fríggjadagur 12. oktober 2001síða 3

4 Nr. 197 - 12. oktober 2001 Nr. 197 - 12. oktober 2001 5 – Nú bilaverja er sett upp, er ferðslutrupul- leikin við SEV-tornið í Øravík loystur. At ríva tornið niður, loysir ongar trupul- leikar, heldur Mortan Winther Poulsen, í Føroya Forngripa- felag, sum hevur tikið stig til at friða SEV- tornið í Øravík FORNMINNI Áki Bertholdsen – Tað er púra vitleyst at ríva SEV-tornið í Øravík niður. Tornið hevur byggilistarligt og søguligt virði og tað loysir ongar trupulleikar at ríva tað gamla niður. Mortan Winther Poulsen, formaður í Føroya Forn- gripafelag, heldur ikki, at tað er nøkur loysn at taka SEV tornið í Øravík niður. – Vit kunnu ikki bara ríva alt niður, hvørja ferð vit fáa ein trupulleika. SEV tornið í Øravík hev- ur annars elvt til mikið kjak, tí tað stendur so illa fyri, at tað er ein álvarsligur vandi fyri ferðsluna. Tað stendur dygst við vegin, mitt í einum svingi og tað hevur ikki verið so mikið sum ein bilaverja at forða fyri, at bilar rena á tornið, um tað skuldi hent, at teir fara útav í svinginum. Tað er eisini hent oftani og hesi seinastu árini hevur tað at kalla verið eitt fólkakrav at tað varð tikið niður. Í summar var tað komið so langt, at SEV og Landsverkfrøðingurin ætlaði at taka tað niður og at byggja nýtt torn longri burtur frá vegnum. Men so hendir tað, at ætl- anin varð steðgað, tí Føroya Forngripafelag reisir frið- ingarsak. Og til hon er avgjørd, kann tornið ikki rørast. Sum ein avleiðing av tí, hevur Landsverk- frøðingurin í hesi vikuni sett bilaverju upp framvið vegnum við tornið, so at bilar ikki skulu kunna rena á tað, um teir fara útav. Trupulleikin loystur Mortan Winther Poulsen sigur, at Forngripafelagið er eitt felag, sum hevur til endamáls at bjarga forn- minnum, heldur enn tey verða rivin niður. Og hann heldur, at tað er púra vitleyst at ríva tornið niður, fyri at bøta um ferðslutrygdina á økinum. – Áðrenn vit tókui nøkur stig til at reisa friðingar- sakina, kannaðu vit málið og vit vístu á, at ein bila- verja hevði loyst trupulleik- an við ferðslutrygdini, sigur Mortan Winther Poul- sen, ið sjálvur er verkfrøð- ingur og hevur arbeitt nógv við vegagerð. – Nú er bilaverjan tíbetur sett upp og sostatt er trupulleikin við ferðslu- trygdini á vegastrekkinum loystur, sigur hann. Hann sigur, at tornið er eitt vakurt byggverk og hann heldur, at tað er heilt órímiligt at ríva tað niður. Hann sigur, at tornið varð bygt í tjúgunum og tað hevur bæði byggilistarligt og søguligt virði. Byggi- listarligt virði hevur tað, tí tað er eitt vakurt byggverk og søguligt virði hevur tað, tí tað umboðar tað all- arfyrstu elektrisitetstíðina í Føroyum. Tí halda vit, at tað hevur stóran týdning at varðveita tað. – Suðuroyingar vóru teir fyrstu í Føroyum, sum fingu streym fyrst í tjúg- unum. Tá ið transformator- torn skuldu byggjast tá ið tíðini, varð farið til Dan- markar eftir fólki, tí her á landi var ongin kunnleiki á hesum økinum. Í Danmark bygdu tey slík torn av tigulsteini og tí var sami máti eisini brúktur í Føroyum. Mortan Winther Poulsen vísir á, at serliga í Suðuroy er nógv gamalt rivið niður, so at har eru næstan ongi fornminni eftir. – Tað átti at fingið suð- uroyingar at hugsa øðrvísi, enn teir hava gjørt, so at tað, sum hóast alt er