týsdagur 2. oktober 2001síða 6

10 Nr. 189 - 2. oktober 2001 Nr. 189 - 2. oktober 2001 11 Innan ein mánað væntar Sámal Petur í Grund at leggja eitt uppskot um nýggja pensjónsskipan fyri løgtingið. Núverandi skipan er vorðin ov kostnaðarmikil, soleiðis at tað kann gerast trupult at tryggja vælferðina. Ætlanin er tí, at pensjónirnar í fram- tíðini skulu ganga uttan um lands- kassan, sigur Sámal Petur í Grund, landsstýrismaður EFTIRLØN Heri á Rógvi Í rættiliga langa tíð hevur verið arbeitt við einari nýggjari eftirlønarskipan. Í samgonguskjalinum hjá sitandi samgongu var eitt ynski um eina eftilønar- skipan staðfest. Arbeitt hevur eisini verið við málinum líka síðani, og loksins tykist eitt uppskot at vera á veg í løgtingið. Sambært Sámal Peturi í Grund er málið nú komið somikið ávegis, at málið kemur fyri á landsstýris- fundi í dag. - Tað verður neyðugt at fáa málið fyri løgtingið sum skjótast. Høvdu vit bíða longur við málinum, so hevði tað væntandi ikki verið avklárað í hesum valskeiðinum, sigur Sámal Petur Grund. Hann skilur væl ábreiðsl- urnar um, at hetta málið hevur tikið ov langa tíð, men hetta er eitt sera stórt mál, so tað hevur tikið eitt sindur av tíð. Ætlanin er, at málið nú skal koma fyri á lands- stýrisfundi í dag. Ætlanin er síðani at lata málið fara út til hoyringar hjá eitt nú fakfeløgum. Innan ein mánað væntar Sámal Petur í Grund, at løgtingið kann fáa møguleikan at viðgera málið. Sjálvi syrgja fyri Sámal Petur í Grund segði fyri kortum fyri Útvarpi Føroya, at fólkapensjónin skuldi avtakast. - Her verður sipað til, at sjálvt hugtakið fólkapen- sjón verður avtikið, sigur Sámal Petur í Grund. Núverandi pensjónsskip- an virkar á tann hátt, at pensjónin verður goldin inn gjøgnum skattin, men her fer ein grundleggjandi broyting at fara fram, um tað altso stendur til Sámal Petur í Grund. - Ætlanin er, at arbeiðs- marknaðurin sjálvur skal syrgja fyri eftirlønunum. Ætlanin er, at endin skal vera, at øll fara at fáa meira burturúr, sigur Sámal Petur í Grund. Hóast broytingarnar eru rættiliga grundleggjandi, so sigur landsstýrismaðurin, at tað er í veruleikanum als ikki er talan um nakra stór- vegis øðrvísi skipan. Tey, sum longu fáa fólka- pensjón fara eisini fram- vegis at fáa hesa, men ætlanin er í framtíðini at skipað soleiðis fyri, at landskassan ikki skal syrgja fyri at gjalda eftirlønir. - Hugskotið er, at tey, sum hanga afturúr, skulu fáa meira, sigur Sámal Petur í Grund. Ætlanin er, at arbeiðs- marknaðurin sjálvur skal standa fyri at skipa eftir- lønirnar. Nøkur minstu krøv verða sett til skip- aninar. Landsstýrismaðurin avvísir ikki, at tað almenna fer at skipa fyri grunni fyri tey, ið onga skipan hava áðrenn. Tikið drúgva tíð Sámal Petur í Grund skilur sum áður nevnt væl at- finningarnar um, at hetta hevur tikið ov langa tíð. Ein bólkur hevur í langa tíð arbeitt við málinum, og nú metir landsstýrismað- urin, at málið er búgvið til at fáa eina politiska viðgerð í løgtinginum. - Vælferðartænasturnar kunnu gerast so dýrar, at tað fer at ganga útyvir skip- anina, sigur Sámal Petur Grund. Landsstýrismaðurin vísir á, at tað er alneyðugt, at pensjónistarnir kunnu vera tryggir líkamikið um tað er góðar ella ringar tíðir fíggj- arliga. Gjaldshátturin kann variera í nýggju skipanini, sum nú bíðar eftir viðgerð- ina frá fyrst samgonguni og síðani