mikudagur 3. oktober 2001síða 6

10 Nr. 190 - 3. oktober 2001 Nr. 190 - 3. oktober 2001 11 Tey fáu vinna í Lotto! Rigmor Dam Pengar hava ein stóran leik- lut í tilveruni, óansæð um vit duga við teimum ella ikki. Summi eru savnarar – onnur spjaðarar! Ongin verður eydnuríkur av peng- um, men teir eru ikki so galnir at eiga! Ja, nógv verður sagt um pengar. Ger tær eina fíggjarætlan At hava innlit í egin pen- ingaviðurskifti gevur trygg- leika í gerandisdegnum, umframt tíð og yvirskot til at njóta ókeypis løturnar í lívinum. Inntøkan hjá flestu okk- ara er ein føst upphædd á kontoini, og í dag verða nógvar fastar útreiðslur rindaðar beinleiðis ígjøgn- um peningastovnar. Lønar- inntøkan er sum oftast ein støðug upphædd, meðan út- reiðslurnar kunnu vera skiftandi, soleiðis at onkrar falla til gjaldingar mánað- arliga, aðrar hvønn árs- fjóðring og uppaftur aðrar hálvárliga. Tí er tað upplagt at fáa sær eina fíggjar- /heildarkonto í peninga- stovninum, sum leggur all- ar útreiðslurnar í árinum saman, og síðani lutar tær sundir yvir 12 mánaðar. Peningastovnurin rindar føstu útreiðslurnar autom- atiskt til tíðina, og tú hevur altíð somu upphædd eftir at liva fyri. Eisini er áhugavert at rokna út, hvat peningurin verður nýttur til. Um tú leggur tøl saman, er nógv lættari at raðfesta útreiðsl- urnar. Velur tú kanska at keypa: 5 posar av góðgæti á 10,- kr. og 3 stórar sodavatn á 15,- kr. um vikuna, gevur tað samanlagt 4.940,- kr. árliga. Tað er ein hálv nettoløn hjá nógvum! Undirskriftin er bindandi Verð greið yvir hvønn týdning, ein undirskrift kann hava. Skrivað ikki undir nakað, um tú ivast. Undirskriftin er bindandi. Tá hon er á pappírinum, kann hon fáa kostnaðar- miklar avleiðingar. Gev tær góða tíð til at lesa øll skjøl gjølla, og bið um holla ráð- geving, um tú ivast í nøkr- um. Rinda til tíðina Tað kann gerast kostnaðar- mikið at útseta eina rokn- ing, tí tá koma áminningar- gjøld og rentur omaná. Og at útseta ger bara fíggjar- støðuna uppaftur fløkjas- ligari, og tað gerst torførari at koma uppá turt aftur. Pengar eru ikki alráð- andi, men ein sunn fíggjar- støða gevur størri rásarúm, og sostatt størri frælsi at velja til og frá. Fyrr var vanligt at kvinn- an tók sær av húsarhaldin- um, meðan maðurin stýrdi privatu pengaviðurskiftin- um. Men sera nógvar kvinnur eru vaknaðar til kaldan dreym, tá tær av ein- ari ella aðrari orsøk standa einsamallar við bankabók- ini. Tí er sera ráðiligt, at hjúnini samstarva og práta um pengaviðurskifti. Ovurnýtsla vindur skjótt uppá seg Tað er sera skjótt at verða freistaður til ovurnýtslu. Ferðir 20.000,- kr. Tubbakk 10.000 - kr. Veitslur 10.000 - kr. Mótarák 10.000 - kr. So skjótt kann privatu nýtslan økjast einar 50.000,- kr. árliga. Men um ráðini ikki eru til ovurnýtsl- una, var tað kanska betur ógjørt. Ókeypis gleðir geva frið í sinnið og ovurnýtslan vindur skjótt uppá seg. Fíggjarætlan frá Brúkarastýrinum »Fíggjarætlan fyri familj- una« frá danska Brúkara- stýrinum er eitt hent amboð til størri innlit í privatu