týsdagur 7. mars 2000síða 6

11 tíðindablaðið sosialurin Nr. 46 - 7. mars 2000 10 tíðindablaðið sosialurin Nr. 46 - 7. mars 2000 Føroyski hópurin undan dystinum fríggjadagin: Aftast frá vinstru Palli Joensen, venjari, Rúni Poulsen, Bárður Brim- vík, Sámal Joensen, Heini Joensen, Jóhan Danielsen, Áki Olsen, Daniel Rápa, hjálparvenjari og Jákup Durhuus, liðleiðari. Húkandi frá vinstru Hans Áki Dahl Christiansen, Bjarni Wardum, Eli Müller, Óla Kristian Djurhuus, Pe- tur Martin Poulsen og Ingi Olsen. Har umframt vóru Jens Skipagøta, Janus Einar Sørensen og Martin Hummeland eisini við í hópinum. Nú hava vit aftur eitt A-landslið Mong vóru tey, sum fegnaðust, tá tað frættist, at nú skuldi aftur koma gongd á landsliðsarbeiðið hjá HSF. Fyrsta styrkisroyndin hjá nýggja landsliðnum var um vikuskiftið, og dystirnir móti Grønlandi prógvaðu, at tilfarið til eitt gott landslið so avgjørt er til staðar JÁKUP MØRK Tað vóru gleðiboð, tá tað um ársskiftið frættist, at nú fór aftur ferð at koma á landsliðsarbeiðið hjá Hond- bóltssambandinum, soleiðis at vit nú aftur kundu fáa eitt A-landslið, sum skuldi um- boða Føroyar í altjóða høpi. Grønland fyrsta royndin Helst vóru tað fleiri, sum leitaðu aftur til sjeyti- og áttatiárini, tá føroyska landsliðið luttók í C-HM kappingunum. Síðani tá eru stórar broyt- ingar farnar fram á ítrótt- arliga økinum her heima. Fótbólturin hevur í stóran mun yvirtikið leiklutin hjá hondbóltinum, tá tosið fell- ur á altjóða luttøku, og í dag munnu tað helst vera fleiri, sum kenna til Føroyar or- sakað av fótbóltinum, held- ur enn hondbóltinum. Veddingarpengarnir frá ÍSF hava tó gjørt tað gjørligt hjá HSF at fara undir eitt miðvíst landsliðsarbeiðið, og fyrsta royndin í hesum sambandi var so um viku- skiftið, tá grønlendska landsliðið kom á vitjan hjá okkum. Passalig styrki Tríggir dystir skuldu leikast, og sum kunnugt endaði tveir teirra við føroyskum sigri, meðan triði dysturin endaði við javnleiki. Leikliga var hetta helst eitt hóskandi mótstøðulið, hóast tað serliga í næsta dystinum var líkt til, at grønlendska liðið var ov veikt til føroyingarnir. Grønlendska liðnum vænt- aði tó nakrar av týdning- armestu leikarunum, og tað var eisini sjón fyri søgn, at triði dysturin landanna mill- um var nógv javnari, serliga tí Jacob Larsen, sum dag- liga leikar við GOG, var komin upp til henda dystin. Væl nøgdur formaður Eftir dystin sunnudagin í Vestmanna hittu vit for- mannin í Hondbóltssam- bandinum, Petur Ova Joen- sen, og spurdu vit hann, hvussu teir í HSF vóru nøgdir við tiltakið. Samanumtikið var for- maðurin sera væl nøgdur við byrjanina til nýggja landsliðstíðarskeiðið. Ser- liga legði hann dent á ta orku og tann vilja, sum leik- ararnir sjálvir høvdu lagt í fyrireikingarnar. Eisini leg- ði hann afturat, at uttan alt tað sjálvbodna arbeiði, sum eisini var gjørt í hesum sam- bandi, høvdu teir ongan møguleika havt fyri at fyri- reika hesum, og takkaði hann fyri alla ta hjálp, sum var veitt HSF til dystirnar. Fyriskipanina av tiltak- inum var hann sum so eisini væl nøgdur við, men kortini helt hann, at talið av áskoð- arum hevði verið dekan ov lágt. Sjálvur helt hann, at hetta partvíst var orsakað av, at dystirnir vórðu leiktir á føstulávint, tá fólk kanska hava annað enn hondbólt í huganum, men eisini við- gekk hann, at teir kanska høvdu gjørt heldur lítið til tess at marknaðarføra dyst- irnar. Hetta eru tó alt viðurskift- i, sum til ber at betra um komandi tíðina, og Petur Ove var heldur ikki í iva um, at teir høvdu lært nógv av hesum dystinum. Komandi