mikudagur 7. januar 2009síða 14

14 Nr. 4 - 7. januar 2009 Tað veit Gud, at er Jóannes Eidesgaard góður! Eftir at hava sitið sum løgmaður í 5 ár, og nú sum fíggjar­ málaráðharri í 4 mánaðir, sigur hann, at “nú vit síggja stíg vera komnan í búskapin, má sigast, at løtan aftur nú er lagalig at taka skilagóðar avgerðir”. Hvat hevur hann so gjørt hesi undanfarnu fimm árini í landsstýrinum? Bíðað eftir ringum tíðum?! “Nýggjársynski” Í grein undir yvirskriftini “Nýggjársynski” kemur JE til ta niðurstøðu, at nú mugu tvey greið mál set­ ast. “annað er, at vit nú taka okkum saman og gera nakrar bygnaðarligar broyt­ ingar í samfelagnum, sum fáa okkara strukturella hall á fíggjarlógini burtur. ... hitt er at ein fíggjarlóg má haldast, og at afturvend­ andi yvritrekk hoyra for­ tíðini til...” greið tala má sigast, og skal JE fáa undir­ tøku frá okkum í Tjóðveldi til hetta beinanvegin. Vit hava eisini í fleiri umførum roynt at víst á, hvussu vit kunnu fáa tað strukturella hallið á fíggjar­ lógini burtur. Bæði undir fíggjarlógarviðgerðini og í fíggjarnevndararbeiðnum til fíggjarlógina fyri 2009. Men tá var JE ikki har. Jú, hann var onkuntíð í salin­ um og inni í fíggjarnevnd­ ini. Men hann var ikki har við hvørki mótspæli ella viðspæli til okkara upp­ skot. Tíansheldur, at hann kom við nøkrum alterna­ tivi. Vit saknaðu og eftir­ lýstu ferð eftir ferð einum útspæli frá JE til bygnaðar­ ligar broytingar og til tað strukturella halli á fíggjar­ lógini. Men har kom onki íkast. Hvørki frá JE ella øðrum í samgonguni. Jú, onkur einstakur royndi, men teir sterku, sum ráða í ABC fingu bast øllum, sum minti um eina strategiska ætlan. Er ryggurin sterkari enn tollurin á sigarettum? Men tað skal JE eiga, at hann var rættiliga atfinn­ ingarsamur móti yvirtrekk­ um hjá sínum samstarvs­ feløgum í landsstýrinum. Og verður hann eins strang­ ur alt 2009 viðvíkjandi yvirtrekki, sum hann var undan jólum, og sum hann er í greinini í Sosialinum 30. desember, má kanska serliga hansara egni parta­ maður í landsstýrinum veruliga taka sær um reiggj. Og nú verður spenn­ andi at síggja, um ryggurin á JE mótvegis Hans Paula er sterkari, enn hann var mótvegis Jørgen og Jóhan, tá ið talan var um at leggja toll á sigarettirnar. Vit hava greið boð Men um vit halda okkum til tær bygnaðarligu broyt­ ingarnar og strukturella hallið á fíggjarlógini, so er boðið hjá okkum rímiliga greitt. Boðið hjá Tjóðveldinum hevði kravt nakrar bygnað­ arligar broytingar og hevði minkað um strukturella hallið munandi. (uppskot okkara sæst á síðunum 46 til 54 í álitinum frá fíggjar­ nevndini og er hetta at finna á www.logting.fo. Á inntøkusíðuni vildi tilfeingisgjald, sum lagt verður á ogn Føroya fólks, givið landskassanum uml 40 mió kr. Grønur skattur ella CO2gjald vildi givið 25 mió kr. Svarar til, at hálv króna verður løgd á hvønn litur sum seldur verður á bensinstøðunum. Sam­ stundis, sum hetta verður gjørt, eigur landsstýrið at skipa fyri tiltøkum sum minka um útlátið av vakstrarhúsgassum, og harvið gera okkum minni heft at oljuni. Hetta eigur at gerast við tiltøkum, sum hava til endamáls at finna fram til og menna varandi orkukeldur. Við at hækkað ALSút­ gjaldið úr 70% til 80% vildi landskassin fingið 5,00 mió. kr. Vit mæla eisini til at rentustuðulsskipanin verð­ ur broytt soleiðis at hon í fyrsta lagi verður fasthildin fyri gjørdar handlar, tó við einum innsettum avdráttar­ profili á 15 ár. Øll nýggj húsalán koma undir eina niðurlaðing á 4% p.a., so­ leiðis, at skipanin er burtur um 10­15 ár. Skipanin hevur verið atvoldin til ein avlagaðan húsaprís og í størstan mun er hetta vorðið ein spurningur um at flyta landskassagjaldføri beinleiðis yvir í gjaldføri hjá fíggjarstovnunum, sum fíggja sethúsamarknaðin. hetta vildi minkað um útreiðslurnar hjá lands­ kassanum við 11 mió kr. 5,00 mió. kr. Arvaav­ gjaldið er væl lægri í Før­ oyum enn í londunum kring okkum, tí kann ein regulering í takstinum geva landskassanum hesa inntøkuna. 