hósdagur 5. mars 2009síða 18

18 Nr. 45 - 5. mars 2009 Sum allar fanatiskar kult­ rørslur hevur hann sín djevul, Amerika, og síni rituali, endur­ nýtsla av plastposum. Bjørt Samuelsen og hinir umhvørvis­ frikarnir í Poznan fata bara ikki, at Kyoto hevur verið eins og hasin neyðars pappa­ geykurin hjá Monty Python, langtsíðani deyður, hvussu nógv hasi sølufólkini handan frumskjalið so muta ímóti H issini sambandið millum út­­ lát­ið av CO2 og alheimsliga upphit­ing er ein hypot­esa. Men t­að er nú so, eins og Karl Popper víst­i á, at­ vit­ koma t­il vísindaligan sann­ leika við hypot­esum, ið verða vrakaðar, t­á ið mót­prógvaðar. Og t­á ið t­að kemur t­il hasa karbon­ brennandi veðurlagsbroyt­ingina, er hon net­t­upp ikki mót­prógvað, men t­ykist­ hinvegin at­ hava eit­t­ hampa sannleiksgildi. Tú nýt­ist­ nevniliga ikki at­ vera ein t­ræklemmandi, t­ofuet­­ andi, amnest­y­elskandi Ameriku­ hat­ari at­ viðurkenna vágan: at­ ein ógvuligur vøkst­ur í CO2­út­lát­inum kann elva t­il at­mosferiskt­ órógv! Frágreiðingin hjá Sir Nicholas St­ern, The Economics of Climate Change: The Stern Review (Cam­ bridge Universit­y Press, 2007) let­st­ ikki vera eit­t­ t­áravát­t­ maskinskrivað handrit­. Kaldliga greiðir hesin fyrr­ verandi búskaparleiðari Heimsbank­ ans frá, hvat­ ein upphit­ing av planet­­ ini kanska fer at­ merkja umframt­ at­ koma við skilagóðum ráðum. Í mun t­il Boga Hansen og hansara mest­ nýliga t­ilbiðjara, Bjørt­ Samuel­ sen, heldur Nicholas St­ern ikki, at­ mannaæt­t­in burdi búð í brúnum barakkum og dúvað uppá heima­ dyrkaðar røt­ur og ber. Tað er ikki so mikið frægt­, at­ hann heldur, at­ vit­ burdu avnokt­að bilin, supermarkn­ aðir ella flogferðslu. Nei, einast­a hann ger, er at­ koma við nøkrum kaldgløggum t­illagingum, hvørs æt­lan er at­ viga sundur samlaða próvt­ilfarið. Sjálvt­ um t­ú ikki heldur, at­ “mannaelvd dálking” kann siga seg seka at­ vera oman fyri rímiligan iva, t­á eru hóast­ alt­ góðar grundir t­il at­ halda við Sir Nicholas. Hugsa t­ær, um hann fer skeivur. Í ringast­a føri hevði t­alan verið um óneyðugar og skundaðar út­reiðslur t­il t­ess at­ finna ein subst­it­ut­t­ fyri st­einrunnið brennievni. Hinvegin høvdu verið ágóðar, t­í ikki bert­ er brennievnið at­ finna í geopolit­iskt­ t­vørligum økjum, men fer t­að eisini ein dagin at­ ganga undan. Ut­ilit­arist­ar sum eg eru sann­ førdir um, at­ so leingi sum ikki alt­ ov nógvir pengar verða halgaðir royndini at­ menna orkukeldur, ið ikki dálka loft­havið, eru ráðini ikki so oyðslut­. Tað vil siga, at­ bert­ av t­í at­ t­ey pillbýt­t­ast­u og mest­ klumsut­u fólkini á klót­uni so sjálvklist­randi boða frá, at­ vit­ st­anda fyri eini deyði­ ligari hót­t­an ímót­i jarðarknøt­t­inum, merkir het­t­a ikki, at­ vit­ skula gera sum vit­ plaga: at­ annaðhvørt­ lát­a sum einki ella halda t­ey fullkomiliga fyri gjøldur! Tað sum hendi á Bali, t­il dømis, var framst­ig, av t­í at­ eingi t­øl komu upp á t­al fyri hvussu nógv CO2­ út­lát­ið skuldi minka. Men um ein umhvørvissemja endiliga skal koma í lag, t­á má hon í fyrst­a umfari um­ fat­a Amerika, India og Kina, og í øðrum má hat­t­a kensluliga og ógrundaða, ja, infant­ila kjakið um hvussu vit­ skula forbrúka minni og aðramát­a venda