mikudagur 25. februar 2009síða 9

miðvikan Siðsøguligt tilfar í Sosialinum mikudagar Nr. 39 • 25. feb. 2009 85 ár kann tykjast at vera ein long tíð. Men kortini eru fleiri sum minnast hesa tíðina, og sum eisini kunnu greiða frá henni. Men tað er greitt, at hesi fólkini fara at fækkast. Tískil hevur høvi verið nýtt til, umframt tær skrivligu keldurnar, sum finnast, at tosa við fólk, sum vara av hesi hending, og sum kunnu greiða frá henni. Her er fyrst og fremst talan um børn hjá teimum sum fórust. Fyri at lýsa hetta tíðaskeiðið fer í Miðvikuni eisini at verða tikið í aftur tær stóru vanlukkurnar, sum hendu í 10 ára skeiðnum 1910-1924 serliga við atliti til Suðuroynna, sum varð hart rakt hesi árini. Tað vóru eisini nógvar vanlukkur við bátum, men tær stóru skipsvanlukkurnar hetta skeið vóru hesar: Í 1914 fórst Robert Miller úr Vági við 11 monnum. Nærri hevur verið greitt frá hesi vanlukku í 100 ára greinini um Diin í Porkeri. Í 1915 er skaðagrindin í Sandvík, har 14 mans úr Hvalba og Sandvík umkomust. Í 1916 gongur Ruthland úr Vest- manna burtur við 15 monnum. Í 1919 ganga tveir bátar úr Hesti burtur. Fyrst sakna teir ein bát, so fer ein annar bátur út at leita. Hann kom heldur ikki aftur. Hestur misti 11 menn hendan dagin. 1920 er eitt vanlukkuár, sum tilsamans kostar 62 mannalív. Kristina ferst við 15 monnum, nógvir av teimum frá Gjógv. Tað er greitt frá hesi vanlukku í røðini vit høvdu í Miðvikuni við Dinnufíu Ferjá frá Gjógv. Men afturat Kristinu farast tvey suðuroyaskip. Hesi eru Helena við 20 monnum og Karin við 13 monnum. Í 1922 ferst Norðlýsið úr Fugla- firði á veg til markna við 7 monnum. Vanlukkuárið 1924 1924 er eisini eitt vanlukkuár. Av skipum norðanfjørðs gongur toftaskipið Anna burtur. Hetta er ein hending, sum er hampiliga væl kend. Hetta er fyrst og fremst orsakað av, at vit vita, hvar hetta hendi, og at líkini av teimum flestu av manningini komu í kristna jørð í Reykavík. Eisini ger minningarhaldið, sum fiski- mannafelagið skipaði fyri í Íslandi í 1999 í gamla kirkjugarðinum í Reykjavík, hendingina kenda. Tað er júst sett ein navnapláta á grøvina. Hetta hevur eisini verið umrøtt í bløðunum. Umframt fórst hetta árið av suðuroyaskipum General Gordon við 19 monnum og Sjóriddarin við 8 monnum. General Gordon Henda umrøðan verður í øvugtari raðfylgju, so byrjað verður við árinum 1924. Ein skrivlig kelda er Erling Poulsen, sáli, sum gjørdi heilt fitt fyri at fáa niðurskrivað okkara fiskimannasøgu. Vit høvdu nógv saman, og hann gav mær loyvi til frítt at nýta hansara tilfar, eins og hann eisini fekk nyttu burtur úr tí, sum eg sjálvur skrivaði. Mortensens menn keyptu í 1923 úr Lysekil í Svøríki eina slupp, ið bar navnið General Gordon. Hon varð bygd í 1884 í Brixton, var merkt 87 brt, og hon hevði motor. Poul Michelsen í Búð í Hvalba, ið var búsettur á Sevmýri á Tvøroyri, førdi hana hetta árið. Árið eftir fór hann 25. februar av Tvøroyri yvir á Suðurlandið, men General Gordon spurdist ikki aftur. Teir eru komnir nakað nær Íslandi, tá ið teir eru burtur- gingnir, tí Poul Johannes Beder í Vági, vanliga nevndur Pollurin, førdi Lauru tað árið, og teir funnu toppstongina á General Gordon, tá ið teir komu yvir á Suðurlandið. Teir tóku hana inn og høvdu hana heimaftur við sær og kendu, at tað var toppstongin á General Gordon. Hon lá í fleiri ár í kjall- aranum hjá Pollinum, men tá ið hann fyrra partin av 1930-árunum fekk sær radio, setti hann hana sum radiomastur oman fyri húsini. Seinni datt hon niður, og Torkil Beder, prestur, sonur Pollin, segði, at hann sagaði knappin av henni, men at hann tíverri var blivin burtur. FF-blaðið: General Gordon er farin Tað hevur lítið og einki verið at finna í bløðunum í teirri tíðini um forlissið. Táverandi FF-blaðið hevði eina minningargrein, sum var soljóðandi: “Kann henda, at eg í tí vátu grøv skal sova mín síðsta blund; tó eg elski at ferðast um høv til mína síðstu stund.” So hevur skaldið sungið um hin føroyska fiskimannin, og ivaleyst er tað, at ikki halda hesar vanlukkurnar Føroyingar frá at søkja sjógvin. Og tað er gott, at so er, tað er so í øllum yrki. “Vandi er í hvørjari vælferð!” sigur orðatakið, og satt er tað. Vit eru ongatíð trygg, hvar vit fjakka á foldum. Óhappið, Eitt 85 ára minni: General Gordon fór úr Hvalba á síni feigdarferð Júst í dag eru 85 ár liðin, síðan General Gordon legði út frá Hvalba 25. februar 1924 og ongantíð spurdist aftur. Við fóru 19 mans. Av hesum vóru teir 11 úr Hvalba. Henda og komandi tvær Miðvikur verður vígd hesum og øðrum sorgarleikum í Suðuroy 1914-1924 Óli Jacobsen olij@sosialurin.fo ➘ Tað finst vist eingin mynd av skipinum General Gordon, men her vísa vit mannin Charles George Gordon (1833-1885), sum var ein bretskur generalur. Hann er mest kendur fyri hansara staðfesting av “Gordons Golgata”, sum tað Golgata, har Jesus var krossfestur. Tað eru ymsar meiningar um hetta, Svenning av Lofti góðkennir hetta sum rætta Golgata, og tí vitja hansara ferðaløg her. General Gordon doyði í sínum bardaga móti trælahandli í Sudan, bert 52 ára gamal. Tað kann sigast, at hann fekk ein ógvusligan enda eins og hetta skip, sum var kallað upp eftir honum Soleiðis hava fyrst tey á Tvøroyri, og síðan í Hvalba sæð General Gordon fara út eftir fjørðinum