týsdagur 17. mars 2009síða 17

Nr. 53 - 17. mars 2009 17 Veruleikan innan okkara høvuðsvinnu varð sera væl lýstur í Sjónvarpinum, sum hevði verið ein túr við Magnusi Heinasyni. Har sóu vit, at tað eina hálið var púra miseydnað, tí ongin fiskur var í, meðan trolið í næsta hálinum var á tremur við toski, sum hevði eitt virði upp á uml. 250 tús. kr. Henda gongdin og hesin veruleiki er tann, sum føroyski sjómaðurin altíð hevur livað við, tí ta einu setuna hevur hann drigið svart, men tann næsta hevur verið full av fiski. Tað eina hálið er onki í trolinum, meðan tað er fult tað næsta, og sama ger seg galdandi hjá nótaflotanum og alingini. Undir slíkum nattúru­ givnum umstøðum virkar okkara fiskivinna, og tað er undir hesum veruleika, at hon er og verður okkara høvuðsvinna, ið megnar at útvega pening til landið og stendur fyri góðum 90 % av okkara útflutningi. Fiskifrøðingar At fiskifrøðingar hava sín fakliga kunnleika um lívið í sjónum er ongin í iva um, og at teir brúka henda kunn­ leika er púra rætt, men hvussu langt áskoðanirnar hjá fiskifrøðingunum liggja frá teimum hjá sjó­ fólki okkara, kom týðiliga fram í sjónvarpssendingini. Fiskifrøðingarnir siga t. d., at lítið er til av toski undir Føroyum, og við útgangsstøði í tí fyrra háli­ num, sást greitt á teimum, at teir nú høvdu fingið prógv fyri, at teirra teori var røtt; ­ ongin toskur var undir Føroyum. Men tá ið tað næsta hálið kom á dekkið, og vit sóu eitt trol á tremur við góðum toski, var týðiligt, at hetta var ikki tað, sum fiskifrøðing­ arnir høvdu roknað við, og at tað var í mótsøgn til teirra teori og útsagnir. Sjómenn At sjófólk okkara hevur ein serstakan kunnleika til lívið í sjónum er ongin ivi um, og at teir brúka henda kunnleika fult út, er heldur ongin í iva um. Sjómen siga, at toskur er undir Føroyum, og við út­ gangsstøði í tí fyrra hálin­ um hjá Magnusi Heina­ syni, siga sjómenn, at hetta kann ikki passa, og at tað vísir ikki allan sannleikan. Tí koyra teir trolið út aftur og rokna altíð við, at hesa ferð verður fiskur í trolin­ um, og teir fáa prógv fyri hesum ferð eftir ferð, tá ið trolið kemur á dekkið fult av fiski, ja til tíðir besta hál í mong ár. Sama er við línubátunum, sum ein dag draga svart, men næsta dagin fáa nógvan fisk. Sama er við snellubátu­ num, partrolarunum, nóta­ bátunum og øllum sum fáast við fiskivinnu. Veruleikin Øll sum hava fingist við og sum fáast við fiskivinnu, mugu ásanna, at ongin dag­ ur er eins, tí tað eru góðir dagar og ringir dagar, onki ár er líka, tí tað eru vánalig ár og tað eru góð ár. Hjá línubátum kann góður fiskiskapur í tveir dagar bjarga túrinum, ­ hjá trolarum somuleiðis, og hjá nótabátum kann eitt kast ella ein dagur verða bjargingin. Eitt gott ár gevur somuleiðis lív aftur í okkara aluvinnu. Hesin túrurin við Magn­ usi Heinasyni, ið vit saman við SVF fingu loyvi til at vera við til, vísti týðiliga, at teoriin hjá fiskifrøðing­ um ikki altíð er heilt eftir­ farandi. Tí hevði verið ynskiligt, at fiskifrøðingar og