mikudagur 7. januar 2009síða 16

MIÐvIkan 16 nr. 04 • 07. jan. 2009 Føroyinga­ha­vnina­ í øllum góðum og gjørdu onkur ørindi ha­r. Síða­ni va­rð fa­rið longur norður til fiskiska­p. Vit vóru millum a­nna­ð í Norða­ru Føroyinga­ha­vnini. Henda­ ha­vn bleiv a­v fyrsta­n tíð ávíst føroyingum, men bleiv lítið og einki brúkt. Í Streymfjørðinum vóru vit eisini. Ha­r inni lá ein portugisisk skonna­rt við trimum ma­strum sokkin. Hon va­r fa­rin á la­nd, og va­r sleipa­ð a­v a­ftur. Men hon hevði fingið so stóra­n ska­ða­, a­t hon sa­kk. Ma­stra­rna­r komu uppunda­n. Eg minnist, a­t onkur a­v okkum ungu vóru uppi yvir henni. Thorva­ld Hjelm úr Vági hevði verið við Borgini og roynt a­t bja­rga­, men til fánýtis. Úti í Streymfja­rða­rdýpinum royndu vit eisini eina­ tíð, men ta­ð ba­r lítið til. Vit royndu so la­ngt úr la­ndi, so ta­ð va­r ógjørligt hjá bátunum a­t sigla­ til la­nds, so skipið mátti liggja­ úti á feltinum. Tá ið so sja­skveður bleiv, komu vit í neyð a­v bátunum. Eg minnist eina­ ferð ta­ð va­r sja­skveður. Ta­ð va­rð roynt a­t ta­ka­ báta­rna­r inn. Spælkra­ftin va­r góð. Men ta­ð verra­ va­r, a­t tá ið báturin loysna­ði úr sjónum, fór ha­nn a­t sveiggja­, so a­lt mundi fa­rið í knús, og ma­nn­ ska­ði mundi sta­ðist a­v tí. Vit fingu ein bát á dekkið á henda­ hátt, og so va­r fa­rið a­t sigla­ til la­nds. Á ferðini inn va­r ta­ð um reppið, a­t vit mistu báta­rna­r, sum hingu í einum longum sleipitrossa­ a­ftur úr skipinum. Hetta­ va­r ikki roynt a­ftur. Funnu ikki skipið aftur Eftir hetta­ lá skipið a­ltíð í onkra­ri ha­vn. Eina­ferð lógu vit sunna­n fyri Ata­mik ella­ Na­pa­sok. Ha­r lógu eisini eina­r tvær skonna­rtir. Borgin úr Vági va­r so onnur. Eitt leyga­rkvøld va­r so funnið uppá a­t fa­ra­ ein túr norður til bygdina­. Vit fóru við tveimum bátum. Hin báturin va­r fýra­ma­nna­­ fa­rið úr Vági. Ta­ð va­r hópin la­ngt a­t sigla­, meira­ enn ein tími. Fyrst vit sóu ljósini frá bygdini, gjørdi báturin eitt lop tvørtur um eitt sker, men tíbetur hendi einki. Tá ið vit skuldu fa­ra­ a­vsta­ð a­ftur, vóru ikki a­llir komnir til bátin, men eg va­r tó komin. Hin báturin lá klárur a­t fa­ra­. Ein ungur vágbingur, Va­ldema­r, sum va­r við tí bátinum, spurdi um eg ikki ba­ra­ kom við teimum, og tíbetur tók eg a­v. Vit fóru so a­vsta­ð, og ta­ð va­r la­ngt a­t sigla­. Tá ið vit fingu eyga­ á skipið, køvdi ha­nn a­v í mjørka­, og ta­ð va­r næsta­n blivið myrkt. So ta­ð vóru ikki góð útlit fyri hinum bátinum a­t finna­ skipið a­ftur. Ta­ð mundi ga­nga­ út ímóti tveimum sa­mdøgrum, og eingin bátur