týsdagur 7. mars 2000síða 3

5 tíðindablaðið sosialurin Nr. 46 - 7. mars 2000 4 tíðindablaðið sosialurin Nr. 46 - 7. mars 2000 Úr Løg- tinginum ÓLAVUR Í BEITI – Eru nøkur fyribyrgjandi tiltøk sett í verk, nú neytaøði er staðfest í Danmark? Inn- flyta vit neytakjøt úr Ong- landi? Hevur tann føroyski myndugleikin nakran ávís- an politikk mótvegis lond- um, ið nýta tað í viðmerk- ingunum nevnda fóður? Kann landsstýrismaður við vissu siga, um fóður til før- oysk neyt er vandaleyst? Og at enda spyr Dan R. Petersen, um tey tiltøk, ið sett eru í verk ímóti ridlu- skriða í Føroyum, eru nøkt- andi? Í viðmerkingunum til spurningarnar, sigur Dan R. Petersen, at gjøgnum øldir vóru føroyingar sjálvfor- sýnaðir við døgurðamati. Seinasta mansaldur er hetta broytt. Bústaðar- og lívs- mynstrið ger, at døgurða- matur í stóran mun er keypt útlendskt kjøt. – Í útlondum halda brúk- arafeløg, starvsstovur, og veterinermyndugleikar eitt vakið eyga við tí manna- føði, ið fæst til keyps. Her heima røkir Heilsufrøðiliga Starvsstovan hesa uppgávu eftir førimuni og orku. M.a. hevur starvsstovan forða fyri sølu av salmonella- fongdum høsnarungum og øðrum flogfenaði. Stavar frá fóðri – Dagliga hoyra vit um smittað sláturdýr og smitt- aðar úrdráttir úr húsdýrum. Ongland hevur seinastu ár- ini verið rakt av neytaøði og er av teirri orsøk boykottað av fleiri londum. – Í seinastu viku var ein tilburður av neytaøði stað- festur í Danmark, og fleiri kunnu væntast. Norra, Svøríki og partar av Balti- kum hava longu sett tiltøk í verk ímóti innflutningi úr Danmark. – Neytaøði stavar frá fóðri, ið partvís er framleitt úr avnotum av neyti, beina- mjøli, heila, mønu, eygum og øðrum, ið ikki verður Norra, Svøríki og partar av Baltikum sett tiltøk í verk Kann landsstýrismaður við vissu siga, um fóður til føroysk neyt er vanda- leyst? spyr Dan R. Petersen m.a. Finnboga Arge í fyrispurningi nýtt til mannaføði. Av tí at kjøt av sjúkum kríatúrum kann føra ólekjandi, deyði- liga sjúku við sær, verða omanfyri settu spurningar reistir, sigur Dan R. Peter- sen. ÓLAVUR Í BEITI Signar á Brúnni, mentamál- aráðharri, hevur vegna landsstýrið lagt fram upp- skot um Mentanargrunn Løgtingsins, sum kemur at hava sama stovnsfæ sum stovnsfæið hjá Mentunar- grunni Føroya Løgtings sum varð stovnsettur 6. mai 1946 á føðingardegi Jóann- esar Paturssonar. Í viðmerkingunum til uppskotið um grunnin, sigur Signar á Brúnni, at í sam- bandi við at arbeitt verður í Undirvísingar- og Menta- málastýrinum við eini mentanarpolitiskari ætlan fyri skapandi og útinnandi list, ætlar landsstýrismað- urin í mentamálum at skipa Mentanargrunnin við lóg. – Endamálið við ætlanini er, at tað skal bera til at gera eina virkisætlan fyri skeiðið 2000-2005, har ásett verður, hvørji øki eiga at verða raðfest í tíðarskeið- num. Ætlanin er at leggja dent á skapandi og útinn- andi list, at økja um møgu- leikarnar, sum longu nú eru, og at játta starvslønir. Tað hevur víst seg, at skipanin við starvslønum hevur havt stóran týdning fyri eitt nú yrkjarar og rithøvundar. Við øktu møguleikunum verður nú bøtt munandi um hesar møguleikar, og verður við hesum gingið einum sterk- um ynski frá listafólkum á møti. Forløg fáa eisini – Sambært lógaruppskoti- num