løgtinginum. Landsstýrismaðurin vísir aftur, at hetta skal hava nakað komandi samráðing- arnar um tey ríkisrættarligu viðurskiftini at gera. Sámal Petur í Grund sær gjarna eina breiða semju, hóast tað tykist sum um, at sam- gonguflokkarnir hála hvør sín veg í hesum málinum. Finnur Helmsdal sigur at samgongu- flokkarnir einki hava fingið at vita um arbeiði við nýggju pensjónsskipanini. Tjóðveldisflokkurin mælir til at gera eina samhaldsfastafólka- pensjón, sigur Finnur Helmsdal EFTIRLØNIR Heri á Rógvi Finnur Helmsdal, tingmað- ur fyri Tjóðveldisflokkin, heldur einki um arbeiðs- leistin hjá landsstýris- manninum í almanna- og heilsumálum. Heldur ikki undanfarni landsstýrismað- ur fær eitt gott skoðsmál frá løgtingsmanninum. - Vit hava einki fingið at vita um nýggju pensjóns- skipanina. Arbeiðshátturin verður størsta forðingin hjá landsstýrismanninum at fáa hetta uppskotið ígjøgnum, sigur Finnur Helmsdal. Løgtingsmaðurin sigur, at Tjóðveldisflokkurin und- ir ongum umstøðum kann taka undir við fólkatrygg- ingar prinsippið hjá Fólka- flokkinum. Hann heldur, at ákærurnar um, at Tjóð- veldis verður drignir við hárinum av Fólkaflokkin- um í tílíkum málum vera heilt burturvið. Finnur Helmsdal vísir á, at tað er framvegis ein stór- ur partur av arbeiðsfólk- inum, sum onga eftirlønar- skipan hevur. - Vit taka undir við, at arbeiðarafeløgini fáa møguleikan at skipa eina eftirlønarskipan eftir egnum ynski. Tað grund- leggjandi hjá okkum er tó, at samhaldsfasta prinsippið framvegis skal galda, sigur Finnur Helmsdal. Tjóðveldisflokkurin mælir til at gera eina sam- haldsfastafólkapensjón, har arbeiðsgevarar og ar- beiðstakarar skulu fíggja skipanina við inngjøldum. Tey lítlu skulu fáa meira burturúr samhaldsfastanum enn tey størru. - Øllum føroyingum skal vera tryggjað eina hægri gjøgnum skipanina við samhaldsfastupensjónini, sigur Finnur Helmsdal. Kristian Magnussen, tingmaður fyri javnaðarflokkin, heldur, at uppskotið um at umleggja pensjónirnar í Før- oyum er púrasta burturvið. Endin kann vera, at allur solidaritetur hvørvur, sigur Kristian Magnussen EFTIRLØNIR Heri á Rógvi Javnaðarflokkurin vil fegin varðveita virkandi skipan. Hetta slær Kristian Magn- ussen fæst, tá Sosialurin bað hann um eina við- merking til nýggju pen- sjónsskipanina. Kristian Magnussen sigur, at tað er beinleiðis vandi fyri, at solidariteturin í samfelag- num hvørvur, um eitt tílík uppskot, sum Sámal Petur í Grund tosar um, verður til veruleika. - Teir breiðastu herðarnir eiga at bera tí tungastu byrðuna, og vit síggja fegnir, at ein kombinatión av samhaldsfasta og fólka- pensjón verður til veru- leika, sigur Kristian Magn- ussen. Javnaðarflokkurin kann sambært Kristiani Magnus- sen gott taka undir við, at tey, sum hava ráð at gera sær dælt av privatum eftir- lønarskipanum, gera hetta, men hetta skal ikki hava nakað samband við lands- kassan. Kristian Magnussen sær somuleiðis aðrar stórar vansar við einari tílíkari skipan, sum Sámal Petur í Grund leggur upp til. Hann vísir á, at hetta lættliga kann enda við undirskotið á fíggjarlógini, nú yvirskotið er so mikið "lítið". Eisini vísir hann á vandan, at hetta kann enda við einum partabrævaspælið, har van- ligi lønmóttakarin verður statistur. Kristian Magnussen vísir á, at tað kann hugsast, at Javnaðarflokkurin, Sam- bandsflokkurin og Tjóð- veldisflokkurin