mikudagur 1. apríl 2009síða 16

16 tíðindi Nr. 64 - 1. apríl 2009 - Soleiðis, sum fiski veiði skipanin virkar, er hon hvørki lívfrøðiliga ella búskaparliga burðar- dygg. Skip og loyvir verða seld úr bygdum og økjum, sum harvið missa tey med alla. Eisini er ramaskrígg, hvørja ferð løgtingið skal áseta fiskidagar, tí hvørt loyvi og skip sær seg missa møgu- leik ar. Verandi skipan er fastløst, og eingin dyna mikk ur er í henni, segði Høgni Hoy dal, formaður Tjóð veldi sins á Fiski- vinnu skúlanum í Vestmanna mána- morgunin Framløga Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Sum vit lósu í blaðnum í gjár, høvdu Høgni Hoydal og Tórbjørn Jacobsen, for­ maður og næstformaður Tjóð veldi sins, framløgu fyri næmingum og lærarum á Fiskivinnuskúlanum í Vest manna mánamorgunin. Tveir skúlatímar vóru settir av til tiltakið, og tað vóru næm ing ar, sum hava fiski­ vinnu breyt í 2.HIF og næm­ ing ar úr 1.HIF, sum saman við nøkrum lærarum á skúla num lýddu á. Evnið var ”Fiski vinnu­ politikkur – Tjóðveldi og tilfeingisbúð”, har greitt var frá søguni aftanfyri før­ oyska fiskiveiði, studn ing s­ viður skiftum, fiskidaga­ skipan ini og uppskotinum hjá Tjóðveldinum um eina al menna tilfeingisbúð, har øll veiðirættindi skulu savn­ ast og handlast. Grov spekulatión Høgni Hoydal segði, at før­ oysk fiskiveiða er í eini bíði støðu, tí ásetingin um, at loyvini verða latin í 10 ár í senn, gongur endaliga út um ársskiftið 2017/2018. ­ Ymiskar hugsanir eru frammi um, hvussu fram­ tíð in hjá høvuðsvinnu okkara skal skipast, serliga eftir 2018. Vit hava fyri fleiri árum síðan lagt full­ fíggjað uppskot fyri tingið um, at øll veiðirættindi, sum Føroya fólk ræður yvir, skulu savnast og seljast á einum almennum fiski rætt­ in da marknað – ella í eini til feingisbúð, sum vit hava valt at rópa tað. Hann segði, at soleiðis sum skipanin er í dag, er talan um grova spekulatión av fólksins ogn, og henda yvir kapitalisering, sum Før oyar hava verið vitni til, hevur ført til vánaligt rakstrar grundarlag. ­ Soleiðis, sum skipanin virkar, er hon hvørki lív­ frøði liga ella búskaparliga burðar dygg. Skip og loyvir verða seld úr bygdum og økjum, sum harvið missa tey med alla. Eisini er rama­ skrígg, hvørja ferð løgtingið skal áseta fiskidagar, tí hvørt loyvi og skip sær seg missa møguleikar. Verandi skipan er fastløst, og eingin dynamikkur er í henni. Undir síni framløgu nam Høgni eisini við støðuna hjá línuflotanum, sum er vaksin við, at fleiri smá loyvi eru løgd saman, ið síðan eru endað sum línu­ skip. ­ Línuflotin er nú vorðin so dýrur, at vandi er fyri, at ein stórur partur av honum fer á húsagang, segði hann. Uppskot Tjóðveldisins um tilfeingisbúð byggir á, at øll fiskiloyvi sum frá líður detta burtur. ­ Síðan fer fiskiloyvi bert at snúgva seg um góð­ kenning av skipi til fiski­ skap, har kravt verður, at skrásetingin er í lagi, eins og trygdar­og umhvørvis­ krøv eru fylgd. Øll veiðirættindi Tjóðveldi sær fyri sær, at almenna tilfeingisbúðin sum frá líður situr á øllum veiði rættindum, sum før oy­ ingar eiga, bæði í føroyskum sjógvi og í avtalum við aðrar tjóðir. ­ Tilfeingisbúðin skal handla øll veiðirættindi á Føroya leiðini eins og øll veiði rættindi, sum føroy­ ingar hava samráðst seg fram til í tvílandaavtalum, stranda landaavtalum og annars søgulig rættindi, sum vit eiga á fjar­og mið­ leiðum. Høgni segði, at sambært uppskotinum verða fiski­ dagar og kvotur boðin út regluliga og við stuttum millum bili í ymisku skipa­ bólkunum. ­ Vit kundu soleiðis hugsað okkum, at fiskidagar í heimaflotanum og pelag­ iska flotanum verða bodnir út 14. hvønn dag, með an fiskidagar hjá eitt nú fjarfiskiflotanum verða bodnir út í vanligari túra­ longd. Formaður Tjóðveldisins legði aftrat, at soleiðis, sum ver andi fiskidagaskipan hevur virkað og hevur verið umsitin, eru skip seld við loyvum fyri vaksandi okurs­ prísir, samstundis sum fiski dagarnir sjálvir lítið og einki eru umsettir. ­ Vit hava nærum onga regulering ella stýring sæð gjøgn um fiskidagarnar, legði hann aftrat. Ávegis uppskot Allar detaljur eru ikki við í uppskoti Tjóðveldisins um tilfeingisbúð, men í Vest­ manna greiddi Høgni Hoy­ dal frá, at tá fiskidagar verða bodnir út, og tilboð uppá dagar koma inn, verður hugt at, hvussu til­ boðini liggja. ­ Hugsandi er, at prísurin fyri fiskidagar kemur at byggja á møguleikar, ið hesir dagar hava, tá teir verða bodnir út. Eitt nú verður hugt at fiskaprísi, út