týsdagur 2. oktober 2001síða 4

6 Nr. 189 - 2. oktober 2001 Nr. 189 - 2. oktober 2001 7 Kongshavnar Útgerðarfelag hevur keypt partapeningin aftanfyri rækjutrol- aran Ocean Castle, og Tórbjørn og teir rokna við, at tað fer at bera til Mánadagin í síðstu viku varð handilin avgreiddur, og á eykaaðalfundi fyrra- partin í gjár vórðu nevnd og stjórn í felagnum skift út. Tað er Kongshavnar Út- gerðarfelag, sum feðgarnir Jóan Jakku og Tórbjørn Jacobsen á Glyvrum eiga, sum hevur keypt parta- brøvini í partafelagnum Borgarfelli og smápartafe- lagnum Slættafelli á Skála. Hesi feløgini hava átt rækjutrolaran Ocean Castle. Trolarin eigur kvotu í Eysturgrønlandi upp á 115 tons, umframt part í saml- aðu dagakvotuni á Flemish Cap og eystanfyri. Í nevnd- ini eru nú Jóan Jakku Jacobsen, Tórbjørn Jacob- sen og Bjørn á Heygum. Stjóri í felagnum er Tór- bjørn Jacobsen. Sum hjá øllum øðrum rækjuskipum hevur rakstur- in verið tungur hjá Ocean Castle. Rækjuprísirnir eru í botni, og oljan hevur verið so dýr sum ongantíð áður. Er tað ikki burturvið at seta pening í eina vinnu, sum so at siga hýkur á knøunum, hava vit spurt Tórbjørn Jacobsen: – Í løtuni ber ikki til at fáa raksturin at bera seg. Men tað verður hildið, at tað skulu ikki so stórar broytingar til, áðrenn tað kann hanga saman. Felagið, sum átti skipið, vildi selja, og vit hava gingið út frá orðatakinum, at tað er í vánaligum tíðum, at íløg- urnar skulu gerast. Samlaði partapeningurin er 6,77 milliónir krónur, og gomlu eigararnir eru ikki komnir illa burturúr handlinum, sigur Tórbjørn Jacobsen, sum ikki vil siga meiri neyvt, hvat keypsprísurin hevu verið. Men eru tit betri skikk- aðir at reka rækjuskip, enn teir eru, sum higartil hava átt felagið? – Tað eru vit neyvan. Fá føroysk fiskiskip hava verið so nógvar dagar í sjónum sum hesin togarin. Tí hava vit heitt á manningina, sum hevur verið við, um at halda fram. Men vit hava møguleikar at fíggja ábøt- urnar, sum skulu til, eisini fyri at fáa betri prís pr. kilo. Verksmiðjan skal hava eina nýggja løggilding við árs- enda, og eftir ábøturnar, ið gjørdar verða í hesum sam- bandi, skuldi tað verið møguligt at fingið meiri burturúr tilfeinginum. Hetta var ikki møguligt hjá teimum, sum frammanund- an áttu skipið, tí raksturin leingi hevði verið tungur. Góðar og minni góðar síður Kapitaltrotið í rækjuvinn- uni kemst m. a. av løg- tingslógini um "sanering" av stuðulslánum til rækju- flotan. Løgtingslógin er frá 1998, og málið við lánun- um, sum eru rentu– og avdráttarfrí inntil 2012, var, at flotin skuldi varðveitast á føroyskum hondum. Tá tey tólv árini eru farin, detta lánini burtur. Um skipini verða seld innan tíðarkarm- in, so fellur alt stuðuslánið til gjaldingar. Í hesum førinum er talan um 42 milliónir krónur. – Málið við lóggávuni var og er gott. Annaars hevði meginparturin av fjarfiskiflotanum farið av landinum – ígjøgnum kon- kursir – har í hitt almenna hevði mist peningin kortini. Hetta eru tey seinastu stuðulslánini, sum eru eftir, so