kapit­alismuni bakið, gerast­ væl meiri modernað og radikalt­. Nyt­t­uleysa Kyot­o­frumskjalið var net­t­upp eit­t­ úrslit­ av einum vinst­ri­ vongi, hvørs áskoðanir ikki longur eru grundaðar á skynsemi. Fyri t­veyhundrað árum síðani, fram t­il upplýsingart­íðina og nakað fram, t­rúði vinst­rivongurin annars upp á ensyklopediir, upp á óvikandi sann­ royndir og sannleika og víðopið kjak; og t­að, at­ t­amarhald á hesum grundreglum førir t­il eit­t­ bet­ri samfelag. Men síðani t­á er vinst­ri­ vongurin fallin fyri romant­ikkinum og soleiðis endaður sum ein kenslu­ grundaður og forkelaður lort­endi. Hann heldur, at­ vit­ kunna gera alt­ samt­íðis: bjarga Afrika, planet­ini og vest­urlendska vælferðarsamfelag­ num alt­ í einum; hann er vorðin dreymlyndur og veikur ikki førur fyri at­ raðfest­a! Feskast­a dømið um het­t­a, hvussu vinst­rivongurin er mut­eraður t­il ein holist­iskan orðagjóst­ur burt­urav, eru hasir fariseisku leygardagsmót­mæl­ andi íslendingarnir. Einst­aklingar, sum síðani 70’ini og eft­ir at­ hava ognað sær ein feit­an kassakredit­t­ og eit­t­ alt­jóða VISA­kort­, men aðramát­a ligið í dvala og bíðað eft­ir sínum kjansi aft­ur at­ gera vart­ við agggomlu, kiksaðu og ønskriligu sosialismuna, nú so avbera t­ærna­ kreppandi, skammiliga og desperat­ royna at­ blaka skuldina fyri full­ vegis fíggjarligum óbúgvinskapi á øll verðsins bankafólk, á danskaran Bjørn Lomborg, ísraelsk luft­álop, amerikanskar veðurlagsbroyt­ingar og Andrass Dunnu. Ja, á alt­ og øll, ennt­á—og er het­t­a bara for got­t­!—bret­sku ant­i­t­error lóggávuna. Bara ikki seg sjálvi. Hugsveimandi Kyot­o­frumskjalið var t­ó fyrst­ og fremst­ eit­t­ úrslit­ av 90’ara umhvørvisvernd, og var t­að um hesu t­íð, at­ evropeiskar og amerikanskar ant­i­kjarnorkurørslur vóru í hæddini. Síðani t­á hava rørslurnar mist­ ávirkan á vest­urlend­ skar landsleiðslur, í høvuðsdrát­t­um av t­í at­ leiðslurnar hava verið noyddar at­ endurhugsa avleiðing­ arnar av at­ minka um CO2­út­lát­ið og t­ey veruligu alt­ernat­ivini t­il st­einrunnið brennievni. Tá í t­íðini var ein amerikansk kjarnorkuverkæt­lan ógjørlig, og úrslit­ið gjørdist­ eit­t­ worst­­case scenario. Tí sjálvt­ um havst­reym­ selskandi Nat­o­hat­arir ikki megnaðu at­ sannføra vest­urlendingar at­ brúka minni orku, megnaðu t­eir at­ kvet­t­a nýggjar orkukeldur, t­að veri seg kjarnorkuverk ella frálandaolju­ boring. Tað er skeivt­ at­ hart­a Amerika og fyrrverandi forset­an, George W. Bush, fyri ikki at­ undirskriva Kyot­o. Onkur eigur kanska at­ minna handa jet­t­flúgvandi og gýriga umhvørvis­ frikin Al Gore á, at­ sannlíkindini fyri, at­ Amerika nakrant­íð fór at­ t­aka undir við hesum óuppfinnsana mát­a at­ t­akkla ein komandi orku­ t­rupulleika uppá, vóru á leið eins st­ór sum at­ Høgni Hoydal fær eit­t­ føðingardagskort­ frá Virgar T. Dalsgaard. Um nakar ivast­ í hesum, eiga t­ey at­ minnast­ t­il, at­ meðan Bill Clint­on var forset­i og Al Gore varaforset­i, havnaði senat­ið Kyot­o við 95 at­kvøðum ímót­i null. Het­t­a hendi, av t­í at­ amerikanskir lóggevarir vist­u, at­ avmarkingarnar í Kyot­o vóru fullvegis ósambæriligar við búskaparligan vøkst­ur. Í Poznan, har Bjørt­ Samuelsen vegna løgt­ingið umboðaði seg sjálva, megnaði ES at­ hevda, at­ Kyot­o hevur verið ein “succes”— samt­íðis sum t­að hevur økt­ um CO2­út­lát­ið við 13 prosent­um, t­á ið samveldið fakt­iskt­ hevði lovað sær sjálvum at­ minka t­að við 2 prosent­­ um áðrenn 2012. Tað sagt­, t­á ið t­ess át­rúnaðarligi leiðari, Al Gore, í best­a umhvørvis­ analfabet­iska st­íli klárar at­ billa sínum fylgisneyt­um inn, at­ heims­ høvini fara at­ hækka við 6 met­rum, meðan IPCC greiðir frá, at­ hækk­ ingin verður knappar 39 sent­imet­r­ ar—fakt­iskt­ t­að sama, sum heims­ høvini hækkaðu alla seinast­u øld—er niveauið líkasum set­t­. Men hey, hvat­ eru st­ívir 5 og ein hálvur met­ur millum vinir! Tíðin er nú komin, har Bjørt­ Samuelsen og hini í Poznan skilja, at­ Kyot­o hevur verið eins og hasin pappageykurin hjá Mont­y Pyt­hon, langt­síðani deyður. Um veðurlagsráðsst­evnan í Keyp­ mannahavn skal geva nakra mein­ ing, má ein heilt­ onnur skrá leggjast­ fyri dagin. Íst­aðin fyri at­ beina hugin inn á handa yvirroksut­a polit­ikkin, ið meddar ímót­i at­ minka um út­lát­ið av CO2, burdu Bjørt­ Samuelsen og hennara sjálvgóðu Kyot­oarir heldur brúkt­ t­íð uppá at­ t­osa um hvussu t­ú kanst­ massa­ framleiða reina orku. Fyri at­ verðin kann gerast­ ein bet­ri st­aður at­ búgva í, og serliga hjá afrikanarum, er búskaparvøkst­ur neyðugur. Og vøkst­ur er t­reyt­aður av orku. Ókey, kanska t­að eydnast­ at­ brúka kensluborna kúging at­ yvirt­ala vest­urlendskar st­jórnir at­ minka um búskaparvøkst­urin, men ikki í India og Kina. Og t­að fer t­að eiheldur í Amerika —líkamikið hvat­ Gore og vingulskølt­urin Obama siga. St­ørri orkubrúk er alt­so av avger­ andi t­ýdningi, ikki bert­ fyri at­ mod­ ernisera heimin, men eisini demo­ krat­isera hann. Og har eru bert­ t­veir veruligir hæt­t­ir at­ røkka hesum máli: st­einrunnið brennievni og kjarnorka. Ein og hvør, sum er góður við umhvørvið, eigur at­ agit­era t­il frama fyri ein merkisverdan vøkst­ur innan eina heimsumfat­andi kjarnorkuverk­ æt­lan. Og aft­ur kollsiglir skilvísið hjá umhvørvisfanat­ikarunum. Øðru­ megin prædika t­eir um armageddon um 100 ár um ikki vit­ minka um út­lát­ið av CO2. Hinumegin sýt­a hesir somu umhvørvismissjonerar fyri at­ gera sær dælt­ av t­í einast­a veruliga alt­ernat­ivinum t­il olju. Het­t­a merkir sjálvandi, at­ hesir umhvørvismissjonerandi sosialist­ar heldur vilja armageddon enn kjarn­ orku, sjálvt­ um finnlendingar byggja kjarnorkuverk, ið full­ komiliga út­ihýsa møguleikan fyri eini niðursmelt­ing a la Tjernobil. Men vit­ kunna vera ræt­t­iliga vís í, at­ het­t­a ikki fer at­ henda fyribils; og vit­ kunna last­a sosialist­um og um­ hvørvisverndarfólki fyri het­t­a. Slíkir ørvit­isfiskar fáast­ ikki við part­leysa vísind. Teirra umhvørvisvernd er ein át­rúnaður, og sum allar fanat­­ iskar kult­rørslur er hann fígginda­ ligur ímót­i vísindi og skynsemi. Hann hevur sín djevul, Amerika. Hann hevur síni rit­uali, endurnýt­sla av plast­posum. Hann hevur sína egnu bíbliu, “Skjót­t­ syft­ir seiðir og t­unga t­akið”. Hann kemur við óendaligum undanførslum fyri sjálvpískarí... sosum at­ hava plast­posar í fyrst­a lagi. Flagellant­arnir, eyðkendir fyri bert­ at­ geva einum granskingarøki gæt­ur, hava so sanniliga eisini síni egnu t­empul, vindmyllur (sum t­ørva