tíðin Spurdur um, hvat vit kunnu vænta viðvíkjandi A-lands- liðnu komandi tíðina, segði formaðurin, at sum er, eru ongar fastlagdar ætlanir fyri komandi tíðina. Ætlanin er at luttaka í HM-undankappingini, sum verður í januar mánaði komandi ár, men burtursæð frá hesum, er einki konkret á skránni enn. Arbeitt verð- ur tó við at fáa onkrar ven- jingardystir í august ella september mánaði, umframt at tað eisini er ætlanin, at landsliðsleikararnir skulu vera saman við jøvnum millumbilum. Eisin nevndi hann, at bæði grønlendingar og før- oyingar vóru áhugaðir í ein- um víðkaðum samstarvi, á landsliðsøkinum, so talan eisini í framtíðini kann ger- ast um venjingardystir móti grønlendska liðnum, bæaði hjá kvinnum og monnum. Nakað at byggja á Hvussu verður og ikki við hesum, so er einki at ivast í, at hondbóltsáhugaði før- oyingarnir ganga eini spennandi tíð á møti, nú gongd aftur er komið á landsliðið. Dystirnir móti Grønlandi prógvaðu so avgjørt, at leik- aratilfarið er á eini góðari leið, og veður lági meðal- aldurin á liðnum havdur í huga, er púra greitt, at stórir møguleikar eru í ungu leikarunum. Spurningurin er so, hvussu hesir kunnu mennast enn meira, og á tann hátt tæna føroyskum hondbólti best gjørligt. Petur Ove Joensen, formaður í Hondbóltssambandinum Mynd: Álvur Haraldsen Gott grundarlag Millum áskoðararnar til dystin fríggjadagin var fyrrverandi landsliðsleikarin, Kári Mortensen JÁKUP MØRK Í nógv ár hevur Kári Mor- tensen verið millum fremstu leikararnar her á landi, og hóast hann nú er vorðin 45 ár, so er hann framvegis ein av týdning- armestu leikarunum á neistaliðnum, sum hetta kappingarárið er partur av gullstríðnum í bestu mansdeldini. Eftir dystin hittu vit Ká- ra, og spurdu vit hann, hvat hann helt um avrikið hjá føroyska liðnum. Spennandi tilfar Fyrrverandi landsliðsleik- arin helt, at munurin mill- um liðini bæði var rættu- liga stórur hendan fyrsta dystin. - Ta einu løtuna kundi ein kanska verið bangin fyri, at munurin fór at ger- ast ov stórur, men tíbetur komu grønlendingar við aftur í dystin, helt Kári. Eisini helt hann, at tað var rættuliga stórur mun- ur á spælinum, sum tey bæði liðini sýndu. - Grønlendingarnir lei- ktu nógv skjótari og meir- a tekniskan hondbólt enn okkara menn, sum í nogv størri mun spældu upp á skot- og kropsliga styrki. Annars helt hann sjálv- sagt, at tað var at frøast um, at vit aftur høvdu eitt A-landslið, og hann á- sannaði eisini, at tilfarið á liðnum sá spennandi út. Serliga tá lági aldurin verður havdur í huga. ÍtróttaSosialurin kann sjálvandi eisini lesast á alnetinum: www.sosialurin.fo Tað ber til betri at loysa ó- greiðurnar í ríkisrættar- spurninginum og fáa føroy- ingum allar heimildir, uttan at gera ríkisrættarligt skammlop. Tá Javnaðarflokkurin setti sjálvstýrislógina á skránna, var tað ikki minst, tí flokkurin sá, at eitt alt meira samansett og fjøl- táttað samfelag hevði tørv á greiðum ábyrgdar- og valdsbýti. Tað var t.d. greitt, at tað ikki bar til at allur føroyski fíggjarheimurin var danskt ábyrgdarøki, sum føroyskir myndugleik- ar lítið og onki innlit høvdu í. Greið ábyrgd Tí skal ein komandi sjálv- stýrislóg staðfesta, at ongar avmarkingar eru fyri, hvørji mál og málsøki kunnu leggjast - endaliga - undir føroyskt ræði. Tá Føroya Løgting hevur avgjørt, at nú er eitt málsøki føroyskt, skal hetta bert boðast donskum myndug- leikum - og so er málsøkið føroyskt. Tá hava vit alla á- byrgd av málsøkinum - fyr- isitingarliga og fíggjarliga. Og ein føroyskur landsstýr- ismaður hevur, við ráðharr- aábyrgd sambært stýriskip- anarlógini, fyrisitingarliga myndugleikan um hendi. Á- byrgd og vald liggja í Før- oyum, uttan snøklar ella lepar. Verða fyrisitingarlig brot framd, er tað ein føroyskur landsstýrismaður, ið skal á- byrgdast. Greitt valdsbýti Tá Løgtingið hevur avgjørt at leggja eitthvørt málsøki undir føroyskt vald, er tað bara Løgtingið, ið hevur lóggávuvaldið á økinum. Bara føroyskt embætisverk skal um- og fyrisita øki og bara føroyskt lógarverk skal galda á økinum. Væl fyrireikað Sjálvstýrislógin gevur so- leiðis føroyingum allar heimildir at leggja eitt og hvørt málsøki undir før- oyskt ræði, og gevur okkum heimild sjálvi at avgera, hvussu skjót og hvussu vítt- gangandi sjálvstýrismenn- ingin skal vera. Tá vit halda, at vit hava fíggjarliga og - ikki minst - umsitingarliga førleikan at taka eitt máls- øki, tá gera vit tað. Hetta gevur okkum stundir at fyr- ireika hvørja yvirtøku væl og virðiliga. At greina eitt málsøki í senn, seta tað í samanhang við onnur og kanna, hvussu tað best kann leggjast til rættis eftir okk- ara fyritreytum. Soleiðis at vit, tá vit yvirtaka, eru vís í at vit fáa eina skipan, ið hóskar til føroysk viður- skifti og sum føroyskir myndugleikar á tryggan hátt kunnu fyrisita. Ongin ivi Eftir sjálvstýrislógini er so- statt ongin ivi um, hvør hev- ur evsta vald og evstu á- byrgd á hvørjum einstøkum málsøki. Tvørturímóti eru krystalgreiðar linjur á hes- um øki: Tá vit hava boðað frá, at nú er eitt málsøki føroyskt, ja, so hava før- oyskir myndugleikar eins- amallir ábyrgdina og valdið. Har er onki hálvt. Hetta er ein virðilig loysn, sum veitir okkum veruligt sjálvstýri, afturímóti ríkis- rættarliga skammlopinum hjá samgonguni við for- mellari loysing og afturdel- egering. Veruligt sjálvstýri og veruligt sjálvræði Bara sjálvstýrislógin kann tryggja okkum veruligt sjálvræði í okkara egna landið. Tí er hon besta og einasta loysnin. Bergur P. Dam Sjálvstýrislógin: Tann virðiliga, greiða og trygga loysnin Viðmerking: Leivur Ejdesgaard til minnis Við Koyriveg og Kvíggjarfoss situr tú Leivur og lurtar og hyggur. Sælar eru løtur við kvørkveggju ljóði um teig og tún, við duni og sjói úr fossi og tutli úr vatnræsum smáum, og rungandi fjallamáli av Eggini og Knúki, úr klettagjáum og veðurbrýndum steinum, úr Múlatindi í Rustakamb í sólfyltum summartámi. Aldudrátt hoyrdi tú av brimskornum tangum frá Stong inn á Stórasand. Eygu tíni sóu gyltar oyggjar í sólarrenning og sólsetri av Høgabakka í Flatnatanga. Sjósavan blankaði sær í Djúpinum á bráandi seiðalygnum, undir Rókum við Víkarboga, norður á Barm´ og við hvønn eygnahvarm í feitum sjógvi - settur av tangi og tarabløðum. Hóast eygu tíni sóu, run við Stong og Nestanga í sólfyltum summaranga og vetrarbrim upp í sovandi grasstrá seg manga, - so ljóðar: Eingin skal um sín dag ganga! Av Marknagili komst tú - tøtlaði um ong og teig á hesi leið. Mangan gekst tú oman í Sjóvartún og var tín hugaheimur her: Tín málningatalva - ovast uppi frá til dymbuldaga altartalvu av Eckersberg í kirkju - við Jesusi í Getsemane. Her lá tú undir hvítum loki, undir døkkari altartalvu við Jesusi millum myrkar greinar og sovandi sveinar eina skamma stund í svartari lund. Brimgangur var Undir Rókum. Hjómhvítur dráttur var um Áarsker, Sílatanga og Høgnaboga. Hóast hesa sjóvarilsku- var friður í Getsemane. Sjómaður av Marknagili í Sjóvartún - her var tín heimur, tín verð - títt Getsemane. Frits Frits Í sambandi við at Norður- landahúsið í síðstu viku hevði vitjan av enska út- gevaranum Pamela Clunies Ross, skipaðu