fíggjarstøðuna. Í fíggjarætl- anina eru ásettar upphæddir til eitt hóskiligt livistøði, tá umræður útreiðslur til mat, klæði, persónliga røkt og aðrar gerandisvørur. Har- umframt eru eisini ásetar upphæddir til rárari inn- keyp, so sum til innbúgv, kuldaskáp, vaskimaskinu o.s.v. Familjufíggjarætlanin er soleiðis hátta, at allar fam- iljur kunnu gera sær eina figgjarætlan, tí nýtslan er laga til kyn, aldur og stødd- ina á húsarhaldinum. Sjálvsagt eru ikki øll samd um, hvat eitt hóskiligt livistøði er, men familju- fíggjarætlanin frá Brúkara- stýrinum kann vera eitt gott amboð at taka útgangsstøði í. Familjufíggjarætlanin frá Brúkarastýrinum kann bíleggjast hjá Forbruger- styrelsen på tlf. (+ 0045) 32 96 07 11. At gera eina fíggjarætlan er ikki líkatil, men innlit gevur tryggleika. Og um pengarnir tykjast at hvørva út í bláan heim, so er ráð- legging ein góð loysn. Íblástur: Føðslu- og húsar- haldsøkonoma Judith Lyng- gaard frá danska brúkara- stýrinum Nr. 190 • mikudagur • 3. oktober 2001 • 75. árgangur • www.sosialurin.fo Fá skil á pengunum Dýrastu maskinurnar bryggja ikki besta kaffi, vísir ein kanning í Råd og Resultater Samanhangur er ikki altíð millum prís og dygd. Hetta er enn einaferð prógvað í einari kanning, sum danska Brúkarastýrið hevur gjørt. Ein kaffimask- ina nýtist ikki at kosta ein harragarð, fyri at hon skal vera góð. Kannaðar eru 28 ymiskar maskinur, og fleiri teirra eru bæði góðar og bíligar. Melitta Aroma Excellent, sum fær flest stig í kann- ingini, kostar umleið 500,- kr. Og fyri minni enn 200,- kr. fæst Braun Aromamas- ter, sum eisini fær góð um- mæli. Tær tríggjar dýrastu maskinurnar í kanningini fáa einans miðal ummæli, hóast tær kosta einar 1000,- kr. Krøvini til eina góða kaffimaskinu Ein kaffimaskina skal fyrst og fremst bryggja ein góð- an kaffimunn. Tí er tað av alstórum týdningi, at vatnið hevur rætta hitan, tá tað kemur í samband við kaffi- bønurnar. Einar 92-96° er passaligur hiti. Sambært kanningini eru tað einans tríggjar maskinur, sum lúka hesi krøv, nevniliga tvær Melitta-maskinur og so Philips Café Gourmet. Í øllum hinum maskinunum er vatnið annaðhvørt ov heitt ella ov kalt. Hetta hevur stóran týdn- ing fyri smakkin. Er vatnið ov kalt, koma øll smakki- evnini ikki til sín rætt, og er vatnið ov heitt, verða beisk smakkievni vunnin burtur- úr bønunum. Kanningin vísir eisini hvussu haldgóðar maskin- urnar eru, um tær halda kaffið heitt eftir at tað er bryggjað, um tær eru lættar at handfara og hvussu nógva orku tær nýta. Kelda: Forbrugerstyrelsen Gott kaffi frá bíligum maskinum Sápubløðrur Ordiligar sápubløðrur verða gjørdar soleiðis, sambært Eksperimentarium í Keypmannahavn: 1 l. av køldum vatni, 1/2 dl. Yes Ultra og 1 spsk. glyce- rin (fæst á apotekinum og Matas). Góða eydnu! Hvussu fái eg stearin av einum bláum dúki? Fyrst leggur tú dúkin í frystaran, soleiðis at tú kanst bróta blettin og skava sum mest av. Um dúkurin tolir at verða vaskaður í 60fl, so er hetta ivaleyst nógmikið, til at alt fer av. Um dúkurin einans tolir 