týsdagur 14. apríl 2009síða 10

10 Nr. 70 - 14. apríl 2009 Sosialurin Kjarnorka í Føroyum? SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Tróndur Skaalum trondur@sosialurin.fo Høgni Thomsen hogni@sosialurin.fo Elin Vatnhamar Olsen evo@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Eilen Anthoniussen eilen@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Árni Joensen arni@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Eirikur í Jákupsstovu eij@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Harald í Kálvalíð harald@ras2.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e­post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e­post: aki@sosialurin.fo e­post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 frá kl. 8.00­20.00 og boða frá Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.­frí. 8­16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag­fríggjadag klokkan 1330 Tað er ein spuringurin, hvørt tað er politiskt klókt at seta arbeiðsbólk at kanna møguleik- arnar fyri kjarnorku júst í Føroyum. Kjarnorka verður sum kunnugt framleidd við at troyta atomkjarnureaktiónir. Umleið 17 % av heimsins elorku koma frá kjarnorku. Mótstøðan móti kjarnorku til elframleiðsu er stór víða um. Orsøk- irnar til mótstøðuna eru lutvíst tøknifrøðiligar og umhvørvisligar og lutvíst politiskar. Kjarn- orkuframleidd elmegi hevur stórar trupulleikar við sær eitt nú við atliti at burturkastinum. Kjarnorkuburtkast frá kjarnorkuelverkum er sera vandamikið, tí hetta burturkast er geislavirkið í sera langa tíð - millum 10.000 og 100.000 ár. Burturkastið verður vanliga goymt djúpt undir jørð ella undir havbotni. Við at nýta kjarnorku til sivil endamál kemur ein sostatt at elva til sera stórar trupulleikar fyri komandi ættarlið. Jarðfrøðiligar broytingar, fíggjarligar og búskapar- ligar kreppur, kríggj og aðrar óvæntaðar hending- ar kunnu skapa stórar trupulleikar við goymsl- unum í framtíðini. Afturat hesum kemur so vandin fyri vanlukkum á einum kjarnorkuverki. Vit hava jú sæð ræðuligu fylgjurnar av slíkum valukkum. Men spurningurin um kjarnorku er eins nógv ein politiskur spurningur, sum ein spurningur um framleiðslutøkni og um tryggar goymslur til kjarnorkuburturkast. Her er í roynd og veru talan um ein grundlegggjandi ein spurning um hugburð. Vil ein tjóð veruliga útvega sær orku við eini so vandamiklari og trupuleikaelvandi framleiðslu, ella vil tjóðin med alla siga henda rætt frá sær? Hetta er ikki bert ein politiskur spurningur, men ein moralskur spurningur. Kunnu vit veruliga loyva okkum at binda komandi ættarlið til at goyma tað ómetaliga vandamikla burturkastið í allar ævir? Her er jú talan um ein trupulleika, sum jú bert verður størri og størri, jú meira kjarnorka verður nýtt til elframleiðslu. Kann ein veruliga loyva sær at siga: hetta mugu komandi ættarlið klára? Afturat hesum kemur, at kjarnorka til sivil enda- mál kann misnýtast til hernaðarendamál. Tað land, sum velur kjarnorku til elframleiðslu kann tí skjótt koma í álvarsamar trupulleikar við grannar sínar ella við tey stóru kjarnorkuveldini. Nøkur Norðurlond hava tikið politisku avleiðingarnar av teimum tøkniligu og politisku vandunum við kjarnorku og hava av fríum vilja frásagt sær rættin til hesa orku. Millum hesi lond eru Noreg, Ísland og Danmark – millum teirra, ið hava valt ta vandafullu orkuleið eru Finland og Svøríki. Svøríki er tó nú er við at gevast við kjarnokruframleiðsu, tí hon hóttir grannalandið og tí trupulleikarnir av burturkastinum eru vorðnir mest sum óloysiligir. Við hesum í huga kann tað ikki sigast at vera skilagott, at vit føroyingar nú fara undir at kanna møguleikarnar fyri kjarnorku her. Hetta er eitt skeivt signal at senda umheiminum frá matvøruframleiðandi tjóð í heimsins reinasta havumhvørvi. Øll lond við virðing fyri sær sjálvum hava ein høv­ uðsstað, tey eru errin av og góð við. Soleiðis hevur eisini verið í Føroyum í øldir, og hóast øll fegin vilja bjóða sínum høvuðs­ staði av á ymsum økjum, so nertir tað ikki við, at høvuðsstaðurin í einum landi er ein týdningarmikil og savnandi staður, sum øll eiga sín part av. Við árunum er Havnin sum høvuðsstaður blivin stór, og í dag ber til at tosa um alla Suðurstreymoy undir einum, tá tosað verð­ ur um høvuðsstaðarkomm­ ununa, tí so umfatandi og víðfevnd er Tórshavnar kommuna blivin. Sam­ stundis sum hon er vaksin, hevur hon tó verið akkurát líka opin og innbjóðandi, so øll hava havt alla orsøk til at kent seg heima her. Men nú hevur tikið seg upp ein hugburður, sum er ikki sørt skakandi. Hóast støðan er tann, at tað eru virkini og borgararnir í høvuðsstaðarkommununi, sum við sínum skattakrón­ um hava gjørt hann til eitt gott tilboð til allar føroying­ ar, verður nú í alt størri mun arbeitt fyri at køva framgongdina her. Vit í høvuðsstaðnum frøast, tá tað gongst øðrum væl og gleðast um, at eisini okkara borgarar kunnu fara út um landið at njóta ágóð­ ar og tilboð, eins og vit unna øðrum at koma sær fram, sum hava hug og hegni til tað. Soleiðis eigur tað at vera, at øll kunnu gera vart við seg á sínum øki og hvør í sínum lagi skara framúr. Men upp á sama máta, sum tað eru virki og borgar­ ar í Tórshavnar kommunu, sum hava goldið fyri og skapt tað, sum í dag mynd­ ar okkara høvuðsstað, so mugu eisini onnur gjalda fyri sítt. Og er ikki tann fíggjarliga orkan til staðar her og nú, so er at seta sær meira langtrøkkandi mál, sum ein er førur fyri at forvalta sjálvur. Líka síðani kjakið um kommunala útjavningar­ skipan byrjaði, hevur tað ligið í luftini, at nú vilja fleiri hava gjald fyri at siga, at Havnin er høvuðs­ staður hjá øllum føroying­ um. Tað er ikki longur nóg mikið at bera ta vissuna í sínum hjarta, men nú skal beinleiðis útgjald vera við kassa 1! Tórshavnar kommuna er ein vakstrarkommuna og Suðurstreymoy er tað øki í landinum, sera nógvir føroyingar vilja hava størri tilknýti til. Ikki minst er hetta galdandi fyri tey mongu, sum hava verið av landinum í útbúgingarør­ indum at tey fegin vilja liva í metropolinum, tá og um tey koma heimaftur, tí her eru altso flestu møgu­ leikarnir, flestu tilboðini, flestu avbjóðingarnar og ein góður trivnaður. Hetta er bara ikki komið av ongum ella av sær sjálv­ um, men gjøgnum hart ar­ beiði, slit, sveitta og stríð, ið skattakrónurnar hjá øllum virkjum og borgar­ um í Suðurstreymoy hava lagt rygg til. Nú tað sansar at aðrastaðni, tykist hug­ burðurin vinda upp á seg, at nú skal stóribeiggi gjalda fyri gildið, ið gjørd­ ist eitt sindur ov stórt ella eitt sindur ov illa skipað. Summi fáa hetta enntá at ljóða sum eina sjálvfylgju. Tá Føroyar gjørdust eitt valdømi, ljóðaðu rama­ skríggj um alt landið, tí nú gjørdist Føroya løgting enn meira ein avgreiðslustovn­ ur hjá Suðurstreymoy, so restin av landinum fór at doyggja út í neyð og ar­ móð. Men hetta kann av­ sannast stórliga, tí ongantíð hevur størri mótstøða og størri illvilji verið ímóti høvuðsstaðarøkinum, enn júst hetta síðsta skeiðið, síðani Føroyar gjørdust eitt valdømi. Og syndarligi hugburður­ in hjá løgtinginum avspegl­ ar seg eisini í Tinganesi, tí landsstýrið er lítið mætari, umframt at tað jú skal fremja løgtingsins vilja. So ringur er standurin har, at settur er ein arbeiðsbólkur, hvørs fremsti arbeiðssetn­ ingur er at lata Tórshavnar kommunu rinda so stóran part til eina útjavningar­ skipan, at tað svarar til heili tvey prosent av árligu skattainntøkunum! Hetta verður gjørt undir tí skálkaskjóli, at kommun­ urnar skulu fáa fleiri upp­ gávur frá landinum at um­ sita, men ein og hvør dugir at síggja, at tað er júst tað øvugta, sum hendir. Hetta er óhoyrt og slepp­ ur heldur ikki at fara aftur við borðinum uttan svørð­ slag, tí nú er tað – meira enn nakrantíð – at Suður­ streymoy stendur fyri skot­ um og má verja borg. Hetta kann illa síggjast sum ann­ að enn kommunisma av allarringasta slagi, og verð­ ur hetta framt í verki, sum róð verður framundir, er hetta ein sera skammilig roynd at leggja fótonglar fyri høvuðsstaðin. Tá vit so tosa um øvund­ sjúku, misunnilsi og háðan ímóti høvuðsstaðnum, verður tað ikki frægari, tá arbeiðsbólkurin, ið skal finna umberingar fyri at taka 50 milliónir skatta­ krónur frá Havnini, hevur fingið sum freist til á ólav­ søku at vera liðugur við sítt arbeiði! Nú er løtan, at vit øll í Suðurstreymoy mugu standa saman, tí smálig­ heitin og vantandi hugflog­ ið hjá landsins ráðandi er farið so í sjálvsving, at tað kemur at kosta beinleiðis í bæði vælferð og trivnaði. Vónandi koma bæði løg­ ting og landsstýri til for­ nuft, tí slíkt undirgravandi arbeiði gagnar ongum og fer í síðsta enda at koma landinum øllum aftur um brekkur – ikki minst Visjón 2015. Løgmaður hevur tosað so dúgliga um A­ og B­ kommunur, men um hann heldur, at hansara lands­ stýri við einum áliti og onkrum pennastroki kann sleppa at trýsta Tórshavnar kommunu so niður, at hon verður C­kommuna, skal standa sína roynd! Eg skal heilsa løgmanni, landsstýri og løgtingi, at tað eru vit fleiri um gera av, tí nokk er nokk og nú vilja vit í Suðurstreymoy standa saman ímóti ágang­ inum, ið ikki sømir seg einum framkomnum sam­ felag í 2009! Suðurstreymoy stendur fyri skotum borgarstjóri í Tórshavnar kommunu HEðIN MortENSEN Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – he­ vur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli. viðmerkingar