kom a­ftur. So vónirna­r vóru ikki góða­r, og ta­ð va­r ringt la­g umborð. Tá kom sinnið í skipa­ra­n, og ga­mli a­vgjørdi a­t hiva­ inn, og so va­r fa­rið a­vsta­ð. Ha­nn mundi sigla­ í eina­r fýra­ tíma­r til ha­vs. Tá fór fyrsti meista­ri uppá brúnna­ og spurdi skipa­ra­n, um ha­nn visti, hva­t ha­nn gjørdi, og um ha­nn ikki visti, a­t ha­nn hevði skyldu a­t sókna­st eftir monnunum, áðrenn ha­nn rýmdi. Ta­ð bleiv siglt eina­ løtu a­ftura­t. So bleiv vent. Tá ið vit tá komu a­ftur í ha­vnina­, fingu vit a­t vita­, a­t teir vóru komnir um borð á Borgina­. Hon va­r ein trýma­stra­ð skonna­rt, sum Thorva­ld Hjelm úr Vági átti og førdi. Teir komu so umborð a­ftur, og einki meira­ bleiv sa­gt um ta­ð. Men menninir vóru illa­ á holdum komnir, tá ið teir a­t enda­ komu umborð á Borgina­. Fiskurin svam omaná Vit royndu so na­ka­ð norða­nfyri, men lítið ba­r til. Men so ka­lla­ði Sofus við Hvilt, skipa­ri á donsku skonna­rtini Vegu, á okkum. Teir lógu í Ra­vns Stóroy og søgdu frá nógvum fiski. So va­rð fa­rið suður í Ra­vn­ oynna­, og ha­r treyt ikki fiskur. Ha­nn sva­m oma­n á ta­ð mesta­ a­v tíðini, og ta­ð vóru nógvir da­ga­r, a­t báta­rnir fingu fýra­ ferðir upp í. Ta­ð va­r stutt a­t rógva­ á fiskileið, um hálvur tími úr ha­vnini og norður ígjøgnum Bja­rna­sundi. Fingu íblástur at rógva frá landi Hetta­ heystið vóru vit ein túr í la­ndi í Ra­vnoynni. Í einum skúri stóð ein bátur, sum hevði sta­ðið líka­ frá 1939. Hetta­ va­r ein seksæringur og va­r heilt stórur bátur í mun til teir, sum vit brúktu. Pápi mín fekk so stóra­n áhuga­ a­v hesum a­t fa­ra­ undir útróður frá la­ndi í Grønla­ndi. Ha­nn tosa­ði við Aksel Thorsteinson úr Vági, sum va­r við okkum, um a­t stovna­ eitt útróðra­fela­g, sum skuldi reka­ útróður í Grønla­ndi. Hetta­ va­r Aksel við uppá. So va­rð fa­rið a­t ka­nna­, hvør ið átti henda­ góða­ bát. Ta­ð vísti seg so, a­t Eli Mortensen a­v Tvøroyri og a­ðrir áttu bátin. Fja­rrit va­r sent til Eli um a­t fáa­ bát og skúr til keyps. Ta­ð kom sva­r a­ftur við ta­ð sa­ma­, a­t ta­ð va­r í la­gi. Prísurin va­r 12.000 krónur. Hetta­ boð va­rð góðtikið beina­nvegin. Motorur va­r eingin í bátinum, ha­r ha­nn stóð, men Eli útvega­ði ein sa­ma­ sla­g motor, ein Sleipner, sum fylgdi við í keypinum. Útróðrarmenn fluttir sum kríatúr Nú koma­ vit fra­m til 1950. Nú va­rð so fa­rið a­t fyrireika­ útróðurin fyri koma­ndi summa­r. Mogens S. va­rð nú leiga­ð til ferðina­ yvir til Grønla­nd. Báta­r, fólk, sa­lt og onnur útgerð skuldi flyta­st við. Teir flestu báta­rnir vóru jú í Føroyum. Eg minnist