40fl, skalt tú gníggja blettin við uppvaskisápu, lata hann liggja í einar 4-6 tímar og síðani vaska sum vanligt. Um skjóldur enn er á – royn so við eitt sindur av húsarhaldsspritti – sjálvsagt fyrst á einum ósjónligum stað! Sandoyingar hava nú ein einastandandi møguleika at kann sína heilsu HJARTAFELAGIÐ Í SANDOYNNI Jan Müller Hjartafelagið skipar hós- dagin og fríggjadagin fyri tiltøkum í Sandoynni. Tað er árliga kanningin hjá felagnum, sum hesaferð er í oynni. Hóskvøldið klokkan 19 verður fyrilestur í bygdarhúsinum á Sandi, har Heðin Thomsen, yvirlækni, heldur fyrilestur um hjartasjúkur, viðgerð av hjartasjúkum og um úrslitini av kanningunum, sum Hjartafelagið hevur gjørt aðrastaðni í Føroyum. Eftir tað fer kostráðgevin, Mariann Patursson at tosa um heilsugóðan kost. Høvið verður at seta spurningar. Fríggjadagin frá klokk- an 10 til 17.30 verður »opið hús« í bygd- arhúsinum á Sandi. Har fáa fólk høvi til at máta sítt kolesterol, blóðtrýst, blóðsukur, hædd og vekt. Tá verður eisini høvi at fáa gjøllari kunning um fyribyrgjan og viðgerð av hjartasjúku m.a. um kost og íðkan av kroppinum. Talan er um eitt aftur- vendandi tiltak hjá Hjarta- felagnum. Felagið sigur seg hava eitt hjartamál: at gera sítt til at minka títtleikan av hjartasjúku og blóðrenslusjúku í Føroyum, og tað verður m.a. gjørt við at upplýsa og leiðbeina um hjartasjúkur og eggja fólki til at fyribyrgja hesar við at tey sjálvi taka seg um reiggj og fáa ein sunnari livihátt. Formaður í fel- agnum er Sólvá Dam og vónar hon, at sandoyingar fara at møta væl upp til tittøkini hjá felagnum. Mong eru ivaleyst tey, sum ganga við ov høgum blóðtrýsti ella ov nógvum kolesteroli fyri ikki at tosa um ov nógvum sukuri í blóðinum – uttan at vita av tí sjálvi. Ein skjót og løtt kanning kann staðfesta um so er - og tað týdningarmesta: hon kann bøta um skaðan tvs. at fólk við at broyta livihátt kunnu gerast frísk og harvið forða fyri álvarsligum sjúkum. Tað kann gera lívið betri og longri. Hetta krevur tó, at fólk vilja seta tíð av til hetta. So eini góð ráð til allar sandingar: farið í bygdarhúsið hóskvøldið og fríggjadagin. Gott og sunt tiltak á Sandi Sólvá Dam, forkvinna í Hjartafelagnum, vónar, at sandoying- ar fara at koma í bygdarhúsið hóskvøldið og fríggjadagin. Mynd Jan – At peningastovnar fara eftir bíðilistan- um til grundstykki er at ganga fólki ov nær, heldur stjórin í Norðoya Sparikassa KAPPING UM VIÐSKIFTAFÓLK Áki Bertholdsen – Vit mugu vera ógvuiliga varin, so at vit ikki at ganga fólki ov nær. Og at pen- ingastovnar brúka bíðilist- an eftir grundstykkjum í royndini eftir at útvega sær viðskiftafólk, er at ganga fólki ov nær. Eyðfinn Reyðberg, stjóri í Norðoya Sparikassi held- ur ikki, at seinasta átakið hjá teimum báðum stóru peningastovnunum, Føroya Banka og Føroya Spari- kassa er sømilig framferð hjá einum peningastovni. Tað, hann sipar til, er, at í grein í Sosialinum í farnu viku varð greitt frá, at teir báðir stóru peningastovn- arnir høvdu fingið bíðilist- an við nøvnunum á teim- um, sum