fær landsstýrismaðurin í mentamálum heimild at áseta nærri reglur fyri grunnin. Ætlanin er, at meira av játtanini skal fara til skapandi og útinnandi listafólk. Men tað er tó ikki ætlanin at sleppa siðvenjuni at játta pening til forløg, tó so, at dentur verður lagdur á at játta til útgávu av eitt nú dygdargóðum handrit- um, sum, nevndin metir, eiga at verða givin út, men sum kanska ikki koma at bera seg fíggjarliga. Ment- anargrunnurin skal fram- vegis lata stuðul til ymiskar verkætlanir, framførslur og framsýningar. – Meginreglan fyri umsit- ingini av Mentanargrunni Løgtingsins og játtanum úr grunninum verður frameftir tann sama, sum hevur verið galdandi, síðan grunnurin varð stovnaður, nevniliga, at hóast nevndin verður vald av politiskum myndugleika, so hevur nevndin allan myndugleikan at játta pen- ing eftir umsókn og sam- bært tí reglugerð, ið lands- stýrismaðurin ger við støði í lógini. – Henda skipan, at polit- iski myndugleikin als ikki leggur seg út í málsviðgerð- ina av umsóknum og av- gerðir um játtan, er ein van- lig galdandi meginregla í Norðurlondum, tá talan er um stuðul til mentanarlívið. Ætlanin er at fylgja hesi meginreglu við tí kunngerð, ið kemur í sambandi við lógina, sigur Signar á brúnni m.a. í viðmerkingu- num til uppskoti um nýggja grunnin. Skipar Mentanargrunnin við lóg Grunnurin skal serliga stuðla tiltøkum og verkætlanum, sum kveikja og menna føroyska myndlist, tónlist, bókmentir, sjónleik og aðra list, sum kann javnmetast við hesar listagreinir 101 ára gamal afturvaldur EIRIKUR LINDENSKOV Fyrrverandi fólkatings- limir hava eitt felag, teir nevna forhenværende Folketingsmedlemmers Forening - og teir hava nú fingið eitt met í bók- ina hjá Guinnes. Tann 4. oktober 1998 kom felag- ið í Guinnesmetbókina, tí felagsins aktivi for- maður, Erik Finnemann Bruun, tann dagin fylti 100 ár. Hann varð tá kosin »elsti fungerandi felagsformaður í Dan- mark«. Og nú, tá hann er á veg móti 102. føðingardegi sínum, hevur felagið aft- urvalt han til formann. Finnemann Bruun var konservativur fólkatings- maður í truplastu tíðini hjá fólkatinginum, frá 1943-45 - undir týsku hersetingini. Tá var ikki nógv virksemi í fólka- tinginum, so í veruleika- num hevur hann bara virkað sum fólkatings- maður í nakrar mánaðir. Erik Finnemann Bruun, sum er hevur ann- ars í mong harrans ár starvast sum embætis- maður í Fólkatinginum, og hann hevur eisini ver- ið í Føroyum. Hetta var einaferð í 20‘unum, tá hann var í Føroyum við ferðalag hjá Stauningi, forsætisráðharra. Næstformaðurin í fel- agnum hjá fyrrverandi fólkatingslimum er ein rættuligur ársungi í mun til Finnemann. Tað er 71 ára gamla Tove Lindbo Larsen, fyrrverandi ráð- harri og fólkatingskvinna fyri Javnaðarflokkin í trimum skeiðum frá 1971 til 1998. 