Rithøvunda- felagið og Norðurlandahús- ið fyri rithøvundakvøldi við fyrilestri, upplestri og tón- leiki. Tiltakið, ið var alment, var í Klingruni í Norður- landahúsinum týskvøldið 29. februar. Millum áhoyrarnar var eisini enski gesturin og út- gevarin, sum, hóast hon valla hevur skilt nógv av tí, ið lisið var, óivað kortini hevur fingið eina mynd av tí nýggjasta í føroyskum bókmentum. Sum útgevari í Englandi hevur Pamela C. Ross sett sær fyri at geva út nýggjan íslendskan prosa- skaldskap, og hevur forlag hennara, Mare's Nest, tey seinnu árini givið út fleiri av teimum nýggjastu ís- lendsku skaldsøgunum, eitt nú bøkur eftir Thor Vil- hjálmsson, Einar Már, Víg- dis Grímsdóttur, Guðberg Bergsson og Ólaf Gunnars- son. Turið Sigurðardóttir legði fyri við stutt at geva eina lýsing av føroyskum bók- mentum í dag. Tey, ið síðani lósu upp úr egnum skald- skapi, vóru: Jens Pauli Heinesen, Oddvør Johan- sen, Carl Jóhan Jensen, Hanus Andreassen, Jóanes Nielsen og Rakel Helmsdal. Um tað var av tilvild ella ikki, so vísti tað seg at fleiri av høvundunum høvdu valt at lesa upp tekstir, ið snúðu seg um tað at skapa og skriva. Sjálvur haldi eg hetta vera mikið áhugavert, og tað gjørdu kanska eisini øll tey, ið sótu og lurtaðu í Klingruni. Men spurningur- in er, um ikki hetta gjørdist í so einstáttað evni at lurta eftir í næstan hálvantriðja tíma. Jens Pauli Heinesen spurdi: Hví skrivar tú? Odd- vør Johansen sat uppi á ate- lierinum saman við Augusti Benadiktson, og meðan tey bíðaðu eftir íblástri, spurdi tey hvaðani inspiratiónin kom. Carl Jóhan Jensen las um "jarðtekn ið ikki krevja orð". Og í sínum heilt egna stíli bað Jóanes Nielsen okkum ikki taka seg illani upp, tí hann yrkti eisini "fyri gullfiskunum, mánalýsinum og fyri øllum seymunum, ið halda takplátunum upp á pláss". - Nei, løtan var á ongan hátt keðilig. Tvær ferðir inn ímillum tók vísusangarin Hanus Jo- hansen og riggaði mikro- fonina betur til. Hann sang tvær yrkingar um várið, onnur var eftir Karsten Hoydal og hina hevði Ata í Líð skrivað, og eisini sang hann týðingina hjá Rikard Long Úr Rubaijat. Til allar yrkingarnar hevði Hanus Johansen sjálvur gjørt løg- ini. Sum tann einasti av lut- takarunum treiv Hanus í tað enska, og framførdi meist- arliga yrkingina Annabel Lee eftir Edgar Allan Poe. Umframt Oddvør vóru tað Hanus Andreassen og Rakel Helmsdal, ið lósu prosa. Søgurnar tey bæði lósu vóru av heilt øðrum slag enn tað, vit hoyrdu hini lesa, so her var ið hvussu er ein roynd gjørd at skapa vídd í inni- haldinum. Av áhoyrara- plássunum sást tú yvir á Nestorin í føroyskum skald- skapi í dag, Regin Dahl. Hann var komin at lurta eftir hinum. Hetta var ein frálík løta í Klingruni. Og sum hjá Aug- usti Benadiktssyni so runnu tankarnir bæði niðan á Dal- avegin og niðan á Varða, og teir steðgaðu eisini á við ta nýggju reglugerðina fyri Mentunargrunn Føroya Løgtings. Vónandi verður hon so smidlig, at grunnurin í framtíðini fer at taka hædd fyri at føroyskar bókmentir verða týddar til onnur mál í størri mun enn gjørt verður í dag. Vónandi er enski útgevarin farin avstað aftur, um ikki beinanvegin, við einum før- oyskum Einari Már Guð- mundssyni, Vígdis Gríms- dóttur ella Guðbergi Bergs- syni, so við einum boði upp á, hvussu vit bera okkum at við at fáa nýggjar føroyskar bókmentir fluttar beinleiðis úr føroyskum yvir í eitt av heimsins størstu tungumál- um, - og her mugu vit sjálv eisini virka og stuðla. Norð- urlandahúsið hevur tikið fyrsta stigið - og tað eiga tey stóra tøkk fyri. Martin Næs IN ENGLISH, PLEASE!