fiskimenn drógu eina lína, tá ið talan var um fiskivinnu! At fiskiskapur undir Føroyum er betur í ár enn tey undanfarnu árini, er ein positiv staðfesting, sum gevur vón um, at skip og bátar fáa meira burturúr í ár. Hetta fegnist eg um og vóni, at fiskaprísurin eisini kemur at hækka út á árið. Besta hálið í 6 ár Sambandstingmaður Alfred Olsen Privatu lønirnar lækka, almennu lønirnar hækka. Hallið á fíggjarlógini fer uttan iva upp um trífjórðingsmilliard 2009 Í okkara lítla og viðbrekna samfelag koma broyting­ arnar í so harðliga á okk­ um, og týðiliga sæst, hvussu almenna lønar­ kontoin í stórum yvirhálar privatu, samstundis sum inntøkur landskassans lækka. Tøl kunnu sjálvandi setast upp ymist, men merkisvert er at síggja, hvussu lønarhækkingarnar í almenna geiranum bara økjast, meðan lønarútg­ jaldingar í fiskivinnuni tilsvarandi støðugt lækka. Tað sum nú ger seg gald­ andi, er tó nógv ógvuslig­ ari. Taka vit munin á 2006 og 2009, er bara fiskivinn­ an, sum fellur í lønarúgjald­ ingum, meðan í 2007 kem­ ur eisini ferð á niðurgongd­ ina í byggivinnuni, og í 2008 kemur so tænastu­ vinnan eisini við í einum minus, um vit hyggja at januar­ og februarmánað­ unum. Soleiðis er tað bara almennu lønirnar sum økjast, og hækka í stórum. Tó skal sigast fyri rætt­ leikans skuld, at frá í 2007 hækkaðu allar lønarútgjald­ ingarnar, men tað broytir tó ikki heildarmyndina. Víst verður til hjáløgdu mynd við Hagstovuni sum talkeldu. Fjórði geirin klippir hinum trimum Vit eiga at hava í huga, at teir fyrstu tríggir geirarnir, Fiskivinna o.a., Bygging etc. og Privatar tænastur eru bundnir av og knýttir at marknaðinum, og halda fjórða geiran, – almennar lønir – á lívi, hesin fær játtanir úr lands­ og ríkis­ kassanum. Fjórði geirin almennar lønir ­ er masto­ dontur, sum tungur, fyri ikki at siga vónleysur, er at venda. Men onkur klókur hevur viljað verið við, at fjórði geirin kann liva av at klippa øllum hinum trimum, tí soleiðis liva onnur sam­ feløg. Hvørji so hesi eru! Eingin ivi er um, at 2009 fer at koma við meiri týði­ ligum lønarmunum millum privat og alment. Við hes­ um kann kanska roknast við halli á fíggjarlógini, sum fer yvir trífjórðings milliard krónur við lækk­ andi landskassainntøkum. Sermerktar broytingar í lønarúgjaldingum - við Hagstovuni sum keldu - fyri januar og februar 2006, 2007, 2008 og 2009, tala sín álvarsliga veruleika: 2006 2009 munur í kr. mió.kr. mió. kr. mió. kr. Fiskivinna o.o. ráevnisvinna 199 164 ÷35 Bygging o.o. tilvirking 119 134 +15 Privatar tænastuvinnur 295 349 +54 Almenn o.o. tænasta 331 412 +81 2007 2009 munur í kr. Fiskivinna o.o. ráevnisvinna 236 164 ÷72 Byggivinna o.o. tilvirking 141 134 ÷7 Privatar tænastuvinnur 328 349 +21 Almenn o.o. tænasta 353 412 +59 2008 2009 munur. í kr. Fiskivinna o.o. ráevnisvinna 198 164 ÷34 Byggivinna o.oo. tilvirking 158 134 ÷24 Privatar tænastuvinnur 371 349 ÷ 22 Almenn o.o. tænasta 381 412 +31. Álvarsligar broytingar í lønarútgjaldingum JógvAn við Keldu Hendan polittiska støða er