið Clare, sum hevur ført fiskin av landinum. Men Clare siglur so seint, at tað hevur verið neyðugt at framskunda fráferðina úr Føroyum, fyri at fáa fiskin fram til tíðina og tí hevur tað eisini verið neyðugt at framskunda fráferðina av Tvøroyri hóskvøld tveir tímar, til kl. 17. Tað skerst tó ikki burtur, at hendan broytingin er komin illa við hjá fiska- virkjunum í Suðuroy, tí nú hava tey verið noydd til at gevast at virka tveir tímar fyrr hósdagar. Men tað skerst heldur ikki burtur, at hetta hevur elvt til ónøgd hjá ferða- fólki, tí tey eru fleiri, sum hava verið ov sein til Smyril, tí tey ikki hava fingið við, at ferðaætlanin er broytt. Liðugt nú Reidar Nónfjall, stjóri á Strandferðsluni er harmur um, at tað hevur verið neyðugt at broyta ferðaætl- anina so oftani hósddagar. – Men tað hevur verið neyðugt, fyri at fáa fiskin av landinum til tíðina, sigur hann. Hann vísir tó á, at nú er tað liðugt við broyting- unum á hesum sinni. –Nú er summarsiglingin hjá Smyril Line hildin upp- at, so nú er tað aftur Norr- øna, sum skal føra fiskin av landinum. Tí verður tað heldur ikki longur neyðugt at fram- skunda fráferðina av Tvør- oyri hósdagar. Reidar Nónfjall sigur, at teir fara avgjørt at hava hetta í huganum til næsta ár so at teir fáa byrgt upp fyri, at tað ikki aftur skal vera neyðugt at broyta ferða- ætlanina hvønn hósdag. Hann sigur, at Strand- ferðslan fer nú at taka málið upp við Smyril Line fyri at vita, hvussu verður næsta ár. Men kanska endar tað við, at Smyril heilt einfalt fer at broyta ferðaætlanina, so at allir túrarnir seinna- partin hósdagar verða framskundaðir tveir tímar, ella so. Í øllum førum vil Strand- ferðslan sleppa undan at broyta ferðaætlanina í heil- um. Liðugt at broyta siglingina hósdag Í summar hevur tað verið neyðugt at broyta ferðaætlanina hjá Smyrli hósdagar og tað er komið tvørt fyri hjá mongum. Men nú er liðugt við tí og Strandferðslan ætlar ikki, at hetta skal vera gongdin aftur næsta ár Skálafjarðarsiglingin skal nú á privatar hendur. Næsta ár verður eisini rutusiglingin til Mykinesar privatiserað SAMFERÐSLA Áki Bertholdsen Í dag verður byrjar eitt nýtt tíðarskeið í søguni hjá Strandferðsluni. Tí í dag verður á fyrsta sinni ein sjóvegis farleið hjá Strand- ferðsluni boðin út til privat at reka víðari. Talan er um siglingina ímillum Havnina, Strendur og Skálafjørðin, sum nú fer á privatar hendur. Aðrastaðni í Sosialinum í dag, lýsir Strandferðslan við, at skálafjarðarsigling verður boðin út. Freistin fyri at lata inn tilboð er ásett til 29. ok- tober 2001. Ætlanin er, at halda fram at bjóða rutusigling hjá Strandferðsluni út næsta ár, tá ið siglingin út í Myki- nesar verður boðin út. Strandferðslan sigur, at tað er eftir krøvum frá politiska myndugleikanum, at hon nú hevur fyrireikað, at Skálafjarðarleiðin og Mykinarleiðin nú verða bjóðaðar út. Men tað er eisini greitt, at at útbjóðingin skal føra fíggjarligar og tænastuligar fyrimunir við sær fyri landið. Tey, sum eru áhugað at bjóða upp á siglingina, kunnu venda sær til Strand- ferðsluna, so fáa tey treytir. Eitt nú sigur Strand- ferðslan, at hon vil sam- starva um flutning uttanfyri vanligu ferðaætlanina á Skálafjarðarleiðini, m.a. um serflutning av ymiskum slagi. Ætlanin er, at Skála- fjarðasiglingin skal á pri- vatar hendur longu frá 1. januar Men Strandferðslan til- skilar sær rætt til at velja ímillum innkomin tilboð, ella til ikki at taka við nøkrum av innkomnu tilboðunum. Teir arbeiðstakarar, sum bjóða, kunnu verða hjá- staddir, tá tilboðini verða latin upp. TÍÐINDASKRIV Í næstu viku kemur for- maðurin í danska