mánadagur 27. apríl 2009síða 12

12 Nr. 79 - 27. apríl 2009 Sosialurin Ísland – eitt stig til vinstru SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Tróndur Skaalum trondur@sosialurin.fo Høgni Thomsen hogni@sosialurin.fo Elin Vatnhamar Olsen evo@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Eilen Anthoniussen eilen@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Árni Joensen arni@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Eirikur í Jákupsstovu eij@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Harald í Kálvalíð harald@ras2.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e­post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e­post: aki@sosialurin.fo e­post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 frá kl. 8.00­20.00 og boða frá Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.­frí. 8­16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag­fríggjadag klokkan 1330 Sitandi miðvinstra stjórnin í Íslandi vann valið so ruddiliga, at stjórnin uttan víðari kann halda fram, um stjórnarflokkarnir væl at merkja kunnu semjast um eina stjórnarskrá. Tá Samfylkingin og Vinstrigrønu tóku yvir stjórnarvaldið tók formaður teirra Vinstrigrønu nakað soleiðis til: í dag flytur neoliberalisman út úr forsætismálaráðnum. Rám- andi sagt, tí fá lond í heiminum hava verið stýrd eftir so liberalistiskum meginreglum og fá lond munnu kenna sviðan so dyggiliga av hesi ideologi sum frændatjóðin fyri vestan hav. Neoliberalisman kom sum eitt óløgi við Reagan og Thatcher, sum loystu allar marknaðarkreftir úr teymum og lótu upp fyri eini mentan, ið setti sjálvsøkni í hásæti. Í USA var hendan bylgj an fyribils steðgað undir Clinton, men vendi hvaðna verri aftur við Bush fyrisitingini, ið tók burtur alt eftirlit og allar forðingar fyri ótálm aðari spekultatión og jobbing í banka- og pen ingastovnskervinum. Í Bretlandi tók skeiðið við Blair nakað av megini úr hesi bylgju men minni enn so alla og tískil varð Bretland eins og USA rakt við ræðuligari megi av kreppuni, tá hon brast á. Ísland við sínum konservativu stjórnum fylgdi hesi bylgjuni, ið byrjaði við stórum einskiljingum av almennum bankum og fyritøkum. Eftir bert fáum árum løgdu íslendskar fyritøkur heimin undir seg. Tað tóktist bert ganga betri og betri og skjótari og skjótari, til knappliga amerikanska skrædlið sum eitt ræðuligt omanlop tók grannatjóðina við sær í fíggjarliga dýpið. Føroyingar, sum við vaksandi undran í ára vís, høvdu eygleitt íslendska fíggjar- og búskapar ævintýrið, gjørdust djúpt skelkaðir. Fólk fegnaðust um avgerð løgtingsins og landsstýrisins at veita Íslandi 300 milliónir kr. í lagaligum almennum láni og eingin skal ivast í, at kenslur okkara fyri íslendingum eru ektaðar, og øll ynskja og vóna vit, at vend fer at koma í og at tað aftur fer at ganga rætta vegin. Í hesum sambandi ivast vit heldur ikki í, at íslendska tjóðin við áræði og dirvi reisir seg aftur. Stórir politiskir spurningar eru fyri framman. Fíggjar- og búskaparkreppan er ikki loyst, IMF setir stór krøv til fíggjarpolitikkin og menniskjansligi kostnaðurin av endurresingini verður dýrur. ES limaskapur er aktuellur, men ikki er full semja um hetta mál. Nógv bendir tó á, at semja verður og at Ísland sostatt fær evruna sum gjaldoyra um nøkur ár. Hetta merkir, at avgerð Íslands eisini viðkemur okkum, tí íslendskur limaskapur ávirkar okkara marknaðarstøðu, og vit mugu tískil eisini gera av, hvussu tilknýti til ES skal verða. Nýggja íslendska stjórnin stendur framman fyri stórum politiskum, búskaparligum og sosialum trupulleikum, sum fara at krevja tungar avgerðir. Alt bendir á, at komandi stjórnin, sum ímyndar eitt nýtt politiskt rák í heiminum, hevur megina til at reka tann neyðuga politikkin og fer at megna at sigla íslendsku samfelagsskútuna uppundan aftur. Í kvæði sínum um navn­ frama bygdarmannin hjá mær sigur Jóan Petur upp í Trøð móti endanum, at “ofta verður svikin hann, ið svikin ber í munni”. Og man tað ikki vera her á leið vit eru nú? Tað sum byrjaði við eini innan­ flokka ráðagerð, sær nú út til at enda við einum úrlatnum landsstýrismanni, sum einki annað hevur at siga enn at nú fara vit at eftirmeta og at tillaga. Sic. Vit hoyrdu um ein lands­ stýrisfund, har einasta evni var at klára upp, um gjørda býtið var endaligt ella bert fyri í ár. Eitt ja ella nei. Ella eitt antin – ella. Tey flestu – fyri ikki at siga øll á hesum fundi siga seg hava álagt landsstýris­ mann inum í fiski vinnu mál­ um at skriva til vinnuna, at hetta býti bert var gald­ andi fyri eitt ár. Er hetta so harra fundarleiðari? Bræv­ ið kom um síður, men einki um hesa niðurstøð­ una. Kortini kundi landsstýr­ is maðurin koma í Útvarp Føroya seinasta leygar­ kvøld og siga, at soleiðis tulkaði hann ikki niður­ støðuna. Jamen, hvør er fundarleiðari og hvør tekur