mánadagur 27. apríl 2009síða 7

7 tíðindi Nr. 79 - 27. apríl 2009 - Er talan um eina heims far sótt, og at kem ur hon henda veg in, eru vit klár at taka móti henni, vissar landslæknin, Høg ni Debes Joensen, um. Heimurin stend- ur upp eftir einum end a, nú svínakrím er staðfest sum heims- far sótt, og hevur sigst hava dripið í minsta lagi 103 meksikanarar Heimsfarsótt Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Heimsheilsustovnurin hev­ ur hækkað til búgv ing ar­ støð ið til stig 3 á til búgv­ ing ar stiganum (sí stigan á síðuni), eftir at svínakrím er brotið út í Meksiko og USA. Meksiko tykist vera mið­ depil in fyri útbrotið, og upp til 103 fólk eru higartil hild in at verða deyð av sjúku ni í Meksiko. Har­ aftur at eru higartil 1614 til­ burð ir meldaðir ymsastaðni í Meksiko. Tó eru bert 18 tilburðir staðfestir á roynd­ ar stovum og meldaðir til Heimsheilsustovnin hjá ST, WHO. 20 fólk hava eisini fingið stað fest sjúkuna í USA, men eingin av teimum 20 fólku num eru deyð, og bert ein av teimum varð inn­ lagd ur eitt stutt tíðarbil. Í USA er tilbúgvingin hækk­ að, og eru fyrireikingarnar til eina møguliga heims far­ sótt settar í gongd, eftir at teir 20 tilburðirnir vóru stað festir á royndarstovum í Kanada. Russland hevur banna øll um innflutningi av kjøti úr Meksiko, og suður stat­ un um í USA, og sigur, at tað fer at kanna øll inn kom­ andi ferðafólk úr teimum báð um londunum fyri svína krím. Eisini Kina hev­ ur tikið líknandi stig við at banna innflutningi av kjøti úr Meksiko og suður stat­ unum í USA. Vit eru klár Hóast Føroyar kunnu tykj­ ast verða ógvuliga isoler að­ ar, her vit liggja mitt í Norður at lantshavi, eru myndug leik arnir til reiðar at taka móti eini heims far­ sótt, skuldi ein slík stungið seg upp. Eftir at útbrotið av fugla­ krími skapti ótta um allan heimin fyri fáum árum síðani, kravdi lands stýris­ maðu r in í Heilsumálum, Hans Pauli Strøm, at ein til­ búgv ingarætlan varð gjørd fyri Føroyar. Henda til búgv ing ar æt­ lan in er liðug, og í tí sam­ bandi skuldi eisini keypast inn av antiviralum evnum, ið kunnu basa teimum virus unum, ið eru mest sann líka at menna seg til heims far sóttir. ­ Vit hava eitt nøktandi lagur av trimum sløgum av antiviralum evnum, og vit eru før fyri at basa eini slíkari sjúku, skuldi hon kom ið hendavegin, sigur Heri Mørkøre, lands apotek­ ari. ­ Tó antiviralu evnini kun nu basa sjúkunu, er tað einasta sum veruliga hjálpir kopp seting. Har hava vit eina avtalu við eina fyri­ tøku, har vit hava keypt okk um ein garanti fyri at teir framleiða vaccinuna til okkum. Men í verandi løtu er tað mest umráðandi at sláa kalt vatn í blóðið, tó uttan at vera líkasælur, stað festir Heri Mørkøre, lands apotekari. Kallar pandemibólkin saman Landslæknin, Høgni Debes Joensen, fylgir eisini væl við støðuni, so hvørt hon broyt ist. Men í verandi løtu sær hann onga orsøk til ótta. ­ Vit hava eina til búgv­ ing ar ætlan fyri Føroyar, skul di ein heimsfarsótt stung ið seg upp, og henni fylgja vit, sigur hann. Henda tilbúgv ing ar æt­ lanin verður sett í verk í somu løtu heims heilsu­ stovn urin WTO meldar út at talan er um eina heims­ farsótt. Sambært tilbúgv­ ingar ætlanini er ein varandi pan demi bólkur settur, og hann verður kallaður inn til fund at viðgerða støðuna. ­ Eg fari nú at kalla henda bólkin saman, og eg rokni við at tað verður hósdagin, at vit hittast til henda fund­ in, sigur Høgni Debes Joen­ sen, landslækni, sum eisini vissar um, at skuldi ein heims farsótt komið henda­ vegin, so eru vit til reiðar at taka móti henni. Eitt flogferðafólk úr Meksiko ber eina andlitsmasku yvir munnin, tá hon kemur í floghavnina í Barcelona. Sponsku heilsumyndugleikarnir hava í dag staðfest fyrsta tilburðin av svínakrími í Evropa. Talan er eftir øllum at døma um ein mann, ið fyri kortum er komin heimaftur eftir eina ferð í Meksiko. 