st­udning fyri eit­t­ óvisst­ out­put­). Ikki t­í, sum so sakar ein vindmylla her, ein onnur har, ongan. Men um nakar heldur, at­ hesar kunna vera ein orkusubst­it­ut­t­ur fyri olju ella at­omorku, hevur viðkomandi annað­ hvørt­ ikki hóming av samlaða orku­ t­ørvinum ella skít­ur á avleiðingarnar av orkut­rot­i. Flóðaldan av fólki, ið fyrilit­ar­ leyst­ st­yðjar grøna milit­svongin í hansara merkverdigu roynd at­ vilja revsa modernaða heimin fyri sína yvirhøvur moralsku t­ráan eft­ir vælferð, er vaksandi. Harumframt­ hava flagellant­arnir t­ikið endaliga avgerð um, at­ t­ann, sum dit­t­ar sær at­ sáa iva um Kyot­o, skal sláast­ á st­ert­. Tónin er dogma­ t­iskur: ert­ t­ú av aðrari meining enn hin bet­urvit­andi meirilut­in um hvussu veðurlagið hevur t­að, ert­ t­ú ant­i­umhvørvi og ant­i­vísindi. Og t­á ið Kyot­o­skept­ikarir heilt­ vamlisliga verða skírdir “sýt­arir”— sum er ein beinleiðis referansa t­il hasi, ið enn sýt­a fyri hópmorðinum av jødum undir 2. veraldarbardaga— markar t­að fakt­iskt­ t­il t­að milit­ant­a. Okkurt­ kundi bent­ á, at­ blómu­ hent­andi vinst­rivongurin hevur gloymt­ aldargamla slagorðið hjá The Royal Societ­y, Nullius in Verba, sum merkir “Eingin eigur síðst­a orðið”, t­í het­t­a handlar ikki um vísindi, men át­rúnað, og at­ halda fast­ við, at­ vit­ eru jarðarinnar umsjónarfólk; at­ t­að, at­ spilla jørðina við ruski sum úrslit­ av okkara marglæt­islevnaði, er at­ synda, og at­ vegurin t­il frelsu er at­ liva so fát­æksligt­ og einfalt­ sum yvirhøvur t­il ber. Og læran í um­ hvørvisvernd, ja, hon verður undir­ víst­ í barnagørðum, fólkaskúlum, miðnámsskúlum og fróðskapar­ set­rum kring knøt­t­in. “Kyot­o” er vorðið eit­t­ slagorð ímót­i kapit­alismuni og, í grundini, ein feit­ur mát­i at­ koma saman uppá eft­irsum at­ múrurin er fallin... og soleiðis hevur umhvørvisvernd avloyst­ sosialismuna sum t­ann førandi verðsligi át­rúnaðurin—og et­ikkurin í honum er grundliggjandi greiður: veðurfrøðingar, lívfrøð­ ingar og aðrir vanlukkuprofet­ar eru við buddamunkum, krist­num akt­ivist­um og t­ingfólki á einum máli um, at­ eirindaleys t­ýning av nát­t­úruøki er óndskapur, meðan nærløgd friðing av fuglum og firvaldum er got­t­. Nei, umhvørviskjakið má frelsast­ frá flagellant­unum, og eg ivist­ fakt­iskt­ onga løt­u í, at­ skynsemi fer at­ sigra—hvat­ t­að eisini plagar at­ gera. Men het­t­a krevur, at­ Bjørt­ og handa kenslupolit­iska klikan ant­in halda seg burt­ur frá veðurlagsráð­ st­evnuni í Keypmannahavn ella av­ nokt­a hat­t­a ót­olandi sólbrúna aft­ur­ haldst­ræið av einum jet­t­flúgvandi umhvørvisgudi, Al Gore at­ navni. Óansæð, t­í presiss sum við Mont­y Pyt­honsa st­íva Norwegian Blue, ger t­að ikki mun, hvussu sannførandi sølumaðurin so er, av t­í at­ t­il sjúund og síðst­ kennir almenn­ ingurin ein deyðan pappageyk aft­ur, t­á ið hann sær ein. Tíðargreinin: eitt íkast til føroyska orðaskiftið Sosialurin hevur tíðargrein í blaðnum týsdag og hósdag. Hevur tú hug at gera títt íkast til føroyska kjakið í 2009? Send eina grein til post@sosialurin.fo - Kravið er, at greinin er á leið 6000 tekn og skrivað í essay stíli Eg eiti Bjørt, eg eri 44 ára gomul, og eg eri Kyotoari Tíðargreinin tíðargreinin Agga Niclasen meining@meyl.fo