eingin vandi er heldur fyri, at hendan lógin verður ein fyrimynd fyri aðrar partar av flotanum í van- ligum tíðum. Soleiðis sum tað skjótt kundi blivið við einari veikari politiskari skipan. So mikið hava vit sæð áður. Skuggasíðan er, at tað ikki ber til hjá rækju- flotanum at læna til ábøtur og rakstur. Eingin fígging- arstovnur fer at læna við panti uttanfyri almenna veðhaldið. Alt hetta er orsøkin til, at teir, sum áttu partafeløgini, vildu selja, og at vit keyptu. Og eg kann leggja afturat, at vit eru serliga fegnir um, at tað eydnaðist okkum at keypa, tá tað helst er ein veruleiki, at vit kappaðust við útlend- ingar, sum umvegis før- oyskar stráðmenn ætlaðu sær partafelagið og harvið skipið og kvoturnar, sigur Tórbjørn Jacobsen. Ætlanin hjá Kongshavnar Útgerðarfelag er at fusio- nera partafeløgini. Tað verður beinanvegin farið undir at gera neyðugu ábøt- urnar, sum tað verður rokn- að við fara at kosta 3–4 milliónir krónur. Í 1989 var byggikostnaðurin fyri Oce- an Castle 96 milliónir krón- ur. Lánibyrðan, sum skipið skal forrenta – umframt almenna pantið – er umleið 26 milliónir krónur. Størri parturin av lánibyrðini er fíggjað í Realinum og í einum japanskum banka. Kongshavnar Útgerðarfe- lag fíggjar sjálvt ein stóran part av íløguni og allan raksturin. Bankasambandið hjá felagnum er Føroya Sparikassi. jh Tórbjørn farin í rækju- vinnuna SPARING Ingrid Bjarnastein Fyrispurningur er nú settur Sámal Peturi í Grund við- víkjandi koyringini til og frá Varda Verkstaðnum á Bakka í Vági. Sosialurin skrivaði miku- dagin, at vegna sparingar verður busskoyringin fyri brekað í Suðuroy skerd burtur. Tingmenninir, Jóannes Eidesgaard og Henrik Old, hava tí sett Sámal Peturi í Grund fyrispurning um, hvørjar ætlanir landstýris- maðurin nú hevur, tá buss- koyringin hjá Verkstaðnum á Bakka er hildin uppat 1. oktober. Talan er um 100.000 krónur um árið, ið skulu sparast. Peningurin strekkir ikki til, og avleiðingin av hesum er tískil, at buss- koyringin fyri brekað verð- ur niðurleggjast. Hetta kemur sera illa við hjá varda verkstaðnum, og væntað verður, at virk- semið har kemur at minka ein triðing. Minst fimm av teimum, ið dagliga eru á verkstaðnum, fáa ikki komið til arbeiðis, tí tey hava brúk fyri serflutningi, og Bygdaleiðir er ikki ført fyri at veita hesa tænastu. Fyrispurningurin, ið Jóannes Eidesgaard og Henrik Old hava sett Sámal Peturi í Grund verður tikin upp á dagsskránni hjá løgtinginum í morgin 3. oktober klokkan 13.30. Fyrispurningur um Varda Verkstaðin á Bakka Ocean Castle endar nú á Glyvrum Ánararnir av Halga- felli, sum Sjóvinnu- bankin í 1992 misti 21 milliónir uppá, hava fyribils slept sigling- ini í Grønlandi og hava gjørt íløgur á fleiri øðrum økjum, har teir rokna við, at talan er um burðar- dyggar ætlanir At feðgarnir Jóan Jakku og Tórbjørn Jacobsen á Glyvr- um hava gjørt av at keypa ein rækjutrolara hevur við sær, at teir – fyribils í hvussu so er – sleppa farmavinnuni, sum teir hava verið uppií í meiri enn eina hálva