leygardagur 22. september 2001síða 5

8 Nr. 183 - 22. september 2001 Nr. 183 - 22. september 2001 9 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo John Johannessen john@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Tað er neyvan nakar føroyingur, ið hevur nakað ímóti økismenning, men tað má verða økis- menning við skili í. Vit hava seinastu tíðina verið vitni til eitt páfallandi samanfall millum flyting av stovnum og valdømi, har landstýrimaðurin, ið fremir gerðina er úr. Kanska er tað tilfeldugt, at fiskiveiðueftirlitið verður flutt til valdømið hjá Landstýrismanninum í Fiskivinnumálum og at Stuðulstovnurin verður fluttur til valdømið, hjá landstýrismanninum, ið tók tí avgerðina, men løgið sær tað út. Eitt aspekt, ið er vert at umrøða viðvíkjandi økismenning, er hvørji øki skulu mennast. Kann tað verða meiningin politiskt at menna stórpláss, ið eru væl fyri frammanundan? Ein býur á meginøkinum líður onga neyð, óansæð um talan er um eina almenna skrivstovu til ella frá. Margháttligt er at síggja, at útoyggjarnar spaku- liga bløða burtur, meðan landstýrismenn halda seg sláa eitt slag fyri økismenning við at flyta eitt kontór úr einum býi í ein annan. Harmiligt er, um menn ikki eru vaksnir nokk til ta ábyrgd, ið eitt landstýrismannastarv viðførir. Landstýrismenn hava sera víðar heimildir, men um politisku visiónirnar ikki røkka út um bø- garðarnar, har teir eru frá, so hevur flokkurin, ið hevur valt teir ein trupulleika. Stovnar eru til fyri borgaran, og eiga teir at liggja har, tørvur er á teimum. Kunnu teir liggja í útjaðarnum, so er tað frálíkt, men kunnu teir ikki tað, so skulu teir fáa frið. Skal stuðulsstovnurin flytast inn í Eysturoynna, so er spurningurin um tað ikki er logiskt at leggja hann har, tey lesandi eru - Kambsdalur ljóðar ikki heilt burturvið í hesum sambandi. Tað einasta, ið ikki má henda er, at tað verður siðvenja, at hvørja ferð eitt valdømi hevur fingið ein landstýrimann, so skal hann hava ein almennan stovn við sær heimaftur aftaná lokið valskeið. Landstýrismenn umboða alt føroya fólk og ikki bara sítt valdømi - ætlar man sær ikki at arbeiða fyri heildini, so eigur man at takka nei til eitt landstýrismannastarv, ella melda seg inn í Fólkaflokkin! DAGSINS MEINING Sosialurin Økismenning VIÐMERKINGAR Bergur P. Dam At Javnaðarflokkurin hevur sent út nýggja valskrá, hev- ur fingið tjóðveldisfor- mannin at leita í frysti- goymsluni eftir 50’ara- og 60’ara rakstrarrópum og skuldsetingum Formaður Tjóðveldis- floksins er súrur. Súrur, tí Javnaðarflokkurin hevur dittað sær at gjørt eina valskrá. Eina valskrá, sum í sínum heiti staðfestir tann veruleika, at í skjótt 4 ár hevur hjúklan um nationalu forfongiligheitina staðið í fremstu røð, meðan ger- andisviðurskiftini hjá fól- kinum hava verið trokað afturum. Eina valskrá, sum vísir á, at nú er tíðin komin, at venda hesum við, so- leiðis at fáfongdin má víkja fyri lívskorunum. Aftur í oyðimørkina Formaður Tjóðveldisflok- sins er súrur. So súrur, at hann útihýsur enn einum flokki frá samstarvi eftir komandi val. Við hetta lag verða ikki nógvir møgu- leikar eftir - veljarar Tjóð- veldisfloksins mugu ásanna, at formaður flok- sins miðvíst avskrivar sam- starvsmøguleikarnar eftir valið, og tískil ger seg til reiðar til enn eina oyði- markargongd. Aftur í steinøld