fríggjadagur 5. oktober 2001síða 5

8 Nr. 192 - 5. oktober 2001 Nr. 192 - 5. oktober 2001 9 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Mikudagin savnaðust hægstu umboð fyri heimsins kirkjur saman við muslimskum andaligum leiðarum á fundi í Rom. Endamálið við fundinum var at vísa aftur, at yvirgangur var nakað sum hevði við trúnna hjá heimsins leið- andi trúarsamfeløgum at gera. Heimurin brynjar seg í hesum minuttum til kríggj móti yvirgangi. Hetta er yvirskriftin og soleiðis eigur hon at ljóða. Men undirtónin í tí ógvusliga tíðindaflutningi, sum hvønn dag kemur inn um dyrnar hjá fólk, kann eisini skiljast sum kríggj móti muslimum. Í vanligari talu hoyrir tú eisini, at tað eru mus- limar sum heild, sum hava ábyrgdina av, at álopið á World Trade Center gjørdist møguligt. Hetta er ikki so og verður ongantíð sagt nóg ofta. Hóast tað eydnaðist Nazi-Týsklandi, eitt stórveldi í farnu øld, at gera tað alment satt, at jødar høvdu ábyrgdina fyri øllum órætti í Europa, so vita vit í dag at tað passar ikki. Jødar høvdu ikki størri ábyrgd av at illa gekk í samfelagnum enn onnur fólk. Muslimar sum heild hava heldur ikki ábyrgdina av, at USA varð álopið 11. september. Tað eru helst yvirgangsmenn við muslimskari trúgv, sum hava fyrireikað og framt yvirgangin. Men tað kann ikki ábyrgdast vanligum trúgvandi muslimum. Tí hevur tað ongantíð størri týdning enn nú hjá okkum, sum kalla okkum ein kristin tjóð, at vísa hóvsemi og ikki døma ella kasta fyrsta steinin. Endamálið við yvirgangi er oftast at sáa ilt millum bólkar av menniskjum. Geva vit heimsins milliard av muslimun skylduna fyri herviliga álopið 11. september, so smílast teir, sum løgdu hesa skemdargerð tilrættis. So hava teir nátt tað teir ætlaðu, kríggj millum muslim- ar og kristin. DAGSINS MEINING Sosialurin Kristið hóvsemi VIÐMERKINGAR Erhard Jacobsen Eg má siga, at eg, eins og ivaleyst fleiri onnur við mær, hvakk við, tá ið eg las orðini hjá tingmanninum, Jóannis Nielsen um, at fakfeløgini hava sovið í tímanum í eftirlønarspurn- inginum. Í seinnu helvt av 80- árunum var eg virkin í Starvsmannafelagnum, og var tað nakað, sum vit ar- beiddu við, so var tað at fáa greiði á eftirlønarspurning- inum. Felagið royndi ferð eftir ferð at fáa gongd á sam- ráðingar um at betra eftir- lønarviðurskiftini hjá lim- unum, men har var onki at heinta í nakrari samráðing. Millum annað gjørdu vit vart við, at tað var ongantið ov tíðliga at fáa loyst eftirlønarspurningin, tí tað krevur áramál at fáa eina eftirlønarskipan at virka. Nevndin í Starvsmanna- felagnum og landsstýrið vistu eisini væl, at tann eftirlønarskipanin, sum var avtalað fyri limir Starvs- mannafelagsins í 1985, var bara ein byrjan. Kortini eydnaðist tað ongantíð at fáa nakra konstruktiva avtalu um, hvussu hendan eftirlønarskipanin skuldi útbyggjast. Og hetta komst so ikki av, at fakfeløgini svóvu! Tað er annars ikki fyrstu ferð, at eg havi hoyrt út- sagnir um, at fakfeløgini gera ikki hetta ella hitt, og at tey fylgja ikki við í tí nýggja, sum hendir. Tú tímir ikki at svara slíkum møsni aftur, hóast tú væl veist, at fakfeløgini, í hvussu er, meðan