týsdagur 2. oktober 2001síða 5

8 Nr. 189 - 2. oktober 2001 Nr. 189 - 2. oktober 2001 9 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo John Johannessen john@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. - Setið eina embætismannanevnd! Einaferð afturat máttu vit staðfesta, at føroyingar siga eina søgu og danir siga sína søgu. Eftir seinastu samráðingarnar í síðstu viku máttu føroyingar bara ásanna, at tað ikki er greitt, um tað er neyðugt at broytaheimastýrislógina, um føroyingar skulu yvir- taka løgregluna og nøkur rættarmál. Somuleiðis máttu vit aftur staðfesta, at tá lands- stýrismenn fyri Tjóðveldisflokkin samráðast um yvirtøkur stendur í botni, samstundis sum tað gong- ur sum eftir lunni, tá landsstýrismenn fyri Fólka- flokkin samráðast við danir um at yvirtøka málsøki. Tí spyrja óivað nógvir føroyingar, um Tjóðveldis- flokkurin leitar eftir eini áhaldandi konfrontatión við danir, so flokkurin um ikki annað hevur hesa fíggindamyndina til komandi valstríð, tí flokkurin hevur fá avrik at vísa á frá hesum hallandi lands- stýrisskeiðinum. Tann dagin samráðingarnar vóru, skiltist á føroysku fráboðanini, atheimastýrislógin skuldi ikki broytast. Ístaðin skuldi ein serlóg gerast fyri, hvussu løgreglan skuldi yvirtakast. Men seinri hoyrdu før- oyingar í útvarspssamrøðu, at danski løgmálaráð- harrin segði, at tað er neyðugt at broyta heimastýris- lógina. Tí hevði verið áhugavert at fingið henda partin í heimastýrislógini tulkaðan, tí um føroyingar hava møguleikan at yvirtaka løgregluna eftir heima- stýrislógini, so eiga vit rættin til yvirtøku, hóast danska stjórnin ikki er sinnað at ganga ynskjunum hjá føroyingum á møti. At yvirtaka rættarmál og løgreglu er ikki so einfalt, langt í frá so einfalt sum at yvirtaka skipasýnið ella flogvøllin. Tí vildi eitt og hvørt landsstýrið, sum veruliga var sinnað at yvirtaka hetta málsøkið, gjørt sítt fyri at fáa málið so væl lýst og fyrireikað sum gjørligt. Hetta hevði latið seg gera við at seta eina embætisnend, sum danski løgmálaráðharrin hevur skotið upp. Hesi nevnd vil landsstýrismaðurin í sjálvstýris- málum ikki vita av. Og sjálvandi kunnu fólk gita, at hann vil ikki hava málið lýst og yvirtøkuna væl og virðiliga fyrireikaða. Men hvat sigur tann hóvligari parturin í landsstýrinum við løgmanni á odda - setir hann hart ímóti hørðum og krevur, at ein embætis- nevnd verður sett at fyrireika eina yvirtøku? Tað er gjørt í sambandi við skipasýnið, sum neyvan er so trupult mál sum løgregla og rættarmál! Okkara uppskot er: setið eina embætismannanevnd at fyri- reika ætlanina at yvirtaka løgregluna og rættar- málini! DAGSINS MEINING Sosialurin Hurlivasi um yvirtøku VIÐMERKINGAR Springaradrápið í Havn Jógvan Páll Lassen Ein tíðindamaður í útvarp- inum hevur nú í nærum eina viku í fleiri saman- hangum umrøtt »tað ólóg- liga springaradrápið í Havnini« og sum skilst, verður tað sagt at vera ólógligt, tí sýslumaðurin ikki hevði givið loyvi til tess. Undirritaði hevur gjørt útvarpsmannin varugan við, at umrøðan ikki er røtt, men hóast hetta, hevur hann ferð eftir ferð, og seinast í samrøðu við Júst- ines Olsen, djóralækna, endurtikið pástandin. Jústines var eftir tykki tíðindafólksins serkønur, tí hann hevði verið við til at gjørt kunngerðina. Nú er tað einaferð soleið- is, at einhvør myndugleiki, t.v.s. Vinnumálastýrið og/ ella sýslumaður sum for- valtningsmyndugleiki, skal – áðrenn avgerð verður tik- in – hava heimild til at