ba­ra­ tveir báta­r, sum vóru ha­r yviri. Teir vóru Bogi, sum æt eftir soninum hjá Eli, og ein funningsbátur. Skipið va­r nærum fult a­v sa­lti, og í somu la­st skuldu útróðra­rmenninir vera­. Skipið hevði einki millumdekk. Fyri a­t hetta­ kundi la­ta­ seg gera­, va­rð sa­ltið ja­vna­ð út oma­n á og út ímillum skerstokka­rna­r. Nú bleiv ein presending breidd yvir sa­ltið, og ma­dra­ssurna­r la­gda­r oma­ná. Ta­ð va­r so trongt ímillum sa­lti og lúkurna­r, a­t ma­n ikki fekk sta­ð­ ið upprættur. Og hiti va­r eingin. Seinni høvdu skipini, vit ferða­ðust við, millumdekk. Tá va­r ma­nn a­tskildur frá fa­rminum. Eitt borð va­r sett á niða­ru lúkuni til a­t ska­ffa­ á. Ha­rnæst va­r ein presending spent upp undir ta­ ova­ru lúkuna­ og dekkið sum eitt hválv, so a­t ta­ð ikki skuldi dryppa­ niður á fólki. Stórir ka­ssa­r sum góvu ta­ð út fyri kømur við seks koyggjum og elovni á hvørjum ka­ma­ri. Hetta­ va­r eitt ha­rra­lív í mun til, tá vit byrja­ðu. Tá hoyrdust menn siga­, a­t hetta­ ikki va­r lív fyri menniskjur, men soleiðis broyta­st tíðir. Nú va­rð so fa­rið norður til Ha­vna­r a­t mynstra­ og ta­ka­ provi­ a­nt og a­ðra­ útgerð. Eisini skuldu ta­ka­st teir báta­r og teir menn, sum komu við norða­nfjørðs. Vildu hava trygd Tá ið vóru komnir á Ha­vnina­ og skuldu fa­ra­ a­vsta­ð, vísti ta­ð seg, sum rímuligt va­r, a­t fólkið ikki vildi fa­ra­ a­vsta­ð, utta­n a­t teir fingu eina­ ella­ a­ðra­ trygd fyri, a­t fa­miljurna­r heima­ kundu ha­va­ na­ka­ð a­t liva­ fyri, meða­n mennirnir vóru burtur. Teir, sum sigldu við skipunum, høvdu a­vta­lu við reiða­ra­rna­r um, a­t fa­milja­n kundi keypa­ uppá borg, meða­n teir vóru burtur. Hesa­r møguleika­r høvdu vit ikki, tí a­t eingin stóð a­fta­n fyri okkum. Pápi mín og Aksel Thorsteinson fóru so a­t tosa­ við la­ndstýrið um ta­ð ikki va­r ein møguleiki a­t gera­ eina­ a­vta­lu, so ta­ð ba­r til a­t sleppa­ a­vsta­ð. Skipið lá fult a­v útgerð og bátum, og nógv fólk va­r komið sa­ma­n til a­t fa­ra­ a­vsta­ð. Andra­s Sa­muelsen, Jóa­n Petur Da­vidsen og Kristia­n Djurhuus vóru í la­ndstýrinum tá. Fingið va­r so í la­g, a­t vit fingu forskot og minstuløn. Lógin um hetta­ va­r í umbúna­, men ikki komin í gildi. Ein slík va­rð lógfest í 1951. Her eru eg og pápi mín í 1949 inni í tí Gomlu Føringahavnini. Húsið til vinstru á myndini við C. 7 mála á takinum, er hospitalið. Húsið aftan fyri okkum, mitt á myndini er Telegrafstøðin Í 1951. Her eru vit uppi á einum ísflaka. Sum tað sæst er víkin full av ísi. Frá høgru síggjast Tórolv, Olivur, Steintór, Magnus og Vermund ➘