autista- felagnum, Jørgen Lind- gren, til Føroya. Hann skal halda fyrilestrar um autismu sum heild og um menningina innan autism- una í Danmark. Eisini fer hann at siga frá, hvat foreldur og avvarðandi í Danmark kunnu gera, tá ið tey hava fingið diagnosuna hjá barninum. Hvørji tilboð eru og hvussu verður í framtíðini Danmark hevur verið rætti liga frammalaga í viðgerð- ini av autistiskum børnum, og kendasti skúlin í Norð- urlondum man vera Sofies- kúlin í Keypmannahavn. Í 1962 tóku foreldur at autistiskum børnum seg saman og stovnaðu felagið »Psykotiske Børns Vel«, seinni »Foreningen for Autisme«. Hetta felagið er rættiliga stórt í dag, og arbeiðið, ið felagið hevur gjørt fyri autistisk børn og foreldrum teirra, er ikki smávegis. Fyri 10 árum síðani var føroyska autista- felagið sett á stovn, og er tað ein deild av tí danska. Fríggjadagin 21.9. og leyg- ardagin 22.9. fer formað- urin í danska felagnum, Jørgen Lindgren, at halda fyrilestur í veitsluhøll landssjúkrahúsins um autismu og hvussu viður- skiftini hjá fólki við autismu eru í Danmørk. Hvat er autisma? Vit kenna øll orðið »auto- matiskt«. Okkurt, sum verður sett í gongd ella virkar av sær sjálvum. Hesi børn gera sumt umaftur og umaftur, uttan at hetta gevur teimum nakra mein- ing. Nógvir autistar tosa als ikki, og tey sum tosa hava hetta sonevnda »ekko- málið«. Mest sum alt verð- ur tikið bókstaviliga. Ein mamma, sum átti eina aut- istiska gentu, tók ímóti einari yngri dóttir, sum hevði verið fyri onkrum óhappi, og hon segði við gentuna: »Tú sært út, sum hevur tú grátið eyguni úr tær«. Autistiska gentan, sum hoyrdi hetta øtaðist og fór beinan vegin at leita á gólvinum. Tað, sum eyðkennir autistiska barnið, eru tær einstáttaðu rørslurnar. Barnið svevur ofta illa og kann í fleiri tímar sita og rugga aftur og fram frá høvdalag til fótalag. Eisini fær barnið grátiherðindi, og foreldrini gerast illa strongd. Eitt tað ringasta hjá foreldrunum er, at tey einki veruligt samband fáa við barnið. Nýggjar biologiskar kanningar Fleiri kanningar hava verið seinastu árini. Vit vita nú, at autisma er ikki vanlig sinnissjúka, men er heldur eitt álvarsligt menningar- brek, sum kann stava frá biologiskum avvikum í heilanum. Ein kanning, sum varð gjørd í 1979 vísti, at 48% av møðrunum kendu seg sjúkar og høvdu trupulleikar í burðartíðini, 37% høvdu trupulleikar undir føðing, og 9% søgdu, at barnið var stútt sjúkt ta fyrstu tíðina eftir føðing. Fleiri aðrir patalogiskir ella medisinskir tilstandir eru eisini knýttir at autismu. Eitt nú hitt so kenda fragila X-syndromið – tað skroypiliga X kromo- somið. Foreldrini varnast brekið Um foreldrini og heima- læknin hava mistanka um brekið, skal barnið sum skjótast fara til barna- psykiatriska kanning. Verð- ur tað staðfest, at barnið hevur autismu, skal farast í gongd sum skjótast við serligari undirvísing, bæði í barnagarði og seinni í skúla. Tað eru serlærarar til hesi børn. Jøren Lindgren kemur at siga frá Formaðurin í danska autisafelagnum, Jørgen Lindgren, kemur til Føroya at siga frá um autismu. Hann eigur sjálvur ein autistiskan drong og kennir trupulleikan at egnum barmi. Hann fer at siga frá gongdini innan autismuna í Danmark og hvørjar møgu- leikar har eru til hjálp og viðgerð. Fyrilestrarnir verða 21.9. og 22.9. í veitsluhøll landssjúkra- húsins. Byrjað verður bæði kvøldini kl. 19.00. Formaðurin í danska autistafelagnum til Føroya Ternan hevur siglit upp á Skálafjørðin fyri Stranmdferðsluna, men 1. januar skal skal skálafjarðarsiglingin á privatar hendur Skálafjarðarsiglingin verður nú bjóðað út C M Y K 21 20