taka avgerðina, hetta fylgir av vanligum forvaltningsrætti. Við atliti til grind og springarar v.m., so er tað við kunngerð frá landsstýr- inum ásett, at tað er loyvt at taka hesi hvalasløg. • Grindahval • Hvessing • Kjafthvítar springarar • Sjórutar springarar og fyri veiðu av hesum sløgum, eru reglurnar um grind og reglurnar um góð- kenning av hvalvágum galdandi. Tær reglurnar eru ásettar í kunngerð nr. 46 frá 8. apríl 1998 frá Føroya Landsstýri, og verður har ásett í § 1 • »At Føroya Landsstýri er hægsti myndugleiki í øll- um málum viðvíkjandi grind«. • Stk. 2 »Landsstýrið kann við kunngerð seta bráð- feingisbann fyri grinda- drápi í ávísum grinda- dømum«. Eftir hesi reglu hevur sýslu- maðurin onga heimild fyri at banna grindadrápi – men bert landsstýrið. Í § 1 í kunngerðini er ásett, at sýslumaðurin stílar fyri grindadrápi, og hevur eftir- lit við at rakstur og dráp fara fram eftir reglunum, og skal hann saman við grindaformanninum ansa eftir, at hvør ger sína skyldu. Hetta hevur við sær, at sýslumaðurin hevur skyldu til at hava eftirlit við drápinum, og skal ein leggja merki til, at einki mark er sett fyri, hvussu stór grindin skal vera, men skal sýslumaðurin haraftur- ímóti, sambært § 5 í kunn- gerðini, kunna møguligan finningarbát, um landsstýr- ið hevur sett forboð fyri at drepa. Meting sýsluman- sins í hesum sambandi er uttan týdning. Hetta merkir, at sýslu- maðurin sum sína embætis- skyldu skal taka sær av grindaboðum, herundir springaraboðum. Einasta heimild, sum sýslumaðurin hevur at steðga drápi, er nevnd í § 11 í kunngerðini, har tikið verður til: • »Um grind, sum verður hildin til, er størri enn pláss er fyri á hvalvánni, kann sýslumaðurin steðga drápinum. Skipað verður so fyri, at tað, ið eftir er av grindini, verð- ur rikið út aftur«. Sostatt er niðurstøðan tann, at sýslumaðurin hevur skyldu til sum í so nógvum øðrum viðurskiftum í sín- um arbeiði, at útinna eina embætisskyldu, sum í hes- um føri er at taka sær av grindini ella springarunum. Um sýslumaðurin ikki unnast at útinna sínar em- bætisskyldur, eigur hann sum konsekvens at um- hugsa, um tað er rætt starv hann hevur valt. Tað er eisini ein undarlig rættarstøða, sum fólk í Havn og Eysturoynni eru komin í, tí hóast lógin og kunngerðin er galdandi fyri allar Føroyar, so sleppa nakrir føroyingar at drepa springarar, meðan nakrir ikki sleppa. Meira undrunarvert tykist tað, at eitt starvsfólk hjá tí almenna Útvarpi Før- oya á henda hátt, og í eina heila viku, kann blíva við at trútta niður í fólk um »tað ólógliga springaradrápið«, hóast hann er gjørdur varugur við, at málið ikki er so einfalt, sum hann hevur gjørt tað til. Annars hevur verið ført fram, hvussu illir menn eru í sambandi við springara- dráp, men tær ferðir, eg havi verið í hesum drápi og skift í Havn, havi eg ongan illan mann sæð. Tað havi eg harafturímóti sæð í sam- bandi við grindarakstur og -dráp, og ikki minst undir grindaskifti. Loksins vil eg siga við Jústines Olsen – vælsign- aður, fá tað skrivað í grindareglugerðina, sum skal standa – ístaðin fyri at úttala teg um, hvussu reglugerðin skal skiljast. Tað telur slettis ikki løg- frøðisliga, hvat tú heldur, tá ið tað ikki stendur skrivað. Tá ið hetta er sagt, so er tað ein heilt annar spurn- ingur, hvørvítt vit eiga at drepa springarar ella ikki, og kunnu øll fólk hava sína hugsan um hetta, men er hetta framvegis ikki ein spurningur, sum sýslu- menninir skulu taka avgerð um, men