syrgilig, samstundis sum tað verður sagt, at útjaðarin skal ikki gloymast men mennast. Men eg haldi ein kann ikki halda seg frá at gera viðmerkingar í hesum máli, nú Skúvoy hevur bíðað og bíðað eftir betri umstøðum. Skammið tykk­ um sum tosa um útjaðara­ politikk, fy for den. Gerið útbyggingingina í Skúgvi lidna, so oyggin kann lívbjarga sær. Nú hevur hetta tikið tykkum politikarum fleiri ár um at fáa avgjørt, og so strika tit játtina við einum penna­ strokið. Úrslitið er, at fólka­ talið í oynni bara minkar og minkar. Ístaðin fyri tit gjørdu tað gjørligt, at fólk fluttu til oynna aftur, eisini fluttu møguliga nýggir tilflytarar út til Skúoyar, og so er hettar ein perla fyri ferðavinnuna, so her kann heldur sigast, at nógv er at vinna. Nei, tit kunna fara arða­ staðni eftir sparingum, tí Skúoyggin kann draga nógv fólk hagar til, og tí er íløgan ikki onkisverd, men framtíðarmennandi. Takið tykkum saman ella farið til hús, tað danska fólkatingið hevur tað evsta valdið álíkvæl. (her verður hugsað um so nógv ting, so um hern­ aðarlógávuna og nú fólka­ atkvøða skal verða so skal Føroya Løgting ikki bland­ ast uppí hvat danska Fólka­ tingið hevur samtykt, gerið so væl, soleiðis er tað bara, soleiðis kundu vit hildið á). Og so sita nakrir politik­ arar í Føroyum og avhøvda allan framburð í teimum smáu plássinum. Álvaraos hvat hugsa tit fyri tykkum? Bátahylurin suðuri í Skúgvi kann ikki hava ein bát liggjandi í brimi, og tað hevur verið lovað teimum at hettar skal broytast so at ein sleppur frá at draga bátin upp hvørja ferð hann hevur verið til útróður, ella hvussu veðrið broytist og heldur ikki er møguleiki at leggja at í óveðri úti í Skúgvi, Hvørjari øld liva vit í? Nei, óskilið valdar enn einaferð við hesum máli, har játtanin var sam­ tykt í fíggjarlógini fyri 2009, og so nú skal løg­ tingið taka eina samtykt aftur og siga hettar er ikki samtykt álíkavæl, vit (løgtingið) strika bara játtanina til Skúoyar aftur. Kunna vit hava álit á løgtinginum? Ella kunna vunnin rættindir bara tak­ ast aftur? Hvussu er støða okkara við fólkaræðinum í Føroyum? Eg eri klárur yvir, at ávísir politikkarar fara at siga, hettar eru jú bara justeringar, men so lætt kunna tit ikki handfara ávísar borgarar í landinum. Útjavnan, frambur, fólka­ ræðið og sosialdomokrati. Hvar eru hesi slagorð? Setið hesa játtan aftur beinanvegin, um nakar sosialdemkratiskur polit­ ikkur er skaptur í tykkum. Fólkið í Skúgvi skal eisini liva. Samstundis sum alt Føroyar kann njóta gott av hesum, ein ferða perla yvir mangar. Við vón um at tit polit­ ikarar hugsa um frambur heldur enn stíga tvey stig aftur samstundis sum tit royuna at ganga fram, núverandi úrslit er tað ein katastrofal afturgongd, tí eitt verður sagt og annað verður gjørt (eitt stig frammeftir og tvey til trí stig aftureftir), hvat er egintliga meiningin??? Avtofta smáplássini, strika ferðavinnuna, ongan frambur o.s.v. ja vit kundu hildi á??? Skúgvið tað gloymda umráðið í Føroyum Miðvágur Jónfinn Olsen viðmerkingar