kanska kundu funnu eitt felagsstev, tá hesar flokkur hava sýnt felagseyðkenni innan pensjónsøki. Fólkapensjónin verður strikað Finnur Helmsdal, Tjóðveldisflokkurin: – Arbeiðshátturin verður størsta forðingin Kristian Magnussen, Javnaðarflokkurin: – Solidariteturin hvørvur Fleiri seyða- sýningar í Suðuroy Í næstu framtíð verða fleiri seyðasýinginar ymsastaðni í Suður- oynni. Her er talan um brundlomb. Teir, sum skipað fyri seyðasýningun- um siga, at ætlanin er at hava allar sýning- arnar í somu viku. Tann eini av stig- takarunum, Eliesar Poulsen, sigur, at Ætlanin er at leggja til brots fríggjakvøld- ið 19. oktober. Tað einasta, sum er greitt, er, at sýning- arnar í Hvalba og í Porkeri verða leygar- dagar, tí har eru so nógv lomb. Sýningin í Hvalba verður so- statt leygardagin 20. oktober og tann í Porkeri leygardagin eftir, tann 27. ok- tober. Annars er ætlanin at hava sýningarnar fyri lomb á Tvøroyri og í Øravík, í Hovi, í Sumba, í Vági hinar dagarnar í vikuni. Sýningarnar enda við eini oyggjar- sýning, sum verður í Hvalba leygardagin 10. november. Á teirri sýningini verða øll lombini, sum hava verið tey bestu á teimum ymsu sýn- ingunum kring oynna. Á hesari sýningini er ætlanin at hava sýnsmenn norðan- eftir. Á hesum sýniunum eru tað tey vakrastu lombini, sum fáa virðisløn, ikki tey størstu. Eliesar Poul- sen sigur, at seyða- sýningarnar hava havt stóran týdning fyri seyðahald, tí nú gera menn sær nógv størri ómak, tá ið teir velja brundar fyri at fáa so gott slag sum gjørligt, eitt nú verð- ur hugt eftir ullini, beinunum, hornun- um og eftir, hvussu lambið ber seg yvir- høvur. Tað var stórur spenn- ingur á veðrasýning- ini í Hvalba leygar- dagin, tí hesuferð høvdu menn gjørt seg út at taka kappingina upp við mannin, sum nú hevur vunnið í seks ár á rað SEYÐAHALD Áki Bertholdsen Veðrarnir í Hvalba eru betri í ár enn teir vóru í fjør. Tað kundi nokk so skjótt staðfestast á veðrasýning- ini, sum var í Hvalba leyg- ardagin. Hvalbingar hava nú í nøkur ár skipað fyri veðra- sýning um heystið og hesu- ferð høvdu menn bjóðað 43 veðrar fram. Tað er áleið talið sum plagdi vera. hóast tað bert er ein lítil brotpartur av teimum veðrum, sum eru í sóknini, tí tilsamans munnu einir 600 veðrar verða í Hvalba og í Sandvík, sum eru báðar bygdirnar í Hval- biar Sókn. Eliesar Poulsen, sum er ein av stigtakarunum til veðrasýningina, sigur, at yvirhøvur heldur hann, at veðrarnir í ár eru betri enn teir vóru í fjør. Í fjør var tað ongin vetur- gamal veðrur, sum fekk 1. virðisløn, men í ár vóru teir seks. Tað er ilt at siga, hvussu hetta ber til. – Árini eru altíð ójøvn, men yvirhøvur má sigast, at síðani vit fóru undir veðra- sýningarnar, er seyðurin sum heild blivin væl betri enn hann hevur verið, sigur hann. Hann sigur, at tað er týði- ligt, at menn eru farnir at gera sær størri ómak, tá ið teir gera brundar fyri at fáa so góðan seyð sum gjørligt. Og tá ið hugsað verður um góðan seyð, verður ikki tosað um tyngd. Tá ið veðrarnir á sýning- ini verða dømdir, verður heldur hugt eftir, hvussu teir síggja út, hvussu bein- ini eru, ullin, o.,s.fr. Sostatt snýr tað seg um at hava tann vakrasta veðrin, heldur enn tann tyngsta. Kortini verður eitt serligt steyp eisini latið fyri tann tyngsta veturgamla veðrin. Tá ið steypini vórðu handað, segði tann eini dómarin, Petur Karl