101 ára gamli Erik Finnemann Bruun er júst afturvaldur sum formaður í felagnum hjá fyrrverandi fólkatingsmonnum. Hann hevur sett met - og er kom í metbókina hjá Guinnes… Framløgu- fundur JOHN JOHANNESSEN Leygardagin klokkan hálvgum tvey seinnapart- in varð serligur tingfund- ur hildin við eittans málið á dagsskránni. Talan var um ein ting- fund, har tey mongu mál- ini, borin vórðu úr lands- stýrinum til løgtingsskriv- stovuna fyrr í vikuni, vórðu løgd fyri tingið. Mikudagin var nevniliga seinasta freist hjá lands- stýrinum at leggja upp- skot fyri tingið. Mikudagin var eisini seinasta freist hjá and- 38 uppskot vórðu løgd fram á serligum tingfundi leygardagin støðuni at leggja uppskot fyri tingið, tískil komu til- samans eini 38 lógarupp- skot inn á løgtingsskriv- stovuna, áðrenn hon lat aftur klokkan fýra. Øll hesi uppskotini legi tingformaðurin, Finnbogi Ísakson, fyri tingið leyg- ardagin, harafturat boðaði hann eisini frá einum fyri- spurningi frá Katrin Dahl Jacobsen til Karsten Hansen, landsstýrismann í fíggjarmálum, um skatt- ligu viðurskiftini hjá sjó- monnum við útlendskum skipum. Stór frávera JOHN JOHANNESSEN Av tí, at einasta málið á dagsskránni fyri ting- fundin leygardagin var framløga av tingmálum, vóru tað nógvir tinglimir og fleiri landsstýrisfólk, ið ikki møttu til tingfund- in. Teir níggju løgtingslim- irnir, Jógvan við Keldu úr Fólkaflokkinum, Vilhelm Johannesen úr Javnaðar- flokkinum, Jóannes Eidesgaard úr Javnaðar- flokkinum, Flemming Mikkelsen úr Sambands- flokkinum, Jákup Sverri Kass úr Sjálvstýrisflokk- inum, Sámal Petur í Grund úr Sjálvstýris- flokkinum, Páll á Reyna- túgvu úr Tjóðveldisflokk- inum, Heini O. Heinesen úr Tjóðveldisflokkinum og Finnur Helmsdal úr Tjóðveldisflokkinum vóru ikki á fundi. Seks landsstýrisfólk vóru ikki á fundi, og vóru tey Høgni Hoydal, Karst- en Hansen, Jørgen Nicl- asen, Signar á Brúnni, Finnbogi Arge og Helena Dam á Neystabø. Tingfundurin leygar- dagin var ógvuliga stutt- ur. Hann varð settur klokkan 13.30 og slitin klokkan 13.50. Nógv mál á skránni JOHN JOHANNESSEN Heili tólv mál eru á skránni fyri tingfund nummar 62 hesa tingset- una, sum verður settur í dag klokkan hálvgum tvey. Talan um fýra fyrstu viðgerðir, tvær aðru við- gerðir tvær atkvøðu- greiðslur um fyrispurn- ingar, tvey svar uppá fyri- spurning og framløgu. Fyrsta fyrsta viðgerðin er av tingmáli nummar 61/1999, sum er uppskot til løgtingslóg um endur- gjald til kommunur í sam- bandi við, at sjóvegis far- leiðir hjá Strandfaraskip- um Landsins verða lagdar niður. Onnur fyrsta viðgerðin er av tingmáli nummar 53-6/1999, sum er grann- skoðan av almenna rokn- skapinum hjá Føroya Jarðargrunni fyri fíggjar- árið 1998. Triðja fyrtsa viðgerðin er av tingmáli nummar 58/1999, sum er uppskot til løgtingslóg um broyt- ing í løgtingslóg um við- bót til ávísar pensjónistar v.fl. Seinasta fyrsta viðgerð- in er av tingmáli nr. 59/ 1999, sum er uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um áseting og javning av almanna- veitingum. Veldugir land mundu væla: Farnir undir várróðurin Enn sum áður er Norðhavið álitið hjá útróðrarmonnu- num. Teir koma langvegis at tryggja sær part av várróðr- inum norðanfyri EDVARD JOENSEN Høgættin er bítandi køld á Eiði. Kavin liggur í sjóvar- málan og vindurin strýkur suður eftir fjørðinum. Norðhavið, sum enn er álitið hjá útróðrarmanni- num, sum tað var bæði fyri og eftir, at Mikkjal á Ryggi yrkti um áttamannafarið, er ikki í serliga góðum skørum í dag. Torvanes liggur javnt undir, og tað brýtur langt upp á Líðarenni. Við nøsini rætt upp í vind- in koma fýra bátar grøvandi norður eftir Sundalagnum. Ivaleyst nakrir suðringar, sum ætla sær at rógva út norðanfyri, nú