bert Føroya Landsstýri, sum einsamalt hevur hesa heimild. Føroya Tannlækna- felag hevur havt aðalfund, har nevndin varð aftuvald AÐALFUNDUR Føroya Tannlæknafelag hevði ársaðalfund fríggja- kvøldið 28 september. Á fundinum varð nevndin afturvald. Nevndarval er á hvørjum ári, og hesaferð var einki mótvalevni til teir tríggjar envndarlimirnar, sigur Tannlæknafelagið í tíðinda- skrivi. Á triðja ári er Kaj An- thoniussen nú formaðuri í Føroya Tannlæknafelag saman við tveimum kvinnuligum nevndarlim- um. Unn Jacobsen er skrivari, meðan kassameistarin eitur Unnur Jensen. Føroya Tannlæknafelag upplýsir í tíðindaskrivin- um, at tað í dag eru 42 virk- andi tannlæknar í Føroyum. Tað heldur felagið eftir øllum at døma vera nokk, tí viðmerkt verður, at øll øki í landinum tykjast vera væl fyri við tannlæknum. ej Nevndin afturvald Lánsbrævaskuld hjá landskasanum skal umfíggjast heldur enn gjaldast, skjýtur landstýrismaðurin við fíggjarmálum upp í fíggjarlógaruppskot- inum. Tað er bara at leggja skuld á kom- andi lansdsstýri, heldur fíggjarnevnd- arlimur FÍGGJARLÓG Edvard Joensen Fíggjarlógaruppskotið fyri komandi ár hevur stórt hall heldur enn lítið yvirskot, sigur Vilhelm Johannesen, sum umboðar Javnaðar- flokkin i fíggjarnevndini. Tað er ikki rætt, sigur Karsten Hansen, landsstýr- ismaður við fíggjarmálum. Tað er misvísiandi at siga, at fíggjarlógarupp- skotið, sum varð lagt fram fríggjadagin, hevur eitt yvirskot upp á 18 milliónir krónur, sigur Vilhelm Joh- annesen, fíggjarnevndar- limur. Tí í veruleikanum hevur tað eitt stórt undir- skot. Bara tann eini posturin, sum vit lesa um í viðmerk- ingunum, vísir, sigur hann, at ein landskassaskuld í lánsbrøvum upp á 300 milliónir krónur fellur til gjaldingar komandi ár. Skal hon gjaldast, verður bein- anveg eitt hall upp á 282 milliónir krónur, um tær 18 milliónirnar verða brúktar at gjalda við. Men landsstýrið ætlar ikki at gjalda hesa skuldina, sigur hann og vísir á, at í viðmerkingunum stendur eisini, at ætlanin er at um- fíggja hetta lánsbrævalánið. – Tað er einki annað enn at leggja fíggjarligar byrð- ar, sum ein ikki sjálvur megnar at gjalda, yvir á herðarnar á einum komandi landsstýri, sigur vilhelm Johannesen. Hatta er gamalt Men Karsten Hansen, landsstýrismaður við fíggj- armálum, sigur, at hatta er ikki rætt, sum Vilhelm Joh- annesen førir fram. Framgangshátturin, sum her verður nýttur, er gamal, vísir hann á. Soleiðis hevur verð gjørt í eini trý-fýra ár, at skuldin hevur verður flutt undan við endurfígg- ing. Hann sigur, at tað hev- ur verið hildið skilagott, nú tosað verður um lánsbræva- marknað, at hava hasi láns- brøvini standandi. Tey kosta okkum einki, sigur Karsten Hansen, tí vit fáa renturnar afturgoldnar. Tað er eitt sterkt ynski bæði úr fíggjarheiminum og frá umsitingarligari- og politiskari síðu í Føroym at hava lánsbrøv. Tí verða tey ikki goldin men endurfíggj- að, sigur landsstýrismaður- in við fíggjarmálum. Um avlopið í fíggjarlóg- aruppskotinum sigur hann annars, at tað er ikki 18 milliónir men 159 millión- ir. Av uppskotinum upp á 159 milliónir hevur lands- stýrismaðurin valt at brúka 141 milliónir at gjalda statsskuld við. Hann kundi tað sama brúkt alt, sigur hann, men valdi at seta 18 milliónir í Landsbankan, har landskassin framman- undan eigur væl av peningi. Skiftisgrunnur Vilhelm Johannesen, fíggj- arnevndarlimur, vísir á, at í víðmerkingunum til fíggj- arlógaruppskotið stendur, at tá lóg um Búskapargrunn