eftir av tí gamla, verður varðveitt, sigur formaðurin í Forn- gripafelagnum. Seinastu trý árini hevur Vágs Býráð givið heili 49 byggi- loyvi. Serliga hugaligt er, at ein næstan triðingurin eru byggi- loyvi til vinnuvirki av ymsum slag, sigur formaðurin í teknisku nevnd FRAMBURÐUR Áki Bertholdsen Í Vági eru hjólini aftur farin at mala av álvara . Eftir at Vágur var so hart rakt av kreppuni sum næst- an onki annað pláss í land- inum, fór gongdin at venda so spakiliga fyri nøkrum árum síðani. Støðan var so vánalig í Vági, at onkur tvørafólk plagdu til stuttleika at spyrja, hvat ein rættur opti- mistur var: – Jú, tað var ein sum seldi arbeiðsklæðir í Vági.......... Og rætt er, at tað stóð illa til, tí í kreppuni steðgaði næstan alt vinnulív, alt var steindeytt, fiskavirkini fóru á húsagang, tað hoyrdust ikki hamari smella og um- sóknir um byggiloyvi vóru líka sjáldsamar sum lundi jólanátt. Men hesi seinastu árini hevur framburðurin verið so stórur, at tað er næstan eitt undur og nú er aftur so nógv virksemið í Vági sum sjálvdan ella ongantíð fyrr. Eitt gott barometur at lýsa, hvussu støðan er, hvussu byggivinnan er betri. Og eisini byggivirk- semið í Vági vísir, at har hendir nakað. Dánjal Bjarkhamar, for- maður í teknisku nevnd hjá býráðnum, í Vági, sigur, at hesi seinastu árini hevur Býráðið avgreitt so nógv byggiloyvi til ymisk enda- mál sum sjálvdan, ella ongantíð fyrr. – Øll tey fyrstu árini í kreppuni var alt steindeytt í Vági. Men so fór gongdin spakiliga at venda og sein- astu árini hevur rættiliga nógv arbeiði verið í Vági. Dánjal Bjarkhamar sigur, at seinastu trý árini hevur Vágs Býráð avgeritt ikki færri enn 49 byggiloyvi til ymisk endamál. Í talvuni oman fyri sæst, hvussu nógv byggiloyvi, Vágs Býráð hevur avgreitt hesi seinastu árini. Harumframt hevur tekn- iska nevnd eisini aðrar umsóknir um byggiloyvi, bæði til sethús og til vinnuvirki, hetta eru um- sóknir, ið verða avgreiddar í næstum. Dánjal Bjarkhamar er serliga fegin um, at næstan ein triðingur av teimum byggiloyvum, sum eru latin, eru til vinnuvirki av ymsum slagi. Ikki alt av hesum er bygt enn, men sumt er bygt, onnur bygg- ing er um fara ígongd og uppaftur onnur bygging fer ígongd í næstum. Hann sigur at fyri nógv tann størsta partin er talan um framleiðsluvirki av ymsum slagi, ikki minst um virki, sum framleiða til útflutings, eitt nú fiskavirki av ymsum slagi og lemma- virki hjá Injector Door. Vert er eisini at leggja til merkis, at nýggja laksa- virkið hjá Hera Hjelm, og har yvir 100 fólk skulu arbeiða, er ikki talt við, í uppgerðini yvir vinnuvirki, tí tað virki flutti inn í gamla Polarfrost. Nógv er broytt Dánjal Bjarkhamar vil ikki leggja seg út í kjaki um, antin tað er rætt at lækka uttanlandsfrádráttin Men hann vísir á, at eisini í útjaðaranum í Føroyum, i hvussu so er, summastaðni, er gongdin vend. – Í Vági er so nógv at gera nú, og tað verður upp- aftur meiri at gera, so hvørt, sum virkini, ið byggiloyvi er givið til, verða bygt- og farið verður til verka í teim- um. Hann vísir samstundis á, at í næstum skal eisini nýggjur miðnámsskúli byggjast í Vági og tað fer at kasta nógv arbeiði av sær til handverkarar. – Alt í alt hendir nógv í Vági nú, og tað er rættiliga spennandi at sita í býráð- num nú, meiri spennandi