várróðurin stundar til, verður tosað. Tað er bara ein háttur at finna út av, um soleiðis er. Tað er at fara at tosa við menninar. Og »mikið rigtugt«, sum gomul fólk viðhvørt enn taka til. Tað vóru suðringar, sum komnir vóru norður um at vinna sær nøkur oyru. Hetta, at fremmanda- menn koma norður um hesa ársins tíð, er vorðið alt meira vanligt seinnu árini. Nú eru umstøðurnar eisini vorðnar nógv betri, enn tær vóru fyrr. Havnarviðurskift- ini eru góð. Væl ber til at sleppa av við fisk, og bátar- nir eru so mikið stórir, at menn fáa búleikast umborð. Umborð á Egili M er Arthur einsamallur. Tveir av hinum trimum bátunum, sum komu úr Trongisvági hendan dagin, eru eisini mannaðir av einsamøllum monnum. Við tí triðja eru teir tveir mans. Arthur sigur frá, at teir hava verið her nú í fleiri ár á rað. Og tað ber til, letur hann at. Sjálvur hevur hann ein hampiliga stóran glas- fipurbát, eins og hinir, sum komnir eru. Allir eru teir trongisvingar, sum komu hendan dagin. Teir vóru komnir norður um fjørðin mikudagin í seinastu viku. Dagin fyri ill- veðrið, sum legði partar av landinum lamnar. Men hjá teimum bilti ikki. Teir fóru fyrst á Runavík og lógu so har einar tveir dagar, áðrenn avgjørt varð at fara til Eiðis. Tað er høgligt at rógva út av Eiði. Arthur sigur, at teir okkurt ár hava verið í Oynd- arfirði, men ymisk viður- skifti gjørdu, at teir fóru til Eiðis. Og á Eiði hevur teim- um dámt væl. Gott at liggja og lætt at sleppa av við fisk- in. Tað døggar nakað illa í stýrihúsinum á Egili M. Arthur kókar grind í lugari- num. Hann hevur riggað sær eina koyggju í ár, greið- ir hann frá. Fyrr hevur hann sovið á bonkinum, men hetta er nógv betri. So nú er trengri, enn tað hevur verið. Men hann heldur tó, at einir tveir mans fáa sitið við borðið, og so er einki fyri at rætta døgurðan um lúnn- ingina til bátin, sum liggur uttaná. Hann kókar til allar, sigur hann. Vit práta um leyst og fast, og Arthur fegnast um, at nú ber aftur til at fiska frítt við snelluni norðanfyri. Hann helt lítið skil vera í, at leiðir vóru stongdar fyri snelluveiðu á Norðhavinum í fjør. Makan til fávitsku hevur hann ikki kent, heldur hann. Tí einum er hann 100% vísur í, og tað er, at snellan oyðir ongan stovn. Harragud, tá fiskurin ikki sjálvur vil taka, er einki at gera við hann. So svimur hann víðari og fríggjar og gýtir, sum hann vil. Øðrvísi er við trolarunum. Teir geva ongum frið, so har er í lagi at stongja, eru suðringarnir púra samdir um. Eitt er, at tíðin er góð til fiskiskap norðanfyri. Men sunnan fyri er púra eiðasørt, láta teir at, so tað er ikki so nógv at ivast í hjá teimum, siga teir. Og teir siga frá, at tveir aðrir suðuroyarbátar eru komnir undan teimum, og fleiri eru væntandi. So alt í alt verður tað ein fittur floti, sum væntast kann at taka støð á Eiði, nú vár- róðurin rættiliga skuldi far- ið í gongd. Men sum er sær púra einki út. Veðrið hevur verið rættiliga ólagaligt, og hend- an dagin var so ikki hugs- andi um at fara gjøgnum Flógvan við so smáum bát- um. Hinir báðir suðuroyarbát- arnir, sum fyrr vóru komnir norður, høvdu verið onkran dag, visti Arthur at siga frá. Annar hevði fingið góð 1.000 pund. So við prísi- num, sum er í dag, er tað bara »allright«, halda