øld. Jóan Jakku, sum í ungdómsdøgunum sigldi við Jóannesi Paturs- syni og Kalsevni við Hvannasundsbrøðrunum Hans Paula og Andreasi Johannesen, fór eftir lokið skipsføraraprógv í 1956 út at sigla sum stýrimaður og skipari við m. a. Lauritzen, áðrenn hann og seinni sonurin fóru undir sigling á egnum kjøli – fyri tað mesta í Grønlandi. – Fyri fýra mánaðum síðani vóru vit í Noregi. Ørindini vóru at keypa eitt farmaskip. Sáttmálin var klárur, og tað var bara eftir at skriva undir. Eg skilji væl, at tann, sum hevði ábyrgdina av handlinum, helt okkum vera óðar í høvdinum, tá vit bakkaðu út. Hann mundi nú vera mest eymur um sína egnu provisión. Vit hildu ikki, at tað var ráðiligt at halda fram í farmavinnuni, og tað hava vit ikki angrað. Fyri at siga tað stutt, so eru um- støðurnar hjá smáu feløg- unum sera torførar. Stóru feløgini dumpa prísirnar, og fleiri av feløgunum, sum eru av somu stødd, sum okkara er, eru givin ella eru farin á húsagang, sigur Tórbjørn Jacobsen. Men tit hava havt eina góða rutu í Grønlandi? – Tað er rætt, men tað hevur verið ein sera krevj- andi sigling. Tað er vanda- mikið 24 tímar um sam- døgrið og hvønn dag. Tú skalt vera uppi í sjálvur ta mesta av tíðini, og tað er avmarkað, hvussu leingi tú megnar tað. Tá so verður lagt afturat, at sáttmálarnir í Grønlandi bara fevna um eitt ár, so er grundarlagið alt ov tepurt at keypa nýtt farmaskip. Gevst tú at sigla nú? – Vit hava so at siga bara fingist við farmasigling nógvu tey seinnu árini. Um vit duga nakað, so er tað at vera umborð á farmaskip- um. Eg havi ongar royndir at sigla við rækjutrolara, so har fara vit at lata aðrar hava ábyrgdina, sigur Tórbjørn Jacobsen, sum síðst í sjeyti árunum royndi seg umborð á Sjúrðarbergi, har Bjørn Justinussen, sáli, av Glyvrum var skipari. Upp og niður Tað hevur verið nógv at hoyrt um Kongshavnar Út- gerðarfelag – eisini eftir at Halgafelli fór á land í Noregi og gjørdist vrak. Tá Tórbjørn Jacobsen lítur aftur á seinastu tíggju árini, so kann ikki sigast annað, enn at tað hevur verið buldraligt – bæði so og so. – Í 1992 fóru vit á húsagang. Sjóvinnubankin misti – sum tann einasti kreditorurin – 21 milliónir, og tá dugdu vit ikki at skilja, hví vit skuldu fara á heysin, tí vit ikki megnaðu ein hálvan avdrátt í Skips- kreditgrunninum. Undir vanligum umstøðum hevði bankasambandið lagt pen- ingin út. Útlitini vóru rímu- lig, men har bar bara einki til. Sjálvir áttu vit ongar pengar eftir. Alt var farið í vinnuna. Tað er ikki ov nógv sagt, at vit stóðu púra á berum. Men eftir 6. oktober 1992 skiltu vit alt betur. Søgan aftanfyri húsagangin var tann, at vit í 1988 keyptu Helenu, ið var eitt tvey ára gamalt farma- skip, á tvingsilssølu. Vit góvu skipinum navnið Halgafelli. Vit høvdu ikki roknað við, at tað fór at verða neyðugt at brúka átta milliónir fyri at fáa skipið siglingarklárt. Tí varð raksturin tungur. Vit klár- aðu renturnar, men hesa einu ferðina megnaðu vit bara helmingin av avdrátt- inum, og so fall hamarin, sigur