40,00 mió. kr. Hækking í inntøkuskattinum hjá hægru inntøkunum. Skatta­ politikkurin hesi seinastu árini hevur bara verið til fyrimunar fyri tey vælbjarg­ aðu við høga lønarlagnum. Inntøkur landskassans eru tódnaðar við áleið 400 mió. kr. um árið av hesi orsøk. Nú tað hakar í bú­ skaparliga, eiga hesar somu breiðu herðar at taka á seg sín part av byrðuni. Fíggjarmálaráðið eigur at broyta skattalógini sam­ svarandi hesi áseting. 60,00 mió. kr. Sjómans­ frátturin verður tikin av í skattaskipanini. Ein skatta­ skipan eigur at vera gene­ rel fyri allar borgarar í einum landi. 28,00 mió. kr. Inntøku­ trygdin hjá fiskimonnum verður flutt arbeiðsmarkn­ aðinum, har hon heilt natúrliga hoyrir heima. Arbeiðsmarknaðurin eigur stóra trygdargrunnin ALS, sum sjálvsagt eigur at broyta sínar viðtøkur, so­ leiðis, at inntøkutrygdin fær innivist í heusm geiran­ um. Sjó­ og fiskimenn eru tvingsilsinnlagdir at gjalda í grunnin, men trupult er hjá hesum fakbólkum at fáa nakað úr grunninum aftur. Tískil verður hetta uppskotið sett fram. 0,50 mió. kr. Filmseftir­ litið verður tikið av. 2,50 mió. kr. Brúkara­ gjøldini á Trygdarmiðstøð­ ini verða ásett soleiðis, at støðin gerst útreiðslu­ neutral á fíggjarlógini. 0,00 mió kr. Sitandi sam­ gonga tykist onga ætlan hava um, at fara undir Sandoyartunnilin yvirhøv­ ur. At seta 2 mió. kr. á fíggjarlógina hevur eittans sum endamál at kyrra ein samgongutinglim. Úr oynni. Hesar 2 mió. kr. høvdu verið betri farnar í verkætlanina, at gera eina ítróttarhøll í Sandoy. Kommunurnar í oynni seta seg neyvan førar fyri at fara undir hesa ætlan í bræði, tí eigur landsstýrið at gera eina serliga lóg fyri hesa bygging. Komast kann aftur til tunnilin, táið tað veruliga er ætlanin at fara undir at gera hann. 15,00 mió. kr. Tøka av yvirskotsfæið í Búnaðar­ grunninum, sum er lands­ ins ogn og sum er yvirkapi­ taliseraður í óneyðuga stóran mun. 0,10 mió. kr. Pro Vita verður strikað av útreiðslu­ síðu fíggjarlógarinnar. 1,50 mió. kr. Minking av rakstrinum hjá løgmans­ fyrisitingini. 1,40 mió. kr. Minking av rakstrinum hjá úttanríkis­ ráðnum, har m.a. ein óneyðug kanning av ES eigur at vera tikin burtur. 7,00 mió. kr. Endur­ gjaldsgrunnur alivinnunar verður inntøkuførdur og nýttur sum stovnsfæ í ein­ um nýggjum granskingar­ grunni, sum bert hevur til endamáls at granska í fiska­ aling, eitt nú í toskaaling. Hallið hjá okkum hevði verið einar 200 mió kr lægri Umframt hesar meirinn­ tøkur hevur Tjóðveldi eis­ ini uppskot um meirút­ reiðslur. Hóast meirútreiðsl­ ur er tann populerari part­ urin, so verður hann ikki endurtikin her. Tí tað er serliga meirinntøkur, og minni útreiðslur, sum JE eftirlýsir. Men taka vit meirútreiðslurnar frá meir­ inntøkunum er hallið á okkara uppskotið knappar 200 mió kr lægri enn á henni, sum samgongan telvaði seg fram til undan jólum. Og tað, sum eyðkennir okkara meirinntøkur og meirútreiðslur er, at broyt­ ingarnar leggja seg eftir: • at javna byrðarnar í samfelagnum • at styrkja tey lágløntu og meðalløntu • at tryggja íløguvirk­ semi í øllum økjunum í landinum • at útbúgving, gransking og mentan verður ment. • at menna vinnulívið. Basa kreppuni í góðari tíð Hetta gera vit fyrst og fremst fyri at forða krepp­ uni at fáa fastatøkur. Forða fyri fólkafráflyting. Og forða fyri, at hallið á fíggj­ arlógini verður so stórt, at landskassin ikki heldur til tað, meira enn eini tvey, trý ár. og jú meira vit leggja trýst á landskassan, verri verður at koma uppaftur. Og hesuferð mugu vit kanska enntá lána okkum til hallið. (hvør so vil geva lán í hesum døgum), og um vit so valdu at taka av innistandandi í staðin, so eru vit longu farin niður um tað lógarásetta markið