hava søkt um grundstykki í Havn. Við lógini um alment innlit í hondini høvdu teir biðið um listan frá Tórs- havnar Býráð og síðani hava fleiri av teimum, sum hava søkt um grundstykki í Havn, fingið bræv frá pen- ingastovnunum við tilboði um fígging. Ganga fólki ov nær Í Klaksvík er støðan ikki ólík teirri í Havn. Eisini í Klaksvík er hampiliga langur bíðilisti eftir grund- stykkjum og í næstum verða nøkur og tjúgu stykki boðin út. Tí er tað ikki óhugsandi at næsta stigið hjá peninga- stovnunum verður at fáa fatur bíðilistanum í Klaks- vík, nú teir hava lagt á tann bógvin í høvuðsstaðnum. Vit hava spurt ein annan peningastovn, Norðoya Sparikassa, um vit nú eisini kunnu vænta, at hann eisini fer at biðja um bíðilistan eftir grundstykkjum frá Klaksvíkar Býráð. Men tað fer Norðoya Sparikassi ikki at gera. – Eg má siga sum er: Mær dámar ikki slíka fram- ferð, tí eg haldi, at hetta er at ganga fólki ov nær, sigur stjórin, Eyðfinn Reyðberg. – Tí fara vit aldrin at biðja um bíðilistan eftir grundstykkjum. Skuldi tað hent, at okkara kappingar- neytar fara at biðja um at fáa bíðilistan í Klaksvík út- flýggjaðan, fara vit kortini ikki at gera tað sama. – Slík framferð er ikki okkara stílur, sigur Eyðfinn Reyðberg. Stjórin heldur, at ein um- sókn um grundstykki er eitt mál av privatum slag ímill- um kommununa og tann einstaka borgararan, sum søkir um grundstykki. – Hetta er ikki eitt mál, sum viðvíkur peninga- stovnunum, í hvussu so er ikki Norðoya Sparikassa. –Eftir okkara tykki er hetta ikki eitt mál, sum við- víkur ikki peningastovnun- um fyrrenn í teirri løtu, at eitt viðskiftafólk vendir sær til okkum at biðja um fígg- ing. Stjórin í Føroya Banka hevur ført fram, at bankin er ein fyritøka sum eigur at gera vart við seg. – Vit halda ikki, at vit hava brúk fyri at gera vart við okkum á hesum øki og at vísa, at vit eru til. Tey, sum ætla sær at byggja, vita fullvæl, hvørjir fíggingar- møguleikar eru, og tey kanna málið, áðrenn tey taka støðu til, hvagar tey venda sær. – Tað hevur altíð verið siðvenja í Føroyum, at tað eru viðskiftafólkini, sum venda sær til peningastovn- in í privatum viðurskiftum sum hesum og ikki øvugt. Hann sigur eisini, at tað kunnu vera ymisk privat viðurskifti, sum gera, at umsøkjarar ikki hava áhug- að í, at tað verður almanna- kunngjørt, at teir hava søkt um grundstykki. – Tí haldi eg, at hetta eru privat viðurskifti. Eftir mínum tykki er hetta so privat viðurskifti at høvdu vit gjørt tað, eru eg næstan vísur í, at tað hevði givið baksláttur, so at vit høvdu mist viðskiftafólk, heldur enn at fingið nøkur afturat, sigur Eyðfinn Reyðberg. Um vikuskiftið drap Elias Hammer í Hovi ein veðr sum vigaði 117 pund SEYÐAHALD Áki Bertholdsen Mikkjalsmessa er farin aftur um bak og á Mikkjals- messu var gamalt, at tá skuldi veðrarnir drepast. Enn eru tað mong, sum ikki hava slaktað, men nøkur hava. Ymiskt er, hvussu tað hilnast, men hvørt eru tað onkrir ið skara framúr. Tað eru mest suðuroying- ar ið brúka tað at føða veð- urlomb inni um veturin til at