teir. Tað hanga nakrar dergur á skottinum. Nakrar eru av gamla, traditionella slag- num, meðan nakrar hava snaraðar buktir. Tað er tí, sigur Arthur, at teir eru farnir at halda tað vera betri. Teir halda, at beitan stendur betri frá, tá buktin er snarað. »Men jeg veit ikki. Jeg havi ikki verið har niðri og sett tað sjálvur«, sigur hann. Men hann vil tó royna tað, tá nú aðrir siga tað vera best. So er kókað, heldur Arth- ur og fer at leggja uppúr. Hann rópar á menniniar í hinum bátunum, at nú er skaffitíð, og teir koma bein- anvegin at fáa sær. Og meðan eiðismenn gera tunnuna klára at sláa um kvøldið, sita fýra suðr- ingar niðri við flótibrúnna og eta grind, sum Arthur hevur kókað á oljukabússini í lugarinum á Egili M. Tel 333 900 · Fax 333 380 S A N S I R · T E L 3 5 5 3 5 5 Ferðirnar kunnu bíleggjast á øllum ferðaskrivstovum kring landið. Fráferð úr Føroyum hvønn fríggjadag Galdandi frá fríggjadegi til mánadag Galdandi frá hósdegi til mánadag Flogferð til Orlando í Florida og aftur, fyri hvønn BARA 2.900,- Ikki íroknað: Gisting í Reykjavík og ferðaavgjøld. Galdandi til 31. mai - eftir 1. juni eru prísirnir úr 4.100,- Flogferð til Keypmannahavnar og aftur og gisting á Hotel Cosmpole í 3 nætur við morgunmati Hotel Cosmopole liggur mitt í Keypmannahavn - stutt er til alt tað spennandi, ið er at finna í størsta býnum í Skandinavia. Sjálvandi hava vit nógv onnur hotell at bjóða. 3.200,- Ferðaavgjøld ikki íroknað. Flogferð til Aberdeen og aftur og gisting á Hotel Patio í 4 nætur við morgunmati Sami prísur er eisini galdandi til: Boston, New York, Washington, Minneapolis og Halifax Úr Føroyum fríggjakvøld við Atlantic Airways til Reykjavíkar, har gist verður eina nátt. Víð- ari við Icelandair til USA leygardag. Heim aftur verður flogið sama dag heilt úr USA til Føroyar - við millumlending í Reykjavík. Hotell í USA: Tað kostar uml. 550,- fyri hvønn í dupultkamari á t.d. Holiday Inn Midtown í New York. Tosa við ferðaskriv- stovurnar kring landið ella Atlantic Airways um hotellbílegging í USA. V I K U S K I F T I Í K E Y P M A N N A H A V N V I K U S K I F T I Í A B E R D E E N S U M M A R H Ú S Í Í S L A N D I Hotel Patio er nýtt, frá 1996, liggur væl fyri nær miðbýnum, stutt frá Cordonas stuttleikapark. Handils- møguleikarnir eru góðir í Aberdeen, eisini eru nógv góð matstøð o.a. Prísdømi, gald. 8/7-21/7, fyri hvønn í 1 viku, um 4 vaksin ferðast saman DØMI: Bunroy Holiday Lodges, Roybridge, Fort William Galdandi frá leygardegi til leygardag. Íroknað prísin er flogferð og uppihald í summarhúsi. Flutningur frá flogvølli til gistingarstað og ferðaavgjald kemur aftrat prísinum. Nógv onnur summarhús eru, ring og hoyr nærri. 3.402,- Prísdømi, gald. 17/6-13/8, fyri hvønn í 1 viku, um 4 vaksin ferðast saman 3.672,- S U M M A R H Ú S Í S K O T L A N D I DØMI: Gistihús Ásgarður, Hvolsvöllur á Suðurlandinum, nær við Selfoss. Frá mikudegi til mikudag. Smá summarhús v/2 dupultkømrum, 1 baðirúmi v/brúsu og einum lítlum køki. Íroknað prísin er flogferð og uppihald í summarhúsi. Flutningur frá flogvølli til gistingarstað og ferðaavgjald kemur aftrat prísinum. Nógv onnur summarhús eru, ring og hoyr nærri. B Í L I G A R F E R Ð I R T I L U S A 3.168,- Ferðaavgjøld ikki íroknað.