eg var virkin har, høvdu nógvar konstruktivar tankar um eitt nú setanar- og lønarviður- skifti, starvsfólkapolitikk, nútímans arbeiðsrætt, út- búgvingarpolitikk v.m. Einasti trupulleikin var, at tað vóru fakfeløgini, sum høvdu hesar tankar! Nógvir av hesum tankum eru nú jargon millum tey, sum starvast á arbeiðs- gevarasíðu, men kom ikki og sig, at fakfekløgini hava sovið í tímanum! Ábyrgdina av teimum forsømilsum, sum nú kosta dýrt, eiga fakfeløgini so langt frá einsamøll. Tann heiðurin verða vit tíverri fleiri um at kanna okkum, teirra millum ikki minst okkara politikarar. Hvør svevur? TÍÐINDASKRIV Næsta Orfeus konsertin veturin 2001-2001 verður í næstum. Hesaferð verða tað teir báðir Rúni Bæk, fiól og Jóhannes Andreasen, kla- ver, sum fara at at spæla. Fyrra konsertin í hesi røðini verður sunnukvøldið 7. oktober 2001 kl. 19.30 í Býráðshøllini í Runavík, og seinna konsertin verður í Norðurlandahúsnum miku- kvøldið 10. oktober 2001 kl. 19.30. Hetta verður fyrstu ferð, at Rúni Bæk fer at hava sjálvstøðuga konsert í Før- oyum. Rúni byrjaði at læra fiólspæl longu 4 ára gamal. Hann hevur lisið á kon- servatoriinum í Odense, og fekk solistprógv 1996. Sama ár fekk hann full- tíðarstarv sum fyrsti fiól- leikari í Det kongelige Kapel í Keypmannahavn. Rúni hevur eisini fingið víðari útbúgving í New York, og í hesum býi hevur hann hann havt framførslur m.a. í Lincoln Center. Rúni hevur eisini spælt á ST- høvuðsborgini við fiól sínari — millum áhoyrar- nar til ta konsertina var aðalskrivarin í ST Khofi Annan. Síðsta vetur vann Rúni Bæk “Annual Young Artist Violin Award”, og partur av hesi virðisløn var ein debutkonsert í Carnegie Hall, sum var 4. mars 2001. Á hesi konsert spældi hann m.a. eitt stykki saman við bróðuri sínum Øssuri Bæk. Jóhannes Andreasen tók prógv í klaverspæli og tón- leikanáksfrøði á “Hoch- schule fur Musik und darstellende Kunst” í Wien, har hann hevði Walter Fleischmann sum lærara. Seinni las hann eina tíð á “International Menuhin Music Adademy” í Schweiz og eitt ár hjá Peter Feucht- wanger í London. Umframt at starvast sum lærari í musikkskúlaskip- anini hevur Jóhannes virk- að sum tónleikari. Hann hevur tikið lut í fløgu- útgávum hjá Ectgraplatte, Kontrapunkt og Tutl, og hann er medstovnari av bólkunum Aldubáran og Musica Viva. Á konsertskránni hjá Rúna og Jóhannesi eru m.a. Carmenfantasiin eftir Pablo de Sarasate. Hetta er eitt av teimum verkum, Rúni framførdi á Carnegie Hall fyrr í ár. Haraftrat spæla teir verk eftir Mozart, Bartók og Brahms. Úr Carnegie Hall í Klingruna Rúni Bæk VIÐMERKINGAR Vælferðarblokkurin Heri Mohr Nú oyðileggjandi kykt í vælferðarblokkinum, ætl- aður gomlum og avlamnum og sjúkum og ávísum skúl- um, so ræðandi er komið til sjóndar, er alneyðugt, at sannleikin verður hjálptur úr tí hættisliga kvørkratak- inum, sum við støði í ósannindum og indoktri- nerandi øsing í skjótt 4 ár hevur órógvað lívsmegi og -gleði teirra gomlu, av- lamnu og sjúku. Sum ein uppøstur segði nú ein dag- in: hetta er terror við lít. Í hesum tíðarskeiði eru so áhaldandi hóttanir kom- nar um her-og-nú-broyting- ar av okkara samfelag, at fólk – vælvitandi at hast- verk er lastverk – spyrja, hví tað er so umráðandi at broyta okkara annars væl- virkandi samfelag so de- struktivt og irrationelt. Fer tað at verða betri og lættari at búgva í Føroyum, tá ið vælferðarblokkurin er burt- urbeindur og støðið undir honum yvirtikið, eins og dómsvaldið, løgreglan, fólkakirkjan, skipasýnið o.a.m. verður yvirtikið? Og hvussu við tí europeiska kulturinum, er hann ikki í øldir komin til okkara í og úr Danmark? Nei, góðu tit, steðgið karrusellini, áðrenn vit øll gerast trillandi í ørviti, og avrikið og tilveran verður hareftir. Um tað gongur sum landsstýrið vil, fer lands- kassin í 2002 at fáa 356 milliónir minni í inntøkum til almannamál og skúla- mál, tí ætlanin er at skerja blokkin við nevndu upp- hædd, og tá fer, sum vituligt er, okkara sosiali tryggleiki at fáa ein dyggan undir vangan. Sum flest øllum kunnugt, so sá blokkurin dagsins ljós 1. januar 1988 (hann av- loysti ein part av tá gald- andi refusiónsskipan). Hendan avtalan um blokk í staðin fyri refusión varð samtykt av løgtinginum í apríl 1987, og vert er at leggja merki til, at ein minniluti (Anfinn Kalls- berg) í fíggjarnevndini at- kvøddi fyri uppskotinum við teirri viðmerking, at »Ein føst upphædd í staðin fyri lutfalsliga refusión økir um ábyrgdina hjá løgting- inum og føroysku myndug- leikunum kann tí bert vera eitt stig fram móti størri sjálvbjargni«. Í notati til avtaluni um blokkskipan frá 9. mars 1987 er tilskilað, at »Inden- for en ramme på 6 mill. i årlige statslige merudgifter í 1987-prisniveau justeres satserne på pensionsom- rådet, således at der med hensyn til forskelle i be- skatning m.v. sikres samme disponible indkomst til pensionsmodtagere på Fær- øerne og i Danmark. Det forudsætter, at der gennem- føres kompenserende be- sparelser på 5.5 mill. kr.« Tað kundi verið áhugavert at vita, nær hesar nevndu justeringar hildu uppat, og hvussu tann disponibla inntøkan (indkomst) er í Føroyum og í Danmark. Við fyrivarni kann sigast, at av blokkinum upp á 969 milliónir eru uml. 210 mil. til skúlar og lesandi og uml. 500 mió. til fólkapensión, avlamispensión, einkjupen- sión og aðrar almennar veitingar, og restin er til heilsuverkið. So er at spyrja: Hvussu er býtið av teimum umleið 356 mió., sum landsstýrið av sínum eintingum fer at kuta av blokkinum? Hvat verður yvirtikið av almannamál- um, og hvat verður yvir- tikið av skúlamálum? Tað hevði ikki verið meira enn rímiligt og sjálv- sagt, at vit, sum í hesum landi búgva, fingu at vita, hvørji av niðanfyri nevndu málsøkjum, sum p.t. eru í blokkijnum, verða yvirtikin 1. januar 2002: Sí talvu! Um feilir ella villur eru í hesari sundurliðing, verður tað vónandi rættað frá kompetentari síðu. Nú 3 mánaðar áðrenn blokkurin verður skerdur við 356 milliónum, er tað okkara demokratiska krav, at avvarðandi landsstýris- menn fráboða Føroya fólki, hvørji av omanfyri nevndu málsøkjum verða yvirtikin tann 1. januar 2002. At spyrja og at svara opið og ærliga er sjálvsagdur rættur og skylda – ein av súlunum undir demokrati- num –, og vit eiga ikki at gloyma, at onki svar at geva, er versta svarið, ið