hava at drepa sum veðr árið eftir. Ymiskt er, hvussu nógv tey ymisku gera burturúr. Men í Suðuroy eru tað ikki minst porkenningar, ið eru tiltiknir fyri at hava stórar veðrar. Men tað eru eisini onnur ið hava hegnið at fáa stórar veðrar. Ein av hesum er Elias Hammer úr Hovi. Og hjá honum eydnaðist so væl í ár sum ongantíð áður í so máta. Hann fletti veðrar um vikuskifti. Tað var alla tíð- ina greitt, at tað serliga var tann eini, sum skaraði framúr. Og rætt var, tá ið krovið varð hongt á vektina, kreyp hon líka upp á 58,5 kilo, ella 117 pund. Hetta er ein tvey ára gamal veðrur, sum hann hevur havt gangandi í ein- um stiki í síðani í vár. Hann drap eisini tríggjar aðrar veðrar, men teir vóru meiri vanligir, ein vigaði 88 pund, ein vigaði 76 pund og ein 72 pund. Hjá Elias er ikki óvanligt at hava veðrar, sum skara framúr. Í fyrráið hevði hann ein veðr, sum vigaði 116 pund, fyri nøkrum árum síðani hevði hann ein, sum vigaði 108 pund og seinast í fimti- árinum hevði hann ein, sum vigaði 113 pund, tað var ein, trý ára gamal av Eiði. Annars hevur hann fleiri ferðir havt veðr, sum vigaði yvir 100 pund. Nokk at eta Fyri at fáa so stórar veðrar, er tað neyðugt at gera væl við seyðin. og tað hevur Elias Hammer altíð gjørt. Umframt hoyggj, hava teir fingið seyðafóður sum er kraftfóður av eini serlig- ari blanding av ymsum til- fari, serliga ætlað til seyð. – Seinastu tríggjar mán- aðirnar hava teir fingið so nógv seyðafóður, sum teir hava orkað at etið, eini tvey, trý pund uppá veðrin um dagin. Hann sigur, at hann hevur altíð roynt at fáa veðrarnar so stórar sum gjørligt og hann heldur ikki, at tað er ov feitt at eta. Nógv gremja seg um, at tey hava havt trupulleikar av at fáa kjøtið turt, tá ið krovini eru so stór, tí tey torna ikki inni við bein. Men tann trupulleikan kennir Elias onki til. Og so slett ikki nú á døgum, teir hava hava fingið viftu í hjallin. Ikki fleiri veðrar Hesin veðurin upp á 117 pund, er tann størsti, Elias nakrantíð hevur havt. Og hetta verður eisini seinasti veðrurin, hann hev- ur. Hann sigur, at nú er hann komin so mikið væl til árs, og hartil er heilsan farin at bila, at hann ætlar sær ikki at hava veðrar aftur. – Tað er so tungt at fáast við verðar, at eg haldi meg ikki til tað longur, sigur hann. So hereftir verður bara talan um at hava lomb, sigur Elias Hammer í Hovi. Norðoya Sparikassi: So langt fara vit ikki – Vit fara aldrin at biðja Klaksvíkar Kommunu, ella nakra aðra kommunu, um bíðilistan við nøvnum á teimum á, sum hava søkt um grundstykki, eins og Føroya Banki og Føroya Sparikassi hava gjørt í Havn, sigur Eyðfinn Reyðberg, stjóri í Norðoya spasrikassa Ein øgiligur veðrur Tað er eitt øgiligt krov, Elias Hammer í Hovi hevur hangandi í hjallinum. Við at samanbera krov- ið og mannin, fæst ein hóming av, hvussu stórt tað er, tað vigaði eisini 117 pund og er størsti veðr- ur, hann hevur havt. Høvdið, sum Elias stendur við, er tað av veðrinum og eisini tað gevur eina ábending um, at talan er um ein veðr, ið skarar framúr C M Y K 11 10