av Rana á Tvøroyri, at síðani ta fyrstu sýningina, er støð- ið alsamt hækkað og hann vónaði ikki, at veðrarnir, sum fingu virðisløn leygar- dagin, vórðu dripnir, fyrr- enn teir -sum hann tók til- “høvdu gjørt sína skyldu” sum brundar. Hinir dómararnir vóru Frits Poulsen úr Sumba og Óli í Hjøllum úr Porkeri. Koppaður Størsti spenningurin á sýn- ingini var, hvør ið mundi hava tann tyngsta vetur- gamla veðrin. Hetta er sjeynda ferðin, at kappast eisini verður um tann tyngsta veðrin. Øll hini árini er tað sami maður, Hermund Hentze, ið hevur vunnið við steyp- ið, og hann hevur sostatt vunnið tað seks ár upp í slag. Men í ár ljóðaði, at menn rættiliga høvdu gjørt seg út uppá at taka kappingina upp við Hermund Hentze og at tað vóru nakrir, sum høvdu gjørt serliga væl við onkran úrvalsveðr fyri at koppa hann av trúnuni. Og tað eydnaðist, men tað var eisini akkurát. Tá í allir veðrar vóru vigaðir, gjørdust greitt, at tann tyngsta veturgamla veðrin átti Kristin Jacob- sen, hann vigaði 102 kilo. Hetta er eitt lamb, hann fekk úr Funningi í fjør. Men Hermund Hentze var beint í hølunum á hon- um, tí hann hevði ein veðr, sum vigaði 99 kilo, so tað vóru snøgg trý kilo á muni. Hinvegin var veðrurin hjá Hermundi betri bygdur enn tann hjá Kristini, so teir, sum hava skil fyri seyði, halda, verða teir flettir, skal tað ikki vera langt frá, at tann hjá Hermundi fer at viga meiri. Tann tyngsti veðrurin hjá Kristini var 93 sentimetrar høgur, 106 sentimetrar um bringina og mjóryggurin var 21 sentimetrar. Tann næsttyngsti hjá Hermundi var 90 senti- metrar høgur, 111 senti- metrar um bringuna og mjóryggurin var 22 senti- metrar. Gamlir kenningar Annars vóru tað fyri ein stóran part gamlir kenn- ingar frá undanfarnu veðra- sýningum, sum fingu steypini fyri teir vakrastu veðrarnar. Veðrarnir vórðu býttir sundur í tveir bólkar, teir veturgomlu fyri seg og teir eldru fyri seg. Vakrasta veðrin av teim- um, sum vóru tvey ár og eldri, átti Vilmund Michel- sen. Hetta var ein trý ára gamal veðrur, sum vigaði 104 kilo, hann var 88 senti- metrar høgur, 113 um bringina og mjóryggurin var 23 sentimetrar. Sami Vilmund Michelsen átti eisini tann næstvakrasta veðrin í hesum bólkinum. Hesin veðrurin var eisini trý ára gamal, hann vigaði 93 kilo, hann var 86 sentimetrar høgur, 119 um bringuna og mjóryggurin var 23 sentimetrar. Trið- vakrasta átti Eliesar Poul- sen. Hansara veðrur er fýra ára gamal, hann vigaði 99 kilo, hann var 87 høgur, 113 um bringuna og 24 um mjóryggin. Í bólkinum fyri teir veturgomlu veðrarnar, átti Eliesar Poulsen tann vakr- asta, hann vigaði 85 kilo, var 84 høgur, 107 um bringuna og 23 um mjó- ryggin. Næstvakrasta átti Pole Skaalum, hansara veðrur vigaði 81 kilo, hann var 84 sentimetrar høgur, 104 um bringuna og mjóryggurin var 21 sentimetrar. Triðvakrasti, veturgamli veðrurin, var tann áður- nevndi tyngsti veðrurin hjá Kristini Jacobsen. Vinnarin síðstu seks árini er nú koppaður – Hesuferð eydnaðist tað Kristini Jacobsen at leggja Hermund Hentze. Í seks ár á rað hevur Hermund átt tyngsta veðrin í Hvalba. Men hesuferð vigaði tann hjá Kristini trý kilo meiri Hesir fýra eiga vakrastu seyðirnar í Hvalba. Frá vinstru eru teir Pole Skaalum, Eliesar Poulsen, Kristin Jacobsen og Vilmund Michelsen. Teir tríggir, Eliesar, Vilmund og Kristin fingu tvær virðislønir í part C M Y K 11 10