verður givið, og tá rillar tað viðkvæma demokratiska frælsið, sum, hóast mangan skilaleyst pleyrað og hógv- að, áhaldandi vísir sína blómu, vøkur og følin. Almannamál Pensiónir Løgtingsjáttanin er 50% í blokkinum Dagstovnar “ “ 25% “ “ Onnur almenn forsorg “ “ 25% “ “ Ellis- og røktarheim “ “ 40% “ “ Heimahjálp “ “ 50% “ “ Dagpeningur “ “ 40% “ “ Vistarheim “ “ alt “ “ Andveikraverndin, serforsorg “ “ alt “ “ Dagstovnar “ “ alt “ “ Skúlamál Fólkaskúlalæraralønir “ “ 55% “ “ Maskinskúlin “ “ alt “ “ Handilsskúlin “ “ alt “ “ Tekniskir skúlar “ “ alt “ “ Skúlaheim “ “ alt “ “ Læraraskúlin “ “ alt “ “ Serstøk frítíðarundirvísing “ “ alt “ “ Útbúgvingarstuðul “ “ ? “ “ Skúlin á Trøðni “ “ 75% “ “ TÍÐINDASKRIV Sunnudagsskúlin hjá Kirkjuligu Heimamissión- ini virkar í nærum øllum bygdum í landinum. Fólk í øllum aldri minnast aftur á barnaár har ein nátturligur partur av sunnudegnum var at fara í sunnudagsskúla. Ígjøgnum mong ár hava trúgvir sunnudagsskúlalær- arar verið við at boða boðskapin um Jesus Krist- us fyri børnum. Í alt 52 sunnudagsskúlar eru til- knýttir sunnudagsskúlan hjá Heimamissiónini. Um- framt hetta hava eisini 5 sunnudagsskúlar í Dan- mark tilknýtið til Heima- missiónina í Føroyum. Til- samans á hesum sunnu- dagsskúlum eru uml. 2.500 børn, sum trúliga møta upp viku eftir viku, hóast til- boðini til børnini eru mong í dag. Sunnudagsskúlin hevur eina landsnevnd, hvørs uppgáva er at stuðla arbeið- inum, ráðgeva sunnudags- skúlalærarum og skipa fyri landsarbeiðinum kring landið. Til at samskipa tær ymisku og fjølbroyttu ar- beiðsuppgávurnar í tí dag- liga hevur sunnudagsskúlin ein barnaráðgeva í starvi. Landsnevndin er skipað við umboðum úr øllum landinum og stendur á odda fyri arbeiðinum, sum Sunnudagsskúlin hjá Heimamissiónini ger. Summarlegur Vit hava ta gleði at siga frá, at aftur var luttøkan í ár til summarlegurnar stór. Tað vóru íalt 11 barnalegur, ein í Porkeri, ein í Sørvági, ein í Nólsoy, ein á Viðareiði, og sjey í Leguhúsinum í Nes- vík, har íalt uml. 1000 børn luttóku umframt leiðarar. Hetta er størsta tiltakið hjá Sunnudagsskúlanum. Á summarlegum er bæði gaman og álvara á skránni hvønn dag. Børnini fáa eitt uppgávuhefti til bíbiltímar, sum verða hildnir hvønn dag á leguni, tey hava ym- iskar kappingar, gera ítriv, fara útferðir o.m.a. Talvudagur Sunnudagsskúlin hjá Heimamissiónini hevur hvørt heyst ein talvudag í kirkjum okkara. Her verður savnað inn til arbeiðið, sum sunnudagsskúlin ger. Í ár verður talvudagurin kom- andi sunnudag 7. okt. Landsnevndin takkar hjartaliga fyri vælvild frá kirkjuráðum og kirkjufólki og fyri gávuna, sum kemur inn. Talvudagur fyri Sunnudagsskúlan hjá Heimamissiónini TÍÐINDASKRIV Arkitektafelag Føroya hevði um vikuskiftið aðal- fund í Havn. Rúni Abrahamsen varð afturvaldur til formann. Eisini var Albert Isfeld afturvaldur í nevndina og er kassameistari. Magnus Magnussen er skrivari í felagnum. Tað er í ár 20 ár síðani at Arkitektafelag Føroya varð stovnað og á hátíðarhaldi í leygarkvøldið var Gunnar Hoydal heiðraður til heið- urslim í felagnum. Arkitektar nøgdir við nevndina C M Y K 9 8 Sosialurini