týsdagur 3. mars 2009síða 9

9 tíðindi Nr. 43 - 3. mars 2009 Hví er grasið grønt, mamma, hví er luftin blá? Summardáin hvítur og døgg á hvørjum strá’? Hví er kalt, tá kavi er, og heitt, tá sólin skín’? Og sig mær mamma, hví ert tú so góð við beiggja tín? Stórir spurningar, tað er vist, og skamm fái tann, sum vil kveistra teir til viks og ikki taka teir í álvara, segði Jákup Reinert Hansen í vígslurøðu síni Lær tú óvitan um vegin, hann skal halda, so man hann enn á gamalsaldri ikki víkja av honum. Orðt. 22, 6 Hvør er ein óviti? Er tað barn ið, sum eftir okkara vaks na tykki einki veit av tí, ein eigur at vita? Tá ið vit hava lært tað alt tað, sum neyðugt er, so liggur leið in vís og trygg gjøgnum lív ið. Tað hevur lært at hal­ da vegin líka at ellisárum, ja, sjálvt á gamalsaldri vík­ ur tað ikki av honum. Skuldu vit ikki heldur sagt, at ein óviti er tann, sum framvegis ikki veit alt tað, ein kundi hugsað sær at vita; ein, sum enn hevur nógv eftir at læra? Skuldu vit ikki sagt, at lívið er ein leið, sum vit øll skulu ganga gjøgn um framtíðar ókenda land? Tá verður leiðin hjá ó vita num líka at gamalsaldri tann vegur, sum eitur: at undr ast og at spyrja, at gleð ast og at takka. Nakrar av teimum heilt stóru spurningunum, sum ein kann hoyra børnini spyr ja, áðrenn tey eru ser­ liga gomul, hevur ein av teim um kendu føroysku lærar un um, Marius Johanne sen, sáli, sett orð á. Kans ka eisini børnini í Sands skúla kenna teir: Hví er grasið grønt, mam­ ma, hví er luftin blá? Summardáin hvítur og døgg á hvørjum strá’? Hví er kalt, tá kavi er, og heitt, tá sólin skín’? Og sig mær mamma, hví ert tú so góð við beiggja tín? Stórir spurningar, tað er vist, og skamm fái tann, sum vil kveistra teir til viks og ikki taka teir í álvara. Eru hetta spurningar, sum eru alt annað enn lættir at svara, so ivast vit tó ikki í, at teir eru sprotnir av barn­ sins undran og nema við nak að av tí, sum barnið gleð ir seg um og takkar fyri. Hetta eru spurningar, sum krevja, at foreldrini mugu spíla seg út, at skúlin má nýta bæði náttúruvísindi og hugvísindi til tess at læra óvit an bara eitt sindur um tann spennandi vegin, sum ligg ur framman fyri hon­ um. Men er hetta lær dóms­ leið in, nær verður so óvitin útlærdur? Er tað, tá ið bygda skúlin ikki veit at svara spurningum hansara long ur? Er tað, tá ið fram­ halds deildin má geva upp; tá ið miðnámsskúlin kemur til kort; tá ið ósvaraðir spurn ingar framvegis stan­ da eftir, hóast gentan og drongurin hava fingið prógv um hægstu út búgv­ ing? Nær skulu vit gevast at svara øllum spurn ing un­ um, og hvussu gera vit tað á skymsamligan hátt? Annar mentamaður kem­ ur fram á loysnina, tá ið eisini hann í einum sangi orð ar óvitans nógvu spurn­ ing ar. Tað er Finnbogi Ísak­ son, sáli, sum yrkir so: Nei, spyr ikki abba, hví sólin er heit, og ikki hví mán in er hálvur. Tí líka so lítið helst abbi tín veit um tílíkt, sum hvat tú veitst sjálvur. Og spyr ikki meira, um verðin er rund, er tríkantað ella ein flata, men bygg tær ein bátin og sigl yvir sund, tú skalt av tær sjálvum tað fata. Hví abbasa bein munnu vera so veik, hví skeggið á høku man sita, hví vangin er gráur, hví ryggurin sveik­ Á, livir tú, fært tú at vita! Summar spurningar mást tú fata av tær sjálvum. Livir tú, fært tú at vita. Vit plaga at taka til, at vit læra, so leingi sum vit liva. Men vit hava eisini hoyrt, at orðafellið kann vendast við: Vit liva, so leingi sum vit læra. So leingi, sum vit undr ast og spyrja, so leingi sum vit gleðast og takka. Tann vegurin byrjar, tá ið barn ið verður føtt, og tað er sann ur vísdómur at halda seg til hann og ikki víkja av hon um, sjálvt á gamal s­ aldri. Undran og tøkk finna vit aftur í Sálmi 8 í Gamla Testa menti: »Líti eg at tínum himni, fingra verki tínum, mána og stjørn um, sum tú hevur fest, hvat er tá maður, at tú minnist á hann, og manna­ barn, at tær kemur tað í hug! Tú gjørdi hann nærum til Guð, hevur krýnt hann við dýrd og við æru, hevur sett hann at ráða yvir handa­ verki tínum og alt undir føt ur hans lagt, seyð og oksar, alt tilsaman, markar­ inn ar villdjór tillíka, himmal sins fuglar og hav­ sins fiskar, alt, ið á sævar­ gøt um ferðast. Harri, vár drott in, hvør vegligt er navn títt um allan heimin!« Støðug undran og tøkk, óavmarkaðir spurningar og óvænt að lívsgleði hoyra hes um gamla sálmi til. Men tey hómast eisini handan hesi hátíðarligu orð: »Fólkaskúlin skal í sátt og samvinnu við foreldrini hjálpa til at geva næm ing­ un um eina kristna og siða­ lags liga uppaling. Hann skal við støði í heimligari ment an menna kunnleika næm ing anna um føroyska ment an og hjálpa teimum at fata aðrar mentanir og sam spæl manna við nát­ túruna. Hann skal búgva næm ing ar nar til innlivan, sam av gerð, samábyrgd, rætt indi og skyldur í einum fólka ræðis ligum samfelag. Undirvísing og gerandislív skúlans eiga at vera grundað á andsfrælsi, tollyndi, javn­ virði og fólkaræði.« Minnist til, tit foreldur, næm ingar og lærarar: Tað er bara ein bókstavur á muni millum tey bæði orð­ ini: at læra og at læa. Áðrenn vit víga skúlan, mugu vit biðja Guð senda sín heilaga anda og signa henda bygning og tað verk, sum her skal fremjast. Lat­ um okkum øll biðja: Birt tú halga ljósið títt bæði í skúla og í kirkju, so tað lýsir reint og frítt yvir mansins øllum yrki. Góði Guð og halgi Andi lýsi signing yvir landið! Amen. Harper væntar ikki frið Kanadiski forsætisráðharrin, Stephen Harper, væntar ikki, at tað fer att eydnast Vesturheiminum at berja tann vápnaða uppreisturin í Afghanistan niður. Í samrøðu við CNN sigur Harper, at soleiðis sum hann tulkar afghonsku søguna, hevur landið altíð verið herjað av uppreistri. Hann ásannar, at NATO hevur gjørt ávís framstig í Afghanistan, men at talan er um smá framstig. Kanada hevur 2.500 hermenn í Afghanistan, men stjórnin hevur sagt, at hon fer at taka teir heim í 2011. Mugabe tjóðartekur Forsetin í Zimbabwe, Robert Mugabe, boðaði á sínum 85 ára degi í síðstu viku frá, at hann og stjórnin fara at halda fram við at tjóðartaka bóndagarðar hjá hvítum bøndrum og lata ognarloysingum teir at reka. Síðani Mugabe kom til valdið í Zimbabwe, hevur hann tjóðartikið fleiri túsund garðar hjá hvítum bøndrum, men úrslitið er, at Zimba­ bwe, sum eina ferð var kornkamarið í Afrika, er vorðið blóðfátækt og megnar ikki at breyðføða fólkið. Nýggja samgongustjórnin hjá Morgan Tsvangirai hevur biðið altjóða samfelagið um hjálp til at endurbyggja landið. Stórir eru barna spurningar Børnini vóru sera spent til hendan stóra dagin Jákup Reinert Hansen, prestur, helt vígslurøðuna Ung sum gomul savnaðust í nýggja, snotiliga skúlanum, til stórfingnu løtuna