Tórbjørn Jacobsen. Tá hann greiðir frá, hvussu tað síðani gekst teimum, er frágreiðingin ikki so ólík gongdini hjá fleiri øðrum fyritøkum fyrrapartin av níti árunum: – Skipskreditgrunnurin kravdi húsagangin á vári. Vit høvdu brúkt Sjóvinnu- bankan, og nú samráddust vit í fýra mánaðir við Før- oya Banka um eina loysn, so vit kundu halda fram at sigla í Grønlandi, og teir tóktust vera sinnaðir at vera við. Báturin skuldi seljast 18. juni. Vit høvdu einki svar fingið frá bankanum, men kortini var eg á veg av landinum við tí í hyggju at bjóða upp á skipið. Hetta var 17. juni, og klokkan 15.45, meðan eg var á flogvøllinum, kom svarið frá bankanum, og tað var nei. Vit royndu beinanvegin at koma í samband við Føroya Sparikassa, sum akkurát tá var komin undir bankalógina. Tað eydnað- ist, og klokkan 23.30 hetta kvøldið fingu vit játtandi svar. Stjórin, Eyðun á Rógvu, var staddur uttan- lands, men hann bar skjótt at, og hevði tíbetur eina øðrvísi áskoðan, enn bank- in hevði, og tað eigur hann alt rós uppiborið fyri. Hansara avgerð botnaði bara í treytaleysum áliti. Og tað haldi eg ikki, at vit hava svikið. So vit kunnu í dag siga, at tað er fyri ein part Eyðuni fyri at takka, at hesin rækjutrolarin nú er komin yvir um fjørðin. Tá Halgafelli fór á land í Noregi og gjørdist vrak, var báturin útgoldin, veit Tór- bjørn Jacobsen at siga. Á fleiri frontum Síðani Kongshavnar Út- gerðarfelag gjørdi av ikki at halda fram í farmasigling- ini, hava teir gjørt íløgur á fleiri øðrum økjum. Eitt nú eiga teir handilsbygningin, har Bónus á Glyvrum held- ur til, teir hava sett eina millión í partafelagið At- lants Kolvetni, teir eiga ein part av partapeninginum í Stranda Máling, og so eru teir eisini uppi í Havsbrún í Fuglafirði. – Prinsipielt halda vit, at tað skal vera vónin um, at tað fer at bera til, sum skal vera orsøkin til allar vinnu- ligar íløgur. Fyri okkum hevði tað ivaleyst verið lagaligari at rikið virkið, sum vit hava á havnaøkin- um í Runavík og so at havt pengarnar fyri Halgafelli í bankanum. Skyldmaðurin Hans Pauli Johannesen skuldi eina ferð siga, at peningur í rúgvu ger ongan mun. Hann skal brúkast sum tøð, so tað fæst at grógva nógva staðni, og tað taki eg undir við honum í. Umframt at hava yvir- tikið Ocean Castle, hevur Kongshavnar Útgerðarfe- lag fyrr í ár sett fimm milli- ónir í Dagsbrún í Fugla- firði. Talan er um holding- felagið, sum eigur ein stóran part av partapening- inum í Føroya Fiskiídnaði, sum aftur eigur Havsbrún. – Tað vóru fleiri onnur feløg, sum settu pengar í Havsbrún, Eg eri heilt vísur í, at tann íløgan er burðar- dygg. Men tað er einki at liggja oman á, at talan eisini var um eina so at siga neyðloysn. Útlendskur kapitalur var framvið. Høvdu føroyskar fyritøkur ikki tikið seg saman, so hevði Havsbrún og harvið stórur partur av føroysku alivinnuni verið á útlendsk- um hondum, og tað hevði verið ein skandala! jh Farmasiglingin hjá smáu feløgunum er mest sum deyðadømd Nú er Tórbjørn Jacobsen aftur reiðari C M Y K 7 6