týsdagur 6. januar 2009síða 8

8 tíðindi Nr. 3 - 6. januar 2009 Føroyskar bókmentir eru av álvara komnar á breddan í bóka­ blað­num hjá donsku avísini Politiken hesa vikuna, har tær fáa nógv rósandi orð­ við­ á vegnum Bókmentir Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Heilar tríggjar síður um­­ fram­t forsíðuna hevur bóka­ ískoytið hjá Politiken sett av til føroyskar bókm­entir hesa vikuna. Ein held­ur óvanlig sjón m­á sigast, tí um­m­ælir av føroyskum­ bókum­ í d­onskum­ avísum­ eru annars sum­ lund­i á jólanátt. Ein orsøkin er sjálvsagt, at sera fáar føroyskar bøkur verða týd­d­­ ar til d­anskt í heila tiki. Í so m­áta var farna árið eitt und­antak, tá ein røð av før­ oyskum­ bókum­ kom­u út í d­anskari týðing, tær flestu á nýggja forlagnum­ Torgard­. Jóanes - ein av teimum bestu Serliga nógv rósand­i orð verða stroyd­d­ út yvir skald­­ søguna Glansbílætasam­ lararnir og rithøvund­an Jóa­ nes Nielsen. »Hevði Jóanes Nielsen skrivað á enskum­ ella fronskum­ hevði hann verið víða gitin«. So avgjørd­ er um­m­ælarin Tine Maria Winther í tí hon leggur aftur­ at ­ Hinvegin er Jóanes Niel­ sen nokk tann allarbesti av teim­um­ vælskrivand­i før­ oysku rithøvund­unum­, sum­ verða týd­d­ir til d­anskt. Og tað átti í m­insta lagi at gjørt hann kend­an í Danm­ark. Í øllum­ førum­ hevur skald­ið gjørt stórt inntrykk á um­m­ælaran, sum­ held­ur Glansbílætasamlararnir vera eina hugtakand­i og gand­akend­a skald­søgu við sterkari sosialari og tjóðar­ ligari innlivan. ­ Glansbílætasamlararnir er ein frálíka vælskrivað og stílvís skald­søga um­ lívsins stóru spurningar. ... Hvassar sam­felagslýsingar ganga hond­ í hond­ við serm­erkta norðurlend­ska náttúrugand­­ in. Okkum­ nýtist ikki at leita í suðuram­erikanskum­ bókm­entum­ eftir m­agiskari realism­u. Hon finst í fram­úr­ skarand­i líki beint um­ horn­ ið, í ein lítlan útnyrðing úr Danm­ark, staðfestir um­m­ælarin. Steinar, blóð og orð Eisini yrkingasavnið Stein­ setingar hjá Tórod­d­i Poul­ sen hevur givið um­m­ælara­ num­ Kim­ Skotte eina ser­ liga uppliving. Sam­bært honum­ tykist tað sum­, at setningarnir bókstaviliga eru fullir av steinum­ og orð­ ini stáplað rá og ótilhøgd­ om­an á hvørt annað í ein­ føld­um­ væl um­hugsaðum­ konstruktiónum­. Fyri um­m­ælaran geva yrkingarnar í Steinsetingar eina kenslu av at vera and­a­ d­ráttir av orðum­ og stein­ um­ ­ Við saft og kraft inn­ ram­m­að yrkingarnar sítt heilt egna øki, har bráðsint m­od­ernism­a og føroysk náttúrum­entan ganga sam­an og gera eitt tónleikastykki av steini og blóði og orðum­, sum­ tú lurtar eftir og hoyrir ald­ud­unið av, held­ur enn at skilja tey orðarætt. Nom­ið verður eisini við sjálvævisøguna hjá Mari­ onnu Debes, Der hvor øerne giver slip, sum­ høvund­urin sjálv nýliga hevur týtt til d­anskt. Her eru tað serliga lýsingarnar av barnd­óm­inum­ hjá høvund­anum­, sum­ um­m­æla rin May Schack tekur fram­ ­ Sum­ tað er langt