fyri minsta innistandandi, sum er 10% av BTÚ. Hugleiðingar komu eina viku ov seint Hesa ferð valdi samgong­ an, at samtykja eina fíggjar­ lóg við einum hallið á 500 mió kr. Eftir uppskotinum frá JE vildi hallið verið 570 mió kr, einamest tí, at har var onki (null) uppskot um bygnaðarbroytingar, onki uppskot um at lækka strukturella hallið. At hann so hugleiðir um bygnaðar­ broytingar eina viku eftir, at hansara egna uppskot er samtykt við ávísum barber­ ingum, er so bara tann tragi­ komiska síðan av hesi søgu. Vit vilja samstarv Nú veit eg ikki, hvat JE heldur um okkara uppskot. Men hann eftirlýsir einum kjakið. Og okkara uppskot er annað enn hugleiðingar og atfinningar. Talan er um ítøkiliga uppskrift og bein­ rakna strategi. Her skal greinin síggjast sum ein roynd at taka JE uppá orð­ ið, og vóna vit sjálvandi at fáa mótspæl við alterna­ tivum loysnum! Hetta gera vit, hóast vit sita í andstøðu, og hóast alternativið hjá okkum kundi verið at sápla tað niður, sum samgongan kemur við. Men tað gera vit ikki! Ikki bara tí at hon ikki kemur við nøkrum, men eisini tí, at vit vilja í eitt konstruktivt samskifti við samgonguna. Tí fara vit aftur og aftur at vísa á gongdar leiðir. Men undir­ tøka fyri okkara uppskot­ um má koma frá samgong­ uni. Hon hevur jú meiri­ lutan. Ein byrjan kundi verið frá fíggjarmálaráð­ harranum sjálvum. Tí spyrji eg JE: hvat held­ ur hann um boðini, sum verða endurtikin her í greinini. Hann sigur seg eftirlýsa einum kjakið. Tað hevur hann gott nokk fingið, og fær tað aftur her. Nú mangl­ ar bara, at vit fáa eitt út­ spæl frá høvuðspersóni­ num sjálvum. Ópopuler átøk, sum gagna! Nógv av hesum eru ópopu­ ler átøk, gamaní! Men hesi eru við til at lækka um strukturella hallið. Og tað er tað, sum JE vil hava burtur, sigur hann í greinini. Nú veit eg ikki, um kreppan er nóg ógvuslig til, at JE kann taka av hesum skilagóðu loysnun­ um. Eg ivist ikki í, at hann er samdur í meginpartinum av okkara uppskotum. Tíðin er við at ganga undan Nú er ein fjórðingur av tíð­ ini farin av hesum valskeið­ num. Tá fíggjarárið 2009 er runnið er helvtin av skeiðnum farið. Tí má JE veruliga skunda sær, um hann skal náa at gera nakað sum helst við bygnaðarbroytingar og við strukturella hallið. Nærri vit nærkast komandi vali, verri verður at finna meiriluta fyri ópopulerum broytingum. Og hugsið tykkum, um nú tíðirnar batna, so verður ikki tespiligt hjá JE at taka skilagóðar avgerðir! Men góða eydnu við nýggjársynskinum! Mót­ spæl fært tú frá Tjóðveldi­ num, og viðmerkingar somuleiðis. Og vit himpr­ ast ikki við at taka undir við skilagóðum avgerðum. Um nú tíðirnar batna verður ikki stuttligt hjá Jóannes Eidesgaard AnnitA á Fríðriksmørk Tíðindaskriv Tað er ikki ein felags fatan í Javnaðarflokki­ num, at almenn starvsfólk ikki røkja sínar skyldur til fulnar. Javnaðarflokkurin hevur tvørturímóti fult álit á alment løntum starvs­ fólkum eins væl og bæði tímaløntum og fastløntum á privata arbeiðs­ marknaðinum. Tí má Gerhard Logn­ berg, løgtingsmaður, sjálv­ ur standa við tær viðmerk­ ingarnar, ið hann hevur havt ímóti almennum starsvsfólki seinastu dagarnar. Tær skulu á ongan hátt fatast sum eitt flokssjónarmið hjá Javn­ aðarflokkinum. Tvørtur­ ímóti heldur Javnaðar­ flokkurin, at rættindini í fleiri førum áttu at verið styrkt, bæði hjá starvs­ fólkum í almenna og á tí privata arbeiðs­ marknaðinum. At leggjast eftir starvs­ fólkum fyri at vera heima hjá sjúkum barni ella tí, at tey eru á skeið, fyri at menna sínar førleikar, er ikki í samsvari við almennu fatan floksins av hesum viðurskiftum. Heldur áttu vit at gjørt umstøðurnar betri fyri tey, sum hava trupult við at fáa arbeiðs­ og familju­ lívið at samvirka. Vegna Javnaðarflokkin John Johannessen, Form. á tingi Javnaðarflokkurin hevur fult álit á almennum starvsfólkum viðmerkingar