fríggjadagur 9. januar 2009síða 20

Nr. 6 • 9. januar 2009 inngangur grams.fo Mortan í Hamrabyrgi 20 Vegleiðandi daglig føðsla ella GDA. Vit kunna líka gott venja okkum við hetta merki, ið fer at síggjast á nógvum matvør­ um framyvir. Talan er um eitt nýtt føðslu­merki, ið á etikettu­ ni fer at upplýsa og vegleiða um innihaldið av orku, sukri, feitti, mettaðum feitti og salti í einum verði (portión). GDA skal eitast at vera eitt ískoyti til vanligu føðslulýsingina pr. 100 g ella 100 mL. Men tað eru ikki heilsu­ myndugleikar, ið hava sett hesa frámerking um vegleiðandi dagliga føðslu í verk. Tað er stóra matvøruvinnan í Evropa ­ Confederation of Food and Drink Industry in Europe, stytt CIAA ­ sum hevur tikið sti­ gið. Skipanin er sjálvboðin og ídnaðurin í fleiri londum hava tikið hana til sín. Fleiri hava kanska lagt til merkis GDA á sjokolátuni frá Cadbury. Í Onglandi hevur vinnan nýtt GDA í fleiri ár. Týskland, Finn­ land, Póland og Ungarn eru eisini við. Í Danmark og Noregi hava brúkara­ og áhugafeløg verið rættiliga atfinningarsom um nýggju skipanini, men fleiri danskar matvørufyritøkur hava tó tikið hana í nýtslu. Tað er Dansk Industri, sum varðar av GDA í Danmark Evropeis­ ka matvinnusamtakið CIAA hevur sett sum krav, at vanliga føðslulýsingin, ið myndugleikar hava lóggivið fyri altíð skal standa saman við GDA. Tankin er at hesi saman skula hjálpa brúkaranum at seta saman eina dagliga føðslu í javnvág við viðurkendu heilsuráðini frá Evropeiska Samveldinum og heims­heilsufelagsskapinum WHO. GDA­virðini eru galdandi fyri sokallaðan ”miðalpersón”, tað er á leið sum ein sunn vaksin kvinna, ið hevur idealvekt og rørir seg nakað. Tørvurin fyri or­ ku og ymsu føðsluevnini veldst so um bæði kyn, aldur og hvus­ su nógv ein rørir seg. Men er tað ikki bara at gleð­ ast um fáa enn fleiri upplýs­ ingar um hvat er heilsugott at eta? Vit kunna kanska svara spurninginum við at hyggja at amerikanska samfelagnum. Onga aðrastaðni er so nógv upplýsing og merking um hvat er gott at eta á matvørunum. Men onga aðrastaðni hava fólk so stórar heilsutrupulleikar av at eta nógvan heilsuvánaligan mat. Man eitt samband vera mil­ lum hesi? Danska Brúkararáðið, Hjarta­ felagið, Krabbameinsfelagið og Diabetesfelagið halda í hvussu so er ikki at danir hava gagn av GDA­skipanini. Tvørturímóti hava tey í felags skrivi til Mat­ vørunevndina í danska Fólka­ tinginum ávarað um skipanin villeiðir meira enn hon gagnar. ­ Har eru ov nógv tøl og tað verður ikki skilt í millum tilsett og natúrligt sukur, sigur Mor­ ten Strunge Meyer frá danska Krabbameinsfelagnum. Mads Hyldgaard frá danska Hjartafelagnum heldur at vin­ nan við GDA­skipanini kann vil­ leiða við tølum, soleiðis at tað gerst lættari at selja vørur, ið kanska ikki eru so heilsugóðar kortini. Camilla Udsenfrá Danska Brúkararáðnum sigur at tey ar­ beiða fyri at forða, at GDA­skip­ anin gerst partur av felags ES­ merking framyvir. Brúkararáðið hevur longu meldað fleiri stórar fyritøkur fyri villeiðandi innihalds­ og føðslulýsing á matvørunum. Nú nógv føroysk matvøru­ lóggáva verður harmoniserað verða ES­lóggáva, er spen­ nandi at vita hvat hendir við matvøruvinnuni í Føroyum. Men at taka støðu til GDA sleppa vit neyvan undan. Í hvussu so er ikki framman fyri handilshillina. Bag­in­Box ella posavín fær skoðsmál í Vínummælinum í dag. Pastaskrúvurnar verða tugdar og mettar í Matummælinum. Úrmælingurin og kostráðge­ vin, Oscar Umahro Cadogan vil við nýggju bók síni kollvelta alla familjuna. Og í Uppskriftini fer ein an­ nar kostráðgevi, Elin Dimon Næs úr Hvalba at greiða frá sínum virksemi og so letur hon okkum eisini eina heilsugóða uppskrift at byrja árið við. At enda fari eg at heita á lesarar um at tekna seg til eitt komandi tíðindabræv, ið um­ vegis telduposti ­ fer at kunna um hvat rørir seg í Grams­høpi annars. Hetta gerst heilt einfalt við at skriva til mortan@hamrabyrgi.com og upplýsa navn og teldupost. GDA – Guideline Daily Amount