og Skiftisgrunn verða lagd- ar fyri Løgtingið, skal fíggjarlógin endurskoðast. – Hvat so? spyr Vilhelm Johannesen. Skal so øll fíggjarlógin gerast av nýggjum? Og hvat skal í grunnarnar? Verður tá nak- að yvirskot eftir ella hvussu? Kanska skulu vit selja burtur av landskassans ognum fyri at finna grunnfæ? Tó, tekur hann aftur í aftur. Tað standa pengar frá yvirskoti, sum áður hevur verið á fíggjarlógini, í landsbankanum. Tað skal helst brúkast til at fíggja fullveldið við, sigur Vil- helm Johannesen. Tað skal tað, svarar Karsten Hansen. Men hann kallar tað at fíggja samfel- agið. Tað skal eingin revisi- ón gerast av fíggjarlógini, tá lóg um Skiftisgrunn kemur fyri, tí teir pengarn- ir, sum fara í Skiftisgrunn- in, eru tøkir. Um at selja av lands- kassaognunum sum Føroya Banka, Atlantsflogi ella Føroya Tele, sigur hann, at tað hevur verið nevnt polit- itskt. Men er ongan veg komið. So tað verður ikki haðani, Skiftisgrunnurin verður fíggjaður, sum nú sær út. Annars sigur Karsten Hansen seg ikki bera nakr- an ótta fyri, at møguligar eykajátanir, sum fara at koma, fara at gera enda á teimum 18 milliónunum, sum væntandi verða eftir komandi ár. – Vit hava kalkulerað við einum búskaparvøkstri upp á eitt prosent, meðan hann reelt seinnu árini hevur ver- ið fimm-seks prosent. So har man helst okkurt fara at verða eftir kortini, sigur hann. Og annars vísir ahnn á, at tað er ein treyt, at allar eykajáttanir til einahvørja tíð skulu vera útreiðslu- neutralar. Bindur komandi landsstýri Vilhelm Johannesen, fíggjarnevndarlimur, finst at, at landskassaskuld bara verður umfíggjað heldur enn goldin. Tað er fyri at vísa ein fittari roknskap, men leggur í veruleikanum bara nýggjar byrðar á komandi landsstýri, sigur hann Karsten Hansen spreingir tann íløgukarmin, hann sjálvur hevur ásett, sigur Vilhelm Joh- annesen FÍGGJARLÓG Edvard Joensen Karsten Hansen, lands- stýrismaður við fíggjar- málum, ger beint móti tí, hann sjálvur prædikar, sigur Vilhelm Johanne- sen, fígjarnevndarlimur Javnaðarfloksins. Í fleiri ár hevur Karst- en Hansen, landsstýris- maður tosað um ein langtíðar íløgukarm hjá landskassanum. Hesin íløgukarmur skuldi liggja um einar 160-170 milliónir krónur árliga, sigur Vilhelm Johanne- sen. Samstundis hevur landsstýrismaðurin álagt kommunum teirra íløgu- karm, sum tað ikki er lukkuligt at fara útum. Men nú fíggjarlógar- uppskotið fyri komandi ár er lagt fram, hevur Karsten Hansen so ruddiliga sprongt sín egna íløgukarm fyri landskassan, vísir Vil- helm Johannesen á. Íløguætlanini hjá Karsteni Hansen fyri komandi ár eru nú knappliga vorðin til 232 milliónir, sum jú er langt oman fyri tað, hann fyrr hevur hildið seg til, sig- ur Vilhelm Johannesen. Tað kann so bara merkja, at endamálið við eini langtíðarætlan er slept, sigur hann. Hann vísir á, at á eykajáttanarlógini, sum varð viðgjørd herfyri, vórðu íløgur fyri hálva- tjúgundu millión inn- drignar, tí komið varð ikki til tær. Tær verða nú bara fluttar til komandi ár. So mikið størri verður »yvirtrekkið« í mun til ta langtíðarætlan, sum Karsten Hansen hevur lagt, men sjálvur spreingir. Serliga á samferðslu- økinum verða stórar iløg-ur komandi ár. Eitt nú til Suðuroyarskip og ferjulega á Syðradali. – Men rímiligt. Valár er, tekur Vilhelm Joh- annesen aftur í aftur. Spreingir íløgukarmin Ein av teimum mongu íløgunum, Karsten Hansen skjýtur upp at gera komandi ár, er ferjulega á Syðradali Mynd: Jens Kristian Vang C M Y K 9 8