samanum á landsstýris­ fundum? Eg giti, at hetta eigur løgmaður at gera. Og hvar er so niðurstøðan? Fólk komu á fund fyri at fáa eitt ja ella nei til, um hetta býti bert var fyri 2009. Ja ella nei kunnu ikki tulkast. Hvussu torført kann tílíkt gerast? So sóðu vit aftur á ting­ sins røðarapalli í morgun henda sama landstýris­ mann ­ hart kroystan av spurningi frá Torbirni Jacobsen – bleikur og mjúkur sum ein viðja taka uppaftur í saman hetta um eina process og eina eftir­ meting. Ein syndarlig mynd av einum verjuleys­ um manni. Og nú hevur Javnaðar­ flokkurin so heitt á løg­ mann um at fáa sín fiski­ málaráðharra at akta og gera sum samgongan hevur álagt honum. Hesum nokt­ aði løgmaður og avdúkaði sína manglandi vitan um hetta málsøki í Útvarp Føroya á middegi í dag. Tað royna møsn og einki annað. Ein syndarlig útstill ing av einum løg­ manni, sum enn einki hev­ ur latið úr hondum síðani hann kom til. Og so fyri at tosa eitt sindur um substansin í mál inum. At gera eitt svart kjaftabýti, har Tróndur í Gøtu ikki fær fullan part, tað má siga einum hvørjum føroyingi, sum hevur fylgt tað minsta við í hesum fiskiskapi seinastu 25 árini, at her er nakað spinn andi gali. Í hugaheimi flestu føroyinga man hetta skipið vera svartkjafta­ skipið yvir øllum. Frá 1987 og til dagin í dag hevur hetta skipi verið fastur fúsur á svartkjaftinum. Tá í ringast stóð til helt hetta skipið saman við Gullfinni og partvís Krúnborg áfram at fiska. Onkur fór til Suðurafriku og aðrir góðu skarvin yvir. Øll kenna søguna um hvussu manning og reiðarí á Tróndi í Gøtu máttu spenna seg út við minni hýru og stórum persón­ ligum kautiónum fyri at kunna halda skipinum og hava ráð til at fiska svart­ kjaft og makrel – fiska søgulig rættindir til Føroy­ ar. Og tá hetta er gjørt, so koma teir frá eystan og frá vestan og vilja hava part. Røkke, Møgster og Sam­ herji. Pengamennirnir, sum neyðardýrini í Gøtu saman við Ejler og Regin á Rógvi høvdu roynt at skava nøkur søgulig rættindir saman til. Kundi verið stuttligt at fingið at vita hvør ið hevur teska fiskimálaráð harr an­ um í oyra, at júst 1998 var tað ári svartkjaftafiski skap­ urin av álvara tók seg upp. Nei hesin fiskiskapur byrjaði í 70­unum og tað var rokfiskiskapur fyrst í 80­unum og tað var helst tí, at tann arbeiðsbólkur, sum varð settur í NEAF at koma við uppskoti til býti, valdi at taka árini 1977 – 1997. Hetta skuldi vera grundarlagi undir býtinum – saman við onkrum øðrum argumentum. Tað skuldi ikki vera møguligt at fiska sær søgulig rættindir aftaná 1997. Millum tey skipini, sum hava verið við frá byrjanini av – og eru við enn – eru Jupiter, Norðborg, Chr. í Grótinum og Krúnborg (Fagraberg). Men hetta er ikki einasta býti. Hvat við øllum svart­ kjaftinum og makrelinum, sum er farin til kvotukeyp í Barentshavinum? Lands­ stýrismaðurin meldaði út beinanvegin, at vit fóru eftir øllum toskinum – kosta hvat tað vildi. Eingin blað maður stillaði spurn­ ingin; hví? Her lá heldur eingin rationell grund undir, bert eitt lyfti, sum skuldi uppfyllast. Hetta hóast Føroyar fáa fleiri ferðir so nógv burtur úr svartkjaftinum um hann verður fiskaður til Havs­ brún ella til matna til verk­ smiðju í Føroyum enn um hann verður veiddur sum toskur í Barentshavinum og fluttur beinleiðis til Grimsby. Men hetta ber til at broyta frá einum ári til annað. Og nú vit eru við býtir, hvat varð so av lodnuni, sum vit mistu í Barents­ havinum fyrst í øldini? Fingu vit ikki tosk og annan fisk fyri hana tá? Og skuldu vit ikki fáa lodnuna aftur tá ið hon kom aftur? Men nú siga norðmenn og russar nei. Duga okkara embætismenn og fiski­ málaráðharri ongantíð at siga nei? Her má vera ein millumrokning at gera millum Barentshavi og nótabátarnar! Her í Gøtu dyrgja vit ikki eftir at fáa meira enn hinir, men eftir at fáa okkara rættvísispart. Eisini hesin kann sjálvandi verða torførur at finna fram til. Men skilagóð hugsan av einari óheftari umsiting, sum veruliga setur seg inn í málið kann føra langt fram. At biðja vinnuna hjálpa til við býtinum ber ikki til. Hvørki millum bólkar ella innanfelags. Í Felagnum Nótaskip var aftur í 90­unum ein semja gjørd um at býta tann partin javnt millum nótaskipini, sum fall hesum bólki í lut. Men her er onkur lopin frá og hevur helst lagt landsstýris­ mannin lag á, hvussu tað skal gerast. Og hvat er tað, sum kann rættvísgera at býta ogn Føroya fólks eftir princippinum: tú lítlan, eg ein stóran? Annars havi eg í fleiri ár bjóða meg til at loysa henda knútin. Eg gjørdi í 2006 ein formul. Hann liggur í skuffuni hjá mær enn. Hann hevur tað rættvísi við sær, at hann gevur øllum líka tá ið man er samdur um hvussu nógv skal setast av til íðnaðar­ bátar. Men nú krevst at man fer aftur til 2006 fyri at gera hetta býti. Gøtu 23. apríl 2009 Svartkjaftabýtið – ein politiskur vavgreytur AtLI HANSEN