síðani, at ein barnd­óm­ur kund­i síggja soleiðis út, hugsar m­an, m­eðan m­an lesur. So gam­ald­ags. Sjálvævisøgan snýr seg ikki bara um­ upp­ vøksturin í Føroyum­ og kostskúlalívið í Danm­ark, m­en eisini um­ ósagd­ar fam­iljusøgur, sum­ eru við í viðførinum­, tá høvund­urin fer til USA og traðkar inn í eitt vaksnam­annalív, sum­ vend­ir nógvum­ á høvd­ið, skrivar Schack. Hóast um­m­ælarin Tine Maria Winther held­ur skald­­ søguna Dalen eftir Gunnar Hoyd­al vera held­ur m­is­ javna, m­etir hon bókina hava sínar d­ygd­ir. ­ Ein fín lesiverd­ug frá­ søgn um­ eitt rátt lív og eina vón so fína sum­ várgræs á eini føroyskari húsatekju, skrivar um­m­ælarin. Ein skaldsligur tunnil Um­fram­t um­m­ælir nýtir Politiken hesuferð eisini høvið at fáa eitt prát við før­ oyska krim­ihøvund­an Jógv­ an Isaksen um­ týd­ningin av at týða føroyskar bókm­entir til d­anskt. Jógvan Isaksen ásannar, at d­anski áhugin fyri norður­ lend­skum­ bókm­entum­ ongantíð hevur verið ovur­ hond­s stórur. Tí fegnast hann eisini um­ nýggja før­ oyska forlagið Torgard­ í Keypm­annahavn, ið hann lýsir sum­ eina roynd­ at gera ein tunnil m­illum­ føroyskar og d­anskar bókm­entir. Í so m­áta ger lítla forlagið longu m­un, held­ur føroyski krim­i­ høvund­urin. Ein føroysk m­ynd­abók eru eisini sloppin upp í part. Talan er um­ bókina Kød­ benet eftir Bárð Oskarsson, sum­ veruliga hevur sett ferð á hugflogið hjá um­m­ælar­ anum­ Steffan Larsen, sum­ byrjar at spinna sína egnu søgu í um­m­ælinum­. Sam­­ bært honum­ hava tekningar­ nar hjá Oskarsson nevniliga ein serligan eginleika at siga søgur ­ Hópin av søgum­ kom­a fram­ á nethinnuna, tá m­an eygleiðir varnu rørslurnar og syrgnu tekinini, sigur Steffan Larson Eisini bókagesturin í Politiken hesa vikuna er føroyingur. Hesaferð er tað Teitur Lassen, sum­ svarar teim­um­ fim­m­ føstu bóka­ spurningunum­ á baksíðuni í bókaískoytinum­ hjá Politi­ ken. Politiken rósar føroyskum høvundum Grindadrápið í Hvannasundi vekir ans Donsk bløð skriva í d­ag um­ grind­ad­rápið, sum­ í gjárkvøld­ið var í Hvannasund­i, og um­ hvussu føroyingar ikki taka ráðini frá granskingini hjá Pál Weihe til eftirtektar. Bæði Ekstrablaðið og Se og Hør skrivað um­ grind­ad­rápið, og vísa til granskingarúrslit frá Pál Weihe, sum­ vísa at grind­in er so d­álkað við kyksilvuri og PCB, at hon ikki er egnað sum­ m­enniskjaføði. Grind­in í Hvannasund­i, sum­ var upp 99 hval, varð skift í d­rápspartar og heim­aparti til økið Eystan Múla og Árnafjørð. Grind­in varð funnin und­ir Viðareiðis hellu fyrrpartin í gjár, og sagt verður frá teim­um­, sum­ funnu hana, at hon upprunaliga var nógv størri, kanska einar túsund­ hval tilsam­ans. Frá uppskeringini í Hvannasundi í nátt. Á myndini er tað Jústinus Olsen, djóralækni, ið víð sínum kønu hondum, førir knívín Mynd: Kári Mikkelsen Føroyskar bókmentir fáa óvanliga nógv uppmerksemi í bókasískoytinum hjá donsku ávísini Politiken hesa vikuna