17 aðrir sjúklingar við líknandi sjúkueyðkennum verða hildnir undir eftirliti, skriva AFP og Ritzau. Heilsumyndugleikar kring allan heimin eru á varðhaldi eftir útbrotið av svínakrími í Meksiko. Mynd: Manu Fernandez/AP/POLFOTO Til reiðar at taka móti svínakrími Iran vil tosa um frið Iran er til reiðar at styðja palestinska fólkið, um palestinar semjast við ísraelsmenn um eina skipan, sum gevur pørtunum hvør sítt ríki. Tað sigur iranski forsetin, Mahmoud Ahmadinejad, hóast hann fyri stuttum mælti øllum til at rudda Ísrael av heimskortinum, og hóast hann í síðstu viku legði Barrack Obama, forseta undir at styðja ísraelska hópdrápið í Gaza, sum hann orøførdi seg. Í samrøðu við amerikanska sjónvarpið ABC sigur forsetin, at Iran er til reiðar at góðtaka ta loysn, sum palestinar velja. Hann nevnir tó einki um, at Iran so fer at viðurkenna Ísrael. Svínasóttin ikki so álvarssom Teir flestu meksikanararnir, sum fingu svínasótt, eru nú frískir og eru slopnir av sjúkrahúsunum, sigur meksikanski forsetin. Felipe Calderon, forseti, segði í gjárkvøldið, at meiri enn 800 fólk hava fingið at vita frá læknunum, at tey eru frísk nú, og umleið 400 verða kannað í løtuni fyri at fáa staðfest, um tey eru smittað. Í gjár varð sagt,at smittan longu staðfest í USA, Kanada og Ný Sælandi, og at myndugleikarnir í Spania og Fraklandi kannaðu, um smittan eisini var komin hagar. Meksikanar í milliónatali hava hildið seg innandura, eftir at tað kom fram, at svínasóttin hevur kravt 81 mannalív har. Felipe Calderon, forseti, vissaði í gjárkvøldið meksikanska fólkið um, at sjúkan kann lekjast við heilivági, og hann segði, at myndugleikarnir hava nóg mikið av heilivági á goymslu. Tíðliga mána- morgun in varð fyrs ti tilburðurin av svínakrími stað- fest ur í Spania, og er svínakrímið tískil kom ið til Evropa. Í Dan mark eru fýra fólk sett í karantenu, með an royndir av blóði num verða kann að ar Heimsfarsótt Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Í Spania eru seks fólk, øll kom in aftur úr Meksiko fyri stuttari tíð síðan, sett í karantenu á sjúkr a hús­ um. Royndir á roynd ar­ stovu staðfestu, at ein av til burðu num varð posi tiv­ ur fyri svínakrímið. Í Dan mark eru fýra fólk hild in aftur, meðan blóð­ roynd ir av teimum verða kann að ar á royndarstovu. Svínakrímið, ið er ein in flu en sa av slagnum H1N1 er vanlig millum svín. Tá influensan breið­ ir seg frá fólki til fólk, held ur enn frá djóri til fólk, kann tað halda á fram at mutera og ger tað sjúkuna verri at basa. Sjúkueyðkenni fyri svína krím eru eitt nú fep­ ur, manglandi matar lyst­ ur, hosti, snoran, eymur háls ur, vaml, spýggjan og diar ré siga heilsu myndug­ leikar nir í USA, CDC. Ár liga doyggja millum 250.000 og 500.000 fólk av influensu. Men tað, ið ræð ir myndugleikarnar er, at ein nýggjur tráður av virus kann breiðast skjótt, or sak að av at fólk ikki hava náttúrligu verjuna, og at vaccinur kunnu taka upp til mánaðir at fram­ leiða. Í øllum førum tríggjar heims far sóttir vóru farnu øld. Í 1918 doyðu okkurt um 50 milliónir fólk av »Sponsku sjúku«. Í 1957 til 1958 var tað asiatiskt bein krím, og í 1968 til 1969 doyðu okkurt um ein millión fólk av Hong Kong­beinkrími. Svínakrím komið til Evropa