reiðslum, ið standast av veið ini og øðrum viður­ skiftum, ið hava týdning fyri veiði og úrtøku. Hann segði, at fiskidagar, sum ikki verða keyptir, fella burtur. Høgni Hoydal vísti í hesum viðfangi á ítøkiliga upp skotið, sum Tjóðveldi her fyri legði fyri tingið um broyt ingar í lógini um vinnu ligan fiskiskap. ­ Í hesum uppskoti verður dentur lagdur á, at latin fiski rættindi eftir verandi skipan skulu gagnnýtast, og at í minsta lagi 90% av til­ lutað um fiskidøgum hjá ávísum skipi ella báti í ein­ um fiskiári skulu brúkast. Hann segði, at eftir upp­ skotinum er sama galdandi við tillutaðum kvotuparti, egnari árskvotu, egnum hjá veiði parti og egnari hjá­ veiði kvotu. ­ Um minni enn 90% av til lutaðu fiskirættindunum eru nýtt, verða rættindini kom andi fiskiár skerd í pro sentum við muninum millum nýtsluna hetta tíðar­ skeiðið og 90%. Í serstøkum føri kann lands stýris maður­ in gera undantak frá hes­ um. Ónýttu fiskirættindini fella aftur til landið. Eftir nevnda uppskoti fær landsstýrismaðurin heimild at gera eina skipan fyri fiski rættindamarknað – ella eina tilfeingisbúð – við áseting um um fyriskipan, gjøg num skygni, atgongd og sølu­og keypstreytir. Høgni segði, at Tjóðveldi kundi hugsað sær, at 10% av fiskidøgunum verða drign ir inn í tilfeingisbúðina um árið, soleiðis at øll fiski rættindi liggja hjá tí al menna í 2018. Stovnsrøktin ­ Tá vit hava skipað eina til­ feingis búð, og øll fiski rætt­ in di liggja hjá hesari, kann løgtingið í staðin brúka sína orku til at skipa fiskiveiðina eftir lívfrøðiligum og burðar dyggum metingum. Ein slík skipan merkir, at eing in kann leggja seg omaná rættindi og eiga tey. Vinn ingurin fer til sam­ felagið, sum eigur rættind­ ini, og hetta er eisini í sam­ svari við lógina um vinnu­ ligan fiskiskap, har til feing­ ið í havinum er ogn Føroya fólks. Høgni Hoydal segði, at upp gávan hjá vinnuni tá verður at skipa seg innan karmar nar, sum tað almenna ásetur. ­ Fyrimunirnir við til­ feingisbúðini eru eyðsýndir við tað, at yvirkapitalisering og spekulatión detta burtur, og kappingin millum fólk, sum hava hug at royna seg í vinnuni, økist. Eingi pláss ella økir í landinum nýtast at vera fyri vanbýti, og øll politisk serrættindastýring fellir burtur. Heldur enn at oysa pening út til gomul skip, fer at bera til at brúka pening til endurnýggjan av vinnutólunum. Formaður Tjóðveldisins helt, at eggjanin at virði s­ økja tilfeingið verður nógv størri, tá rættindini verða av markað, og í hesum sam­ b andi nevndi hann eitt nú svartkjaftin, ið saktans kann virðisøkjast meira, nú kvotur nar eru nógv skornar. ­ Eftir hesi skipan fara tey reiðarí og skip, sum duga at fáa mest burtur úr í virði, eisini at fáa fígging og fara at kunna bjóða uppá fiskirættindi. Ein annar fyrimunur við hesi skipan verður, at eingin kann leggja trýst á lands­ stýrismannin í fiski vinnu­ málum um eitt nú fiski­ dagar. Varðveita bólkar Høgni Hoydal segði, at veiði bólkarnir í verandi fiski dagaskipan skulu varð­ veitast, eins og skott verður millum trol og húk í skipan­ ini. Men hvørjir verða so vansarnir við tilfeingis­ búðini? spurdi formaður Tjóð veldisins. ­ Ein spurningur, sum má loysast, er, hvussu forðast kann fyri kartellum í teim­ um bólkum, har fá skip og reiðarí eru, soleiðis at hesi ikki avtala síni boð. Ein annar trupulleikin er, um skip bara leggja seg eftir dýrastu fiskasløgunum til tess at fáa sum mest fyri hvønn fiskidag. Men hetta eru kortini somu trupul­ leikar, sum vit hava í dag, og hetta eru trupulleikar, sum kunnu loysast. Høgni vísti eisini á trupul leikarnar, vit hava við svartkjaftabýtinum í løtuni, sum fleiri eru ónøgdir við. ­ Eftir skipanini við til­ feingis búð kundi kvotan eitt nú verið býtt sundur í 14 dagar í senn. Tey skip og reið arí, ið fáa mest burtur úr í virði, megna eisini at bjóða og fáa fígging. Bjóðar ein ov nógv ella upp á ov nógv ar dagar, vinnur viðkomandi einki, tí tá tíðar skeiðið er úti, detta rætt ind ini burtur og verða boðin útaftur, segði Høgni Hoy dal í síni framløgu á Fiski vinnu skúlanum í Vest­ manna. Øll veiðirættindi skulu savnast í eini tilfeingisbúð - Eggjanin at virðisøkja tilfeingið verður nógv størri, tá rættindini verða avmarkað. Eftir okkara skipan fara tey reiðarí og skip, sum duga at fáa mest burtur úr í virði, eisini at fáa fígging og fara at kunna bjóða uppá fiskirættindi, segði Høgni Hoydal undir framløguni á Fiskivinnuskúlanum í Vestmanna Mynd: Jens Kristian Vang