mikudagur 18. februar 2009síða 18

18 Nr. 34 - 18. februar 2009 Sambandsfólk geva nú aftur vantandi blokk­ stuðli skyldina fyri teirra egna ábyrgdarloysi og asosiala politikki. Men trupulleikin er ikki ov lítil peningur, men at sambandssamgongan sprændi ábyrgdarleyst ov nógvar pengar út í sam­ felagið. Var blokkurin ikki skorin, vóru vit langt síðani farin á heysin Kropp á kroppi koma nú sambandsfólk fram í bløð­ um og á heimasíðum við sama boðskapi: Niður­ skurðurin í blokkinum og fastfrystingin fyri 8 árum síðani er orsøkin til, at vit hava fíggjarligt hall. Hetta er eisini umskyldningurin hjá teimum fyri, at tey hava skorið niður hjá veik­ astu pensjónistum, einkj­ um, fólki við serligum tørvi, útbúgving og gransking. Hetta er besta prógvið um, at blokkstuðul og heimastýri blokerar alla ábyrgd, vit og skil. Ongin skomm hjá monnum Eisini Pauli Ellefsen, sum var løgmaðurin, ið byrjaði ábyrgdarleysa fíggjarpoli­ tikkin í 80’unum, ið koyrdi Føroyar so logandi á heys­ in, er komin undan væðing­ ini at geva øðrum skyldina fyri skeiva politikkin og asosialu avgerðirnar hjá sambandsflokkunum. Ábyrgdarleysi fíggjar­ politikkurin í 80’unum, har skattafidusir, studningur, veðhald og lán til vinnuna frá politikarum brendu allan búskapin av og fingu øll hjól av mala av akslin­ um, kostaði sambært Cara­ gata­álitinum Føroyum 13 milliardir út gjøgnum vindeygað. Hesi árini við fullum blokkstuðli og risastórum lánum afturat hjá lands­ kassa, vinnu og bankum, var ongin veruligur bati í pensjónum, skúlaverki, ellis­ og røktarheimum, landssjúkrahúsi ella øðrum vanligum vælferðartænast­ um. Nærum alt fór til studning og veðhald. Fullveldissamgongan sterkasta búskapin Tá ið fullveldissamgongan tók við í 1998 var uttan­ landsskuldin omanfyri 6 milliardir krónur. Fullkom­ in íløgustøðgur og lønar­ niðurskurður hevði valdað upp gjøgnum øll 90’ini. Fullveldissamgongan frá 1998­2004 broytti alt hetta. Rindaði uttanlandsskuldina niður. Lækkaði blokkstuð­ ulin og frysti hann fastan. Hækkaði pensjónirnar munandi fyri fyrstu ferð íáratíggjur. Feldi øll upp­ skot um nýggjan studning til fiskivinnuna. Gjørdi bindandi avtalur við komm­ unurnar um íløguloft. Gjørdi eina 10­ára íløgu­ ætlan, sum uppá 6 ár framdi millum annað hesar íløgur og rindaði fyri tær kontant, uttan at lands­ kassin tók nakað lán: Nýtt landssjúkrahús, nýggja Teistan, nýtt vaktar­ skip, nýggja Smyril, nýggja ferjulegu á Kramba­ tanga og á Syðradali, Vágatunnil, Norðoyatunnil, Skúladepil í Vági, 111 nýggj røktarheimspláss og mangt, mangt annað. Harafturat vórðu íøgur­ nar í mentan tvífaldaðar. Nýggj sosial átøk framd við skúlatilboði til ung við breki. Løgtingsins umboðs­ maður settur á stovn. Barnagarðsøkið lagt til kommunurnar og tørvurin nøktaður. Eldraøkið varð gjørt klárt at leggja út somuleiðis. Og mangt, mangt annað. Og hóast blokkstuðuls­ niðurskurðin og fastfryst­ ingina, hevði fullveldis­ samgonan yvirskot hvørt ár og hevði spart 2,5 milliardir upp í Lands­ bankanum í 2004. Yvirskot var á bæði handilsjavna og gjaldsjavna. Ongantíð hava Føroyar verið so búskaparliga væl fyri, sum undir fullveldiss­ amgonguni. Og málið varð jú greitt: Vit skuldu taka fulla ábyrgd av okkara búskapi, okkara vælferðar­ skipanum, okkara altjóða viðurskiftum og okkara framtíð, so her var ikki rúm fyri nøkrum ábyrgdar­ loysi og asosialum átøkum. Og hyggja vit at, hvussu landskassans inntøkur vórðu býttar undir full­ veldissamgonguni, so er ongantíð so stórur partur av okkara felags húsarhaldi