Formaður Tjóðveldisflok- sins er súrur. So súrur, at hann noyðist at leita aftur í chauvinistisku steinøldina í 50- og 60’unum eftir slag- orðum og skuldsetingum. Tað er sum at blaða í goml- um Dagbløðum og 14.’um, tá tú lesir skuldsetingarnar um at selja sál og framtíð. Tað fløvar, at hann noyðist at tina upp slíka óhumsku. Tí tá vita vit, at vit eru á rættari leið. Og tað veit hann eisini, annars hevði hann ikki leika so í, sum hann ger. Loysing og á heysin Formaður Tjóðveldisflok- sins er súrur. Súrur, tí Javn- aðarflokkurin hevur sett sær ítøkilig mál um m.a. í minsta lagi at hækka pen- sjónirnar til ávikavist 10.000 kr fyri stakar pen- sjónistar og 16.000 kr um mánaðin fyri pensjónista- hjún. Súrur, tí Javnaðar- flokkurin vil byggja minst 160 ellis- og røktarheims- pláss. Súrur, tí Javnaðar- flokkurin boðar frá, at hesi bæði krøvini eru ófrávíki- lig. Formaður Tjóðveldis- floksins sigur, at hesi mál fara at koyra Føroyar á húsagang. Formaður Tjóð- veldisfloksins sigur, at í teirra loysingarpolitikki er ikki ráð at hækka pen- sjónirnar ella at útvega hesi røktarheimspláss. Formað- ur Tjóðveldisfloksins boðar frá, at í teirra loysingar- politkki fer ein hægri pri- oritering av fólkaskúlanum at merkja, at Føroyar fara á heysin. Tá er tað ikki løgið, at tað kókar yvir hjá tjóðveldis- formanninum, nú ein flokkur so væleydnað hev- ur sett tey mál, sum merkja veruligar batar í lívskorum fólksins ovast á skránna. Konfrontatión ella loysn Formaður Tjóðveldisflok- sins er súrur. Súrur, tí Javn- aðarflokkurin ikki vil sleppa sínum sjálvstýris- politikki. Súrur, tí Javnað- arflokkurin ikki tekur undir við nationalistiska fáfongd- arpolitikkinum og totalu konfrontatiónini hjá sam- gonguni. Súrur, tí Javnað- arflokkurin heldur fast við sína sjálvstýriskós, sum er tann, ið loysir viðurskiftini millum Føroyar og Dan- mark - politiskt og búskap- arligt - á einum virðiligum, tryggum og varandi grundarlagi. Og sum veitir Føroyum og føroyingum veruligt frælsi. Og forrestin… tað er so avdúkandi, at ein flokkur nú kann øsa tjóðveldis- formannin við at krevja fólkið í fremstu røð. Tí tað undirstrikar, at tað ikki hevur verið fólkið, sum hevur verið í fremstu røð hjá sitandi samgongu. Súrligir dagar í Tinganesi Edmund Joensen, løgtingsmaður Ætlanin hjá samgonguni at yvirtaka dómsvaldið er í stríð við ta stjórnarskipan, sum løgmaður eigur at verja. Tí er skrivligur fyri- spurningur hesum viðvíkj- andi settur løgmanni í løg- tinginum. Vandi er fyri løgfrøðilig- um ruðuleika, um verandi samgonga fremur sína ætlan um at yvirtaka dóms- valdið í stríð við heima- stýrislógina. Í samtyktini um sjálvstýri Føroya fólks hjá einum teprum meiriluta á tingi stendur millum ann- að, at dómstólar, ákæruvald og annað skal undir før- oyskt málsræði í seinasta lagi hin 1. januar 2004. Hetta má metast vera í stríð við ta stjórnarskipan, sum løgmaður sjálvur er settur at verja. Málið er tí sera álvarsligt. Føroyska stjórnarskip- anin er bygd upp av fleiri liðum. Ovast er ríkisgrund- lógin. Næst henni er heima- stýrislógin, sum skipar viðurskiftini millum land og ríki. Hon er sáttmálin millum landið og ríkið, sum bæði fólkatingið og løgtingið hava samtykt. Síðani er innlendis stýri okkara skipað í stýrisskip- anarlógini. Fremsta uppgáva løg- mans er at halda og verja hesa stjórnarskipan, í øllum førum so leingi sum ongin onnur skipan er samtykt á rættan hátt. Ynskir løgmað- ur loysing, so at ríkis- grundlógin og heimastýris- lógin fara úr gildi, so kann hann skjóta upp at loysa frá Danmark. Vil løgmaður ikki loysa, má hann virða galdandi skipan. Rætt skal vera rætt Framhald á síðu 25 Eivind Jacobsen Borgarstjóri Strendur Kommunala eftirlitið boðar í hesum døgum frá, hvørjar kommunur bróta landsins lógir. Harímillum er Sjóvar kommuna. Sjálvandi undr- ar hettar okkum og vit føla okkum tí noyddar at gera nakarar viðmerkingar. Eingin lógarheimild Landsstýri fann av sínum eintingum uppá, at nú skuldu kommunur hava íløguloft. Hetta íløguloft fingu kommunur boð um og eingin fíggjarætlan bleiv góðkend um íløgur vóru hægri enn einvíst ásetta kvotan hjá landsstýrinum. Men løgmaður hevur av- gjørt onga heimild at áseta íløguloft. Tí arbeiður Før- oya Løgmaður, sum á- byrgdari fyri kommunala eftirlitið, uttan nakra lógar- heimild. Tað kundi verði áhuga- vert at fingið at vita um Løgmaður og Óli Holm verða mettir javnt. Løg- maður lovaði alment at Óli Holm skuldi kannast or- sakað av Trøllanesbræv- inum. Bløðini fingu tað til, at Óli, sambært Løgmanni, hekk í einum tunnum trá. Um øll eru líka fyri lógini, átti Løgmaður eisini at verðið kannaður. Barnagarðar í Tórshavn Kommunala eftirlitið hevur av sínum eintingum avgjørt at barnagarðar, sum Tórs- havnar Kommuna fer at leiga frá byggiharra, skal roknast sum íløgur. Sam- stundis hevur Fiskimála- stýri gjørt avtalu um at leiga bygning við for- keypsrætti. Keypsprísurin er millum 15-20 mió. Hesin bygningur átti alt annað líkað at verði við á íløgu- ætlan Landsstýrisins. Men tað er hann ikki. Aftur eitt dømi um at Landsstýri als ikki hevur tamarhald á egnum viðurskiftum. Tað ber ikki til at tulka lógir, reglur o.l. sum best ber til. Tað er neyðugt at tulka líknadi mál eins. Roknskapur hjá Sjóvar Kommunu Sjóvar Kommuna hevur seinastu árini hildi seg til løgdu fíggjarætlanina. Tí dámar okkum als ikki at Landsstýri fer í fjølmiðl- arnar við tíðindum, sum fyri lurtarar og lesarar ikki kunnu skiljast øðrvísi enn at her er lítið skil í. Nógvir strandingar hava eisini fingið tað fatan, at tað stendur illa til í komm- ununi. Tí verða sett upp roknskapartøl fyri Sjóvar kommunu. Endamálið við kommu- nala eftirlitinum er at ansa eftir, at kommunurnar fylgja landsins lógum. Harumframt vilja summir, at ansast skal eftir, at kommunurnar ikki koma í fíggjarligt óføri. Út frá hesum seinna vil kommunala eftirlitið hava nógvar skilaleysar broyt- ingar, fyri at teir betri kunnu fylgja við. Teir arbeiða við ætlanum um reglur v.m. Hetta er alt bert tvætl. Um tað er uppgáva teirra, kann hendan, eins og eg fleiri ferðir havi víst á á almennum fundum, har landsstýrismenn hava lut- tikið, loysast sera einfalt og bíligt. Um kommunur brúka minni enn tær tjena gongst teimum væl. Tí er bert neyðugt at áseta, at inn- tøkur altíð skulu verða minst líka stórar sum út- reiðslur. So einfalt kann tað gerast. Ùt frá hesum kann fíggjarætlan til kommunala eftirlitið síggja soleiðis út. Sí talvu! Samstundis eru hetta tøl úr roknskapinum hjá Sjóvar kommunu og av lands- stýrinum góðkend fíggjar- ætlan og síggja øll vónandi at kommunan er fíggjarliga væl fyri. Viðmerkjast skal, at kommunan betalti alla skuld í desember 2000 við pengum vit áttu á bók. Tí eru avdráttirnir serliga stórir í 2000. Skuldin 1. januar var kr. 50.000 og í dag eiga vit 4,5 mió á bók. Hetta er sera einfalt, lætt at skilja og gevur allar tær upplýsingar kommunala eftirlitið tørvar. Hví skulu vit brúka tíð uppá nakað annað. Einasta úrslitið av aðrari loysn er fleiri almenn arbeiðspláss í Havn. Stýring av búskapinum Fíggjarmálaráðharrin, sum annars dugur sera væl at ansa eftir kassanum, ynskir at passa kommunukassar- nar eisini. Hetta er óneyð- ugt. Vísandi til galdandi lóg skal kommunustýri fyrst áseta útreiðslur og síðan seta skattaprosentið so at inntøkur og útreiðslur er eins. Tí eigur eingin komm- una, sambært galdandi lóg, at hava yvirskot ella und- irskot. Um vit hugsa um at stýra búskapinum, verður neyð- ugt at broyta lóggávuna. Í dag kann kommunustýri áseta skattaprosentið júst sum tað vil. Løgmaður segði eisini á fundi í Kommunufelagnum, at tað var tað rætta. Tí komm- urnar skulu jú hava sjálv- stýri!! Skal lógin broytast eftir ynskinum hjá Karstin Hansen, verður neyðugt at kommunala eftirlitið fær heimild at áseta skattapro- sent hjá kommunum. Tað undrar okkum, hví summar kommunur hava 17% í skatt og aðrar 20%. Men vit kunnu ímynda okkum hvussu glaðar kommunur- nar verða fyri hesa broyt- ing. Hendan broyting hevði gjørt, at í staðin fyri at pengarnir fóru í kommunu- kassan, sum sambært lóg skal brúka hvørt oyra, hevði Palliba havt meira eftir. Palliba brúkar nógv, men hann megnar eisini at seta nakrar krónur til síðis. Tí hevði hetta minka um eftirspurningin í samfelag- num. Hetta er einasti møguleiki at stýra búskap- inum á kommunala økin- um. Men neyvan verður undirtøkan fyri hesum serliga stór. Tað er eingin munur á rakstri og íløgum tá vit tosa um upphiting av samfelag- num. Tí er tað tvætl at gera mun á hesum. Stýring av búskapinum er jú altíð upp á stutt sikt! Tí ætla vit í Sjóvar kommunu framhald- andi at bóka á sama hátt sum vit hava gjørt. Hetta ger at vit kunnu samanlíkna millum ár. Um vit noyðast at gera sum Kommunala eftirlitið áleggur okkum, tó í dag uttan heimild, vísa okkara útrokningar, at umsitingin veksur og tað fer at kosta okkum minst kr. 300.000 árliga, sum vit als einki fáa burtur úr. Hetta eru neyvar metingar og ikki vill skot. Annars finnast kreativir bókhald- arar í Landsstýrinum, sum eins væl og vit aðrir kunnu fáa íløgur til rakstur um tað loysur seg best. Tí vænta vit at tit skilja okkara sjónar- mið. Niðurstøða Út frá hesum sæst, at lands- stýri ger reglur og umsitur málsøki uttan lógarheimild. Harumframt hava teir ikki skil fyri teimum málsøkj- um teir umsita. Umsiting hjá Landsstýri og kommun- um verður dýrari enn neyð- ugt. Tí vil eg mæla lands- stýrinum til at umhugsa hvat teir vilja við kommu- nala eftirlitinum og annars at halda seg til galdandi lógir. Tað sum hevur stórstan tídning er at vit hava so bíliga og góða umsiting sum gjørligt. VIÐMERKINGAR Roknskap Fíggjarætlan Roknskap 2000 2000 1999 Inntøkur 15.924.000 14.913.000 15.351.000 Rakstur&íløgur 13.154.000 13.155.000 11.680.000 Úrslit av rakstri 2.770.000 1.757.000 3.671.000 Rentur 354.000 270.000 441.000 Úrslit eftir rentur 2.416.000 1.487.000 3.230.000 Avdráttir 13.406.000 1.086.000 1.199.000 Likviditetsúrslit 10.990.000 401.000 2.031.000 Við lóg skal land byggjast C M Y K 9 8