enn tað hevur verið í nógv, nógv ár, sigur Dánjal Bjarkhamar. Vitleyst at ríva SEV- tornið í Øravík niður – Nú bilaverja tíbetur er sett upp framvið vegnum við SEV-tornið í Øravík, er trupulleikin við ferðslutrygdini loystur. Tað hevði verið vitleyst at tikið tað burtur av teirri orsøk, sigur Mortan Winther Poulsen, formaður í Føroya Forngripafelag So nógv byggivirksemi í Vági sum sjáldan fyrr ——————————————————————————————————— Ár Byggiloyvi Byggiloyvi Onnur byggiloyvi til sethús til vinnuvirki (umbyggingar, bilhús, úthús o.a. 1999 5 3 4 2000 6 6 6 2001 5 5 9 (01. okt.) ——————————————————————————————————— Tilsamans 16 14 19 ——————————————————————————————————— Í Vági er so nógv at gera nú, sum salvdan, ella ongantíð fyrr og umsóknir um byggiloyvi koma býráðnum í hendi í einum jøvnum streymi - Meginparturin av tímunum, vit fáa afturat næsta ár, verða latnir atferðar- truplum næmingum, sum frammanundan fáa ov lítlan stuðul. Men eingin kann vænta, at fleiri næmingar fáa stuðul, tí støðan er framvegis undir alt lágmark, sigur Hans Eli Dahl, virkandi stjóri á Sernámsdeplinum SERNÁMSFRØÐILIGT VIRKSEMI Turið Kjølbro Sernámsfrøðiliga virksem- ið innan fólkaskúlan fær sambært fíggjarlógarupp- skotinum komandi ár 2,1 mió. krónur meir í mun til verandi játtan. Hetta kann tykjast sum ein stór øking, men kanna vit nærri, hvør tørvurin er á sernámsfrøði- ligum virksemi, er meirjátt- anin ógvuliga avmarkað. Vit kenna tørvin fyri í ár á serligum stuðli í skúlanum. Hann er 2500 tímar, ver- andi játtan røkkur til slakan helmingin, og tær 2,1 mió. krónurnar, sum koma afturat næsta ár, røkka til umleið 150-200 tímar afturat. Við øðrum orðum verða umleið 1400 tímar játtaðir, framvegis væl minni enn kendi tørvurin. Mentamálastýrið veit ógvuliga væl, hvussu ring støðan er. Í upplegginum til fíggjarlógina komandi ár sigur stýrið, at støðan er tann, at næmingar, sum hava tørv á serligum stuðli í fólkaskúlanum, fáa ofta ov avmarkað tilboð, sum í fleiri førum als ikki er nøktandi. Fyri at veita teimum næmingum, sum hava tørv á hesum eina tænastu, sum liggur innan fyri lágmarkið, verður neyðugt at økja játtanina við 5 mió. krónum. - Støðan er undir alt lágmark, sigur Hans Eli Dahl, virkandi stjóri á Ser- námsdeplinum. Teir tímarnir, sum koma afturat komandi ár, verða latnir næmingum, sum frammanundan hava alt ov vánaligt tilboð. - Atferðartruplir næm- ingar tørvar nógvar tímar, tí teir eru serliga krevjandi. Hesir fáa alt ov fáar tímar sum er, og tí fer meginpart- urin av tímunum, vit fáa afturat næsta ár, til hesar, umframt menningartarnað- ar næmingar, sum eisini fáa ov lítið. Eingin kann tí vænta, at fleiri næmingar fáa stuðul, sigur Hans Eli Dahl. Tvørturum fakmørk Tímarnir, sum Sernáms- depilin játtar til serligan tørv í skúlanum, kunnu bert játtast til læraratímar. Virk- andi stjórin á Sernáms- deplinum heldur, at eitt skilagott hugskot hevði verið at havt onnur fólk enn lærarar inni í skipanini, sum høvdu verðið lønt øðrvísi. Føroya Lærarafe- lag loyvir hesum, um peningurin ikki verður tikin frá skúlaverkinum. - Í einum skúla fyri øll er tørvur á øðrum enn lærar- um. Høvdu almannaverkið og skúlaverkið fingið loyvi til at samstarva, høvdu vit kunnað tikið onnur enn lærarar inn, eitt nú hjálp- arfólk. Tí í mongum