nýttur til pensjónir, almannaverk, heilsuverk, skúlaverk og mentan – aftaná at blokkstuðilin varð skorin og fastfrystur. ABC slepti allari ábyrgd og stýring Búskapurin var so væl fyri, at vit uttan nakað kreppu­ tekin kundu standa ímóti, at øll alivinnan fór á heys­ in, rækjuflotin hvarv nær­ um allur, oljuprísurin hækk­ aði og fiskaprísir lækkaðu. Tí lagt varð til síðis og hildið varð aftur, tá hjólini mólu væl av sær sjálvum. Men sum búskapar­ frøðingar í 2003 ávaraðu landsstýrið ímóti: Almenni búskapurin var so væl fyri, at tað fór at verða gjørligt hjá einum landsstýri at reka ábyrgdarleysan búskaparpolitikk og sleppa øllum fyrilitum í eini 5­6 ár, áðrenn avleiðingarnar fóru at merkjast. Og tað var júst tað, sum hendi í 2004. Við sam­ bandsflokkinum á fíggjar­ málum og núverandi fíggjarmálaráðharra sum løgmanni, varð øll fíggjar­ stýring slept. Avtalur við kommunur uppsagdar. 10­ ára íløguætlanin slept. Byrjaðar íløgur steðgaðar og fluttar orsakað av parta­ politiskari fáfongd. Skatta­ lættar fyri minst 372 milli­ ónir krónur sprændar út í ein heitan búskap, og kostnaðarstøðið blást upp av tí sama, til bága fyri tey lág­ og miðalløntu. Ongin bati ella umfordeiling í pensjónum, men bert hækkingar í samhaldsfasta, har verkafólk sjálvi gjalda. Ongin verulig nýggj íløga gjørd. Mentanarpolitikk­ urin steðgaði fullkomiliga upp. Og legg so afturat, at har fullveldissamgongan hvørt ár hevði goldið 323 milli­ ónir í rentum og avdráttum til Danmarkar umframt ein eyka­avdrátt í 2003, rind­ aði nýggja ABC­samgong­ an onki, men sprændi peningin út. Fíggjarkreppa og blokkur sama uppruna So ongantíð eru kassarnir tømdir so effektivt og mið­ víst. Hartil varð eggjað til økta lántøku hjá vinnu og húsarhaldum við nýggjum skattareglum, meðan bank­ arnir sprændu øktar pengar út í nýggjum lánshættum. Og í hesi støðu standa vit í dag. Trupulleikin er ikki, at okkum hevur vantað pening í samfelag­ num. Tvørturímóti er trupulleikin, at vit hava nýtt ov nógvan pening. At bæði landskassi, komm­ unur og peningastovnar hava sprænt pening út, har ongin verulig framleiðsla ella virðisskapan er aftan­ fyri. At vit hava kapitali­ serað framtíðina uttan nakran botn undir, og hava sett okkara eftirkomarar í skuld fyri okkara nýtslu. Hetta er eisini læran av alheims fíggjarkreppuni: At óverulig virði og nýtsla verða blást upp, uttan at nøkur verulig framleiðsla og arbeiðsskapan er aftanfyri. Tað gongur bert so leingi meira og meira peningur verður sprændur inn. Tá tað so steðgar, rapar korthúsið. Tað varð tað, sum hendi hjá okkum í 80’unum. Og tað er júst tað sama sum hendir við blokkstuðlinum. Ein arbeiðsfrí upphædd, sum ikki hevur botn í teimum virðum, vit skapa, kemur ótálmað inn í samfelagið. Fólk kunnu bert ímynda sær, hvar vit høvdu verið nú, um vit ikki høvdu skorið blokkstuðulin og fryst hann fastan. Tá hevði ein eyka milliard verið sprænd út í ein yvirhitaðan búskap á hvørjum ári. At tálma ella kynda Vit hava eisini hoyrt, at eitt nú stjórin á handilsskúlan­ um og onkrir búskapar­ frøðingar hava funnist at bæði blokkstuðli og stóru skattalættunum hjá ABC­ samgonguni í sama anda­ drátti. Men munurin er, at meðan blokkstuðulsniðurs kurðurin tók pening út úr renslinum, so oystu skatta­ lættarnir pening inn í pen­ ingarenslið og hækkaðu nýtsluna –sum eisini skeikl­ aði handilsjavna og gjalds­ javna so dundrandi, tí økt nýtsla økir fyrst og fremst innflutningin og ger útflutningsvinnurnar minni kappingarførar. Eftir at sambandsflokk­ urin, saman við javnaðar­ og fólkaflokkinum við ábyrgdarleyusm politikki sjálvur hevur framleitt sína egnu ræðumynd um, at vit megna onki sjálvi, er svarið hjá sambandsfólki: Fingu vit bert fleiri pengar úr Danmark, so høvdu vit nú kunnað goldið fyri okkara ábyrgdarleysa búskaparpolitikk og sluppu undan at hugsa og býta virðini rættvíst. Hví ikki senda málsøki til Danmark aftur? Til tað er bert at siga: Jamen, hví fer ABC­sam­ gongan ikki til Danmarkar og letur skúlaverkið, almannaverkið, heilsu­ verkið, fólkakirkjuna, undirgrundina og onnur málsøki aftur til Danmark­ ar at umsita? So hækkar blokkstuðulin aftur beinan­ vegin. Tit hava meirilutan, og tað krevur bert eina tingsamtykt í fáum reglum. Blokkurin blokerar ábyrgd, vit og skil Høgni Hoydal Eg má hervið harðliga átala ta skomm viðferð, børn við serligum tørvi fáa frá almennari síðu. Hetta er púra galið og enn eina­ ferð gongur hesin fólka­ flokspolitikkur frá almenn­ ari síðu út yvir tey veiku í okkara samfelag. Her meini eg við tær sparingar, sum verða framdar innan Nærverkið, har Trivnaðartænastan hevur fingið boð um at spara 2.3 milliónir, og hetta merkir, at sambýlið á Pætursgøtu verður niðurlagt og øll starvs­ fólkini verða uppsøgd. Sambýlið á Pætursgøtu Hetta er einasta stað í Føroya landi, har ið tú hevur spesialisering, tvs. fakfólk sum taka sær av børnum við Asperger Symdromi. Eisini fyri tí fyri eygað at børn við asperger syndromi verða vird fyri tað sum tey eru. Stórt bakkast og skomm yvir landsins leiðslu. Her verða vit skotin fleiri ár aftur í tíðina. Eg havi sjálvur arbeitt nógv ár við børnum við autismu, og eg veit hvat, ið eg tosi um. Hetta er eitt stórt aftur­ stig á námsfrøðiligu leiðini fyri okkara land og ikki at gloyma tey stakkals børn og avvarðandi. Eg skammist av tykkara avgerðum. Sjálvandi blivu starvsfólkini á sambýlinum á Pætursgøtu ikki tikin við uppá ráð, tá ið tit tóku hesa skammiliga avgerð. Hvar eru tey bleytu virðini? Landsstýrskvinnan í Almannamálum, Rósa Samuelsen, gjørdi herfyri púra greitt, at sparingarnar fóru ikki at raka stovnarnar undir Nærverkinum. Ja, Rósa Samuelsen landstýris­ kvinna og fíggjarnevndin, her ruggar ikki rætt. Ja, fíggja bara fleiri tunnlar o.a og lat tey veiku vera veikari? Hvar eru tey bleytu virð­ ini og tykkara vallyftir? Nei, hetta er fólkafloks­ leiðsla, sum herskar í okk­ ara landi. Hvar er Javnað­ arflokkurin og hvar er and­ støðan í hesum avgerðum, og hvar eru tey bleytu virð­ ini, sum tit so mannliga skrivaðu og lovaðu um til løgtingsvalið? Leggið frá tykkum! Tit, ið ráða mugu finna sparingar aðrastaðni. Hvat við at tit spara upp egnar lønir og samsýningar. Fara tit eisini at spara á Føroya Barnaheimi, og hvat verður tað næsta? Skal Tórshavnar komm­ una yvirtaka sertovnaøkið? Eg haldi, at samgongan hevur spælt fallit og burdi lagt frá sær í stundini. Kanska hopa tit uppá, at Tórshavnar kommuna yvirtekur sertovnaøkið ella hvat? Tað hevði eftir mín­ um tykki verið mest skila­ best. Vit hava yvirtikið dagastovnaøkið við frálík­ um úrsliti. Sum bert gongur framá. Ja, vit kenna øll søguna hjá teimun eldru í Tórs­ havnar kommunu og gener­ elt í landinum. Nú standa børn við Asperger Synd­ rom og heimleys børn fyri tørni. Eg havi eitt orð til tykk­ um: Stór skomm og leggið frá tykkum í stundini. Børn við serligum tørvi eiga ongan góðan – landsins leiðsla leggið frá tykkum! námsfrøðingur og býráðslimur hjá Tórshavnar kommunu limur í sosialunevnd og nevndarlimur fyri Føroya Barnaheim levi Mørk viðmerkingar