førum hevur barnið líka stóran tørv á einum hjálparfólki ella persónligum stuðli, sum einum lærara. Yvirfyri myndugleikunum hava vit víst á, at politiski myndug- leikin má skera ígjøgnum hesum viðvíkjandi, sigur Hans Eli Dahl. Skapa serligan tørv Sernámsfrøðiliga virksem- ið í Føroyum hevur altíð havt trong kor. Tó kunnu vit siga, at fyri nógvum árum síðani, áðrenn miðfyrrað serundirvísing varð sett í verk og skipanin æt ser- undirvísing, vórðu fleiri tímar latnir børnum enn tað verða í dag. Miðskeiðis í áttatiárunum vórðu 2300 tímar brúktir til serundir- vísing. Í dag verða tímar latnir skúlunum til miðfyrr- aða serundirvísing. Hetta er ein kvota, sum verða latnir skúlum sjálvir at ráða yvir, til serundirvísing. - Veruleikin er bara, at av tí, at skúlarnir eru so sperd- ir fíggjarliga, fara ser- undirvísingartímar millum skins og hold. Høvdu hesir tímarnir verið brúktir sum teir eiga, hevði tørvurin á tímum til serligan tørv verið minni. Eg eri bangin fyri, at vit skapa serligan tørv við ikki at traðka til beinanvegin við hjálp, geva næmingum eitt skump við miðfyrraðu undirvísingini, sum í grundini er ætlað at fyribyrgja trupulleikum seinni, sigur Hans Eli Dahl. Dygdin við sviðusoð Eitt er sernámsfrøðiliga virksemið úti á skúlunum, annað er virksemið á sjálv- um Sernámsdeplinum. Hagar koma fleiri og fleiri næmingar, alt meðan færri tímar verða latnir. Fer eitt nú ein lærari niður í ar- beiðstíð vegna heilsubrek ella fer frá vegna aldur, fella tímarnir hesir hava undirvíst burtur. Tímarnir eru við øðrum orðum tengdir at lærarunum og ikki tørvinum, sum er á tímum. - Játtanin innanhýsis fer, sum alt sær út, ikki at røkka. Vit hava víst á, at tørvur er á 5,6 mió. krónum fyri at fáa alt at hanga sam- an, men í fíggjarlógarupp- skotinum fáa vit 2,1 mió. afturat, sigur Hans Eli Dahl. Ein avleiðing av hesum verður til dømis, at fleiri næmingar verða koyrdir í bólkar fyri at spara. - Hetta merkir, at hvør lærari verður trýstur meiri. Alt verður meiri ein spurn- ingur um krónur og oyrum enn pedagogikk og dygd. Hetta sama síggja vit úti á skúlunum. Sernámsdepilin eigur at hava tríggjar sálarfrøðingar í starvi. Tveir eru í løtuni og ein er í farloyvi. - Hetta merkir, at bíði- tíðin framvegis er ógvuliga long. Støðan verður ikki frægari av, at almanna- verkið og skúlaverkið ann- ars heldur ikki hava sálar- frøðing at bjóða fram, sigur Hans Eli Dahl. Gagnnýta verandi skipan Ein trímannabólkur hevur gjørt eitt tilmæli um, hvussu sernámsfrøðiliga virksemið skal verða í framtíðini. Taka politikarar tilmælið í álvara, verður skjótt greitt fyri teimum, at uttan mun til hvat og hvussu nógv av tilmælinum setast skal í verk, kostar tað væl meiri, enn sernáms- frøðiliga virksemið kostar í dag. - Eftir mínum tykki eiga vit heldur at brúka eitt sindur av pengum uppá at fáa skipanina sum hon er at virka, og fáa vit eina greiða samstarvsavtalu við al- mannaverkið og skúla- verkið, kunnu vit loysa sernámsfrøðiliga arbeiðið í Føroyum á jøvnum føti við sum tað er aðrastaðni, sigur Hans Eli Dahl at enda í viðtali. Atferðartruplir næmingar betri stuðul - Vit skapa ein serligan tørv við ikki at traðka til beinanvegin og geva næmingum eitt skump í rættari tíð, sigur